PUBLIC INFORMATION

Kan thupuia ‘public’ tih hian huam chin a neih dàn a danglam nual ang. Ṭhen­khatah chuan kohhran mal chauh a huap ang a, ṭhenkhatah erawh chuan vêng chhûng a huap thung ang. Chûng mite hriat tùra thil kan puanzàr ṭhin hi ‘public information’ tiin kan vuah mai a ni. Mizote hi public information nei ṭha tak hnam kan ni. Hmànlai aṭangin tlângau kan nei ṭhin a; tlângau chuan mipui hriat tùr thil a puang ṭhin. Tûnah chuan Aizâwlah tlângau au dàn a danglam ta deuh a. Ṭawngrinna hmangin awm hmunah an âu a, vêng chhûng hmun hrang hrangah au ri hriatna tùr dâwt vuah a ni a; thil a samkhai ta hle mai.

Local Council/YMA thupuanah hian hnatlâng neih tùr thu a tel fo a, “hnatlânga tel lo chu rûn an ni ang a, chêng chuti zât chàwi tùr” tih emaw “chêng chuti zâtin phat theih” tih emaw hi puan tel a ni ṭhin a. Tûnlai hian hnatlânga inphût dàn emaw inphût loh dàn emaw fel tak hi kan la nei em? Hmànlai deuh kha chuan ‘French ram kal’ te, ‘ṭâwm kai lo’ te chu hnatlângah an âwl ṭhin a. Mizo upain ‘ṭâwm kai lo’ an tih ṭhin chu ‘kum 60 chin chung lam, naupanga chhiar chin zawng, piangsual leh mi â leh hmeithai’ an ni. Tûnah hian chhûngkaw tin huap vekin hnatlângah kan inphût zêl mai dâwn em ni? Hnatlânga phût chi loh – tûn hmaa ‘ṭawm kai lo’ an tih angte kha an la awm zêl thei a. Chutiang chhûngkuate chu hnatlângah phût emaw phatna emaw pe tûra beisei zêl tùr an ni em? Hnatlâng ko deuh bertu Local Council leh YMA te hian ruahmanna fel tak an siam a hun lo maw?

Kum 1995 June thlaa ATC hmun thara insuan hlim khán telephone pawh a la ṭha tâwk lo a, chu achhapah DDK pêng leh Hermon Children’s Home inkârah telephone hrui an lo ru bo leh daih ṭhin bawk si a; chan a chau thei hle. ATC campus-ah rîkrum thila inkoh khâwm nân zirtîrtu awm hmasa pathumin hamrîk (whistle) an kawl vek a. DDK hnuai khâm phei kawng chhak a min zing si; zîng takah Hostel Warden-in hamrîk a’n hâm a, zirlai an lo pung khâwm a, leimin thian tùrin an phei ṭhin. Khàmah lung an lum a; tûna Synod Moderator hi lung lum chak leh nuam ti pâwl, haw hâw ring berte zînga mi a ni. Khâng hunte kha hmànlai an chang mai dâwn ta!

Kum 1992 hma lam khân Lungleiah Presby­terian Kohhranin mitthi dâr an lo vaw ngai hauh lo a. Chanmari Kohhran Committee-ah mitthi dâr vuak rawt a nih lahin YMA dâr rin mai tùr tiin an Upate an ṭang khawh tài mai si a. Mahse kum 1992 Pastor Retreat-ah he thu hi sawi chhuah a ni a; Rev. Lalsawma’n, “Administrative Secretary-hoin mitthi dâr vuak dàn va zawng rawh u” a ti a. Administrative Secretary chuan Kohhran Committee agenda-ah mitthi dâr vuak rawtna a telhtîr a. Ani zawng Synod Secretary leh Moderator lo ni tawh a ni bawk a, Pastor leh Pro Pastor ngawt ai chuan hû a lo ngah deuh a. Kohhran Committee pawhin mitthi dâr vuak a hnial ta bîk lo a; mahse ‘YMA nèn inbiak ni se’ an ti a. Chanmari Branch YMA hruaitute an han dàwr chuan anni’n, “Chutianga in serh leh sâng dàn a nih kan hre hlei nêm; mitthi dâr chu in vaw ngei tùr a nih chu” an lo ti sam êt a. Chanmari Kohhran Upate kha YMA hruaitu hlui ngang an ni a, an YMA lutuk mah mah a lo ni. Mitthi dâr chu Presbyterian Kohhran chuan an vaw ve ta nge nge a. YMA dâr rin ngawt mai kha chu tih chi loh tak a ni!

Dâr vuak han sawi tákah chuan kum 1995-ah khân Tuipuiràl Presbytery aṭangin Synod inkhâwmpuiah dâr vuak kaihhruaina siam an rawn rawt a. A theh lûttu Presbytery bâk ṭantu awm mang loin a tla hman teuh hle, eng emawti tiin agenda chu a tlang ta hrâm a; Synod-in dâr vuak kaihhruaina siam chu a pawm ta a (1995 Synod Gen.21). SEC-in dâr vuak kaihhruaina a siam chu tûnah chuan kan nei ta. Amaherawhchu, hun lo kal zêlah he kaihhruaina pawh hi ennawna siam ṭhat a hun ta viau. Kohhran hian dâr vuak dàn chi hrang hrang kan nei. Inkhâwm dâr vuak pângngai, mikhual dâr, inneih dâr, mitthi dâr tihte hi a ni a; mitthi chungchângah thih dàn azirin dâr vuak tùr leh vuak loh tùr kan nei bawk. Kohhran Upate thu hmu hmasa loa mitthi dâr hi vuak ngawt tùr a ni lo; hêngte hi kohhran mite chuan hriat ve dap a ṭûl.

Dâr vuak kaihhruainaa sawi lan chiah loh, kohhran mal tih dàn inkhuangrual lo a awm ta nual. Pastor/Minister leh Kohhran Upa (Active) thite vuina inkhâwmah ṭan dâr vuak leh vuak loh chungchângah ngaih dàn a rual lo. Kan naupan lai chuan mitthi vui dâwnah dâr an vaw leh ṭhin a, tûnah erawh chuan vui dâwnah dâr vuak a ni tawh lo. Minister/Upa thite Biak Ina vui hun ruat thlenah dâr hi vuak ngei ni se. Nikum December thlaah khân Aizâwl West Presbytery huam chhûngah Minister leh Upa thi vui dâwnin ṭan dâr an vua a, a ṭha hle a ni; mi ṭhenkhat erawh chuan mak an lo ti deuh.

Biak in hawnga inneih dâr hi inkhâwm dâr vuak pângngai ang a ni lo a; vawi thum zêla vawi 10 vuak a ni. Inneih ṭan dâr vuak leh vuak loh chungchângah pawh kohhran mal tih dàn a inang lo nual ta mai a. Kohhran ṭhenkhatah chuan ṭan dâr an vua a; chutah inneihtîrtu tùr a lo ding chhuak chauh ṭhin. Kohhran ṭhenkhatah chuan ṭan dâr an vaw lo a; hun tiam a lo thlenin inneihtîrtu a lo ding chhuak chawt ṭhin. Inneih dâr nawn pawh hi vuak ngei a ṭha zâwk ang, Pathian biak inkhâwm chi khat, serh leh sâng thil pawimawh khawih a ni a; dâr nawnna vaw loa inneihtîrtu lo chawr chhuah ngâwk hi chu a nalh lo. Biak In hawng lo inneih inkhâwmah erawh chuan dâr vuak a ngai lo.

Mipui hriat tùr puan nân ṭawngrinna hi tûnah chuan kan hmang rim ta hle mai a. A châng chuan bengchheng (noise pollution) a ni thei a. Aw ṭêng chhe tak maia ring mangkhênga thu an han puang phei hi chu mipui vàntlâng hriat tùr pawimawh mah ni se, ninawmah a kal thei lek lek a ni. Vêng ṭhenkhata tlângaute hi chu an thu puan ngaihthlâk a hahdam hle. Aw dam diai, fiah ṭha tak, Mizo ṭawng kalhmangah pawh dik thlarhin an puang thei a. Hêng mite thupuan hi chu ngaihthlák loh aiin ngaihthlák a nuam zâwk emaw tih tùr a ni. Kan in aṭanga thupuan hriat phák, vêng ṭhenawm pakhat tlângau thu puang hi ngaihthlák a nuam hle. Retailer-a thil awm a puan hian ‘chini’ tih satliah mai aiin ‘rial chini’ a’n ti kher a; ‘aṭṭa’ tih aiah ‘chhangphut’ tih a hmang bawk a. Thla hming a sawiin ‘January, February’ ti ve loin Mizo thla hming ‘Pawl kût thla, Ram tuk thla’ tih te a hmang ṭhin a. A thupuan hi a ngaihnawm bîk tlat nia.

Mipui hriat tùra thu puan hi a ṭangkai êm êm a; amaherawhchu vêng ṭhenkhatah chuan Thawhṭanni zînga puan pawha pawi lo leh la tih hman tùr hi Pathianni-ah an puang kul kul ṭhin a. Pathianniah chuan mitthi leh rîkrum thil te a nih ngawt loh chuan khawtlâng huap thil pawh puan rih loh a ṭhat zâwk hmèl khawp mai. Vêng ṭhenkhat chuan Pathianni-ah pawh eng mah tîmna nei lêm loin an thlasik mau puahpui phawng phawng zêl mai zawng a la ni. Pathian biak inkhâwm hun laia thu puan phei hi Pathianni-ah chauh lo pawh tih loh theih a ṭha lehzual ang.

Mipui inhriattîrna ni chiah si lo, hmun ṭhen­khatah ṭawngrinna hmanga ring tak taka Bible chhiar chìn hun lai kha a liam ta deuh a. Hetianga Bible chhiar chhuah hi kan hlâwkpui viau ang em? Chhiartu ṭhenkhat lah hian an han chhiar thiam lo lulai êm êm khawp a; ngaihthlák tlák mang loha chhiar tâwk pawh an awm nual. Chhum lo chat loa chhùn zàn zawma chhiar tih angreng phei hi chu Bible chhiar chhuah chapopuina luang liam a ni thei mai àwm e. Tûn hma chuan zànah khawlaia Pathian thu sawi tâwk an awm a, tûnah pawh an la awm zeuh zeuh; sakhaw thil a nih avàngin thil ṭhaah ngaih a nih hmèl a. Tûnlai khawvêl lo kal zêlah erawh chuan mi dang tibuai thei, khawtlâng tâna bengchheng siam angah ngaih theihna chin a awm tawh ang.

Chutiang bawkin thil chìn thar deuh, khawlaia ‘hnehna thupuan’ ti-a au rual pawh hi a puangtute lungàwina leh ngaihṭhatna bâk chu nghawng nei lêm lo a nih hmèl a. Tuten emaw an chìn thar, Pathian biak inkhâwma ‘hnehna thupuan’ tih pawh hi chu a ṭûl hran lo; Pathian biak inkhâwm tichhangchhetu a ni mah mah zâwk! Hetiang hi Pastor/Kohhran Upa ṭhenkhat pawhin an rawt ve ṭhin a ni àwm e. Biak inah a huhoa tih tlàn tùr chu Lal ṭawngṭaina te, hla sak te, thu chhiar inchhàwn (responsive reading) te kan nei sa vek alâwm. Hnehna thupuanah rau rau chuan kum AD 30 April 7 chawhnu thlangherah khân Jerusalem khaw dai Kalvari tlângah Isuan hnehna hlado chhamin ‘A kin ta’ (lehlin tharah ‘A kim ta’ – Gr. Tetelestai) ti-a a lo au chhuahpui kha a tâwk hle; ani pawhin vawi khat au chhuah kha a duh tâwk a ni ang, a âu nawn lêm lo.