KÈLKÀNG HIAN A LA KÀNG NA TÂWK LO!

Tûnlai chu Kèlkàng harhna boruakin Mizo­ram a luah a; thu theh darhna hmanrua ‘media’ ṭha ta hi a tidarh zau zualtu a ni bawk a. Cable TV lamah ni se, Kèlkàng kal chanchin a lang zûr zut reng bawk a; titi dang a leng ta mang lo emaw tih tùr a ni. Kohhran lian leh tê pawhin Kèlkàng kal an intihhmuh a, City Bus an hmang nasa si a; Aizâwl khawpuiah pawh City Bus tlân a tlèm phah a, Taxi lam erawh chuan an lo vànneih phah deuh thung àwm e. Mizote hi thil intihhmuh chi kan ni zual emaw tih mai tùr a ni a. Tûn hma khân kum khat sawhthîng hralhna a ṭhat chuan a kum lehah sawhthing hmun siamin kan ling sup sup a; uih hum hum khawpin kan dah ṭâwl leh lawi a. Chutiang bawkin hmarcha a hlâwk chuan hmarcha hmun kan siam leh sup sup a; mahse a man a lo hniam leh thut a; chuti hè hûin kan hlâwkpui leh lêm hlei lo a! Thlarau chan lamah pawh intihhmuh kan chîng tih chu a lang reng a, intihhmuh rau rauah chuan a ṭha lamah ngai ila; ‘dâk’ hi kan intihhmuh leh palh ang tih erawh chu a hlauhawm avàngin da mai lo tùrin invêng ngun deuh ila.

‘Kèlkàng kal leh kal lo’ tihte hi tûnah chuan ṭawngkam lâr tak a ni titih ta mai bawk a. Kèlkàng kal kohhran nih chu hawi sàn phah deuh pawh an awm mai thei a, kal ve lo kohhran chuan en hniam deuh pawh an hlawh mai thei bawk. Thlarau Thianghlim hnathawh duh lo ang hiala âr chuka tui loa sawi duh tâwk pawh an awm mai thei. Pastor zîngah pawh ‘Kèlkàng kal leh kal lo’ tih fiamthu a lêng ṭan a, “Nang KKK nge i nih KKKL?” tih zawhna pawh a kat ta nawk mai. ‘KKK’ chu ‘Kèlkàng kal’ tihna a ni a; ‘KKKL’ chu ‘Kèlkàng kal lo’ tihna mai a ni. Fiamthu ti tak deuh ṭawngkam pakhatah phei chuan ‘Kèlkàng kal vangvat kai’ tihte pawh a rîk nawk ták hi! Ram buai laia MNF zînga ‘vangvat kai leh kai lo’ tih boruak ang deuh kha a ni ang. Tûnah hian Mizoram mipui hi KKK leh KKKL tiin kan inthliar phuk mai dâwn emaw tih tùr a ni a. A duh chu kal sela, hlâwkpui ngei bawk sela; kal ṭûl ti lêm lo chu kal lo sela, a kalten dem kher loh ni bawk se.

Kèlkàng hian min la ‘kâng’ kim lo a; min la ‘kâng’ nasa tâwk lo bawk. KKK zîngah a ṭha lama nun phah an tam hi a làwmawm a; ruihhlo ngai kalten an sim phah chuan a làwmawm lehzual ang a. Kohhran inkhâwm an pun phah te hi a làwmawm a; thawhlàwm a pun phah te pawh a làwmawm lehzêl bawk. Da leh mai loin nun nghet nei zui sela a làwmawm lehzual ngawt ang. KKK-te pawhin Kohhran bèl zui tlat zêlin Kohhran zei leh zia zir sela, Kohhran dàn leh inkaihhruaina su chhe zâwngin thlarau tlabirh chang lo bawk sela. Hun a lo kal deuh ang a, hlimna zual zawpui a kiang ta deuh a nih pawhin ‘Kristian pângngai’ (normal Christian) nih thiam sela. Hlim lai angin chak taka kal vut vut reng theih a ni lo tih hriain hlim loh lai leh harhna boruak chîm loh kârah pawh Kristian nun hlimna thurûk neiin hlim takin awm zêl sela. Kristian nun hi a hlim reng theih loh - hlim loh lai hunah ringtu rinawm, da mai lo nih ngam a ngai. Bible pawhin hlim reng leh harh reng tùrin min beisei lêm lo. Thuhriltuin engkim tân hun ruat awm thu a lo sawi ang khán ‘harh hun a awm a, harh loh hun awm a; hlim hun a awm a, hlim loh hun a awm bawk’ tih hria ila.

USA President 16-na Abraham Lincoln-a (1809 - 1865) kha mi ropui tak a nih avàngin mi tam takin an hmu châk a. Amah hmu châktu mi pakhatin a han hmuh chuan a rin ang a ni lêm lo a ni ang, “Mi pângngai ve mai i lo nih hi” a ti a. Abraham Lincoln-a chhànna chu, “Pathian hian mi pângngai hi a duh ber a ni ang, a siam hnem ber mai” tih a ni. Kristiante zîngah pawh hian mi bâk sâwna chang sâng awm ṭhin mah se ‘ringtu pângngai’ (normal Christian) hi an tam ber. Isaia’n LALPA nghâktute chakna siam ṭhat thu a sawi khán “mupuite angin thlain an thâwk chho ang a, hah loin an tlân ang a, chau loin kêin an kal ang” a lo ti a (Isa 40.31). Ringtu nun hi ‘thlawh, tlân, kal’ (fly, run, walk) a ni khawp mai. Mupui hi thlâwk ṭhin mah se, a thlawh hun aiin a thlawh loh hun a tam zâwk a; ringtu nun pawh chutiang deuh chu a ni. Mupui chuan tlân châng nei mah se, a tlân loh lai hun a tam zâwk; ringtu nunah pawh chutiang tho chu a ni. Mupui chuan kal nân hun a hmang tam ber. Ringtute hian thlawh leh tlân hun kan nei a nih pawhin hun tam ber chu kal nân kan hmang ṭhin. Isaia thusawi hian ringtu nun kalphung dik tak a lo sawi a ni.

Mizoram mipuite hi Kèlkàng boruakin a la ‘kâng’ nasa tâwk lo a ni ang, hmàn nia MHIP Headquarters hruaitute inthlan dâwna ‘floor nomination’ siam laia buai nuai nuai kârah khân, “Kèlkàng kal vek tawh kan nia” tiin âu chàmchi mah se eng mah a sâwt lo a nih kha. Nuhoin KKK an nih kha chhuang viau mah se an thinlunga ‘kèl’ kha a la kâng ral hauh lo a ni. Zu zawrh sawi mawitute phei chu KKK zîngah an la tel ve lo a ni ang, an la huangtauin chanchinbu lamah pawh an thâwm a la pâwr hle zêl a. Kan ram hruaitute phei chu tu mah a la kâng ve lo a ni ang, zu zawrh loh aiin zawrh an la sawi mawi zâwk zêl bawk a; a ṭhat loh chuan sût leh theih an ti duh eih eih chauh a ni. Kum 1989-a harhna kha chuan khatih laia Chief Minister meuh pawh kha a vêl a, ‘Thlarau ṭap belh kan chang’ a tih kha. Kèlkàng harhna erawh hi chuan sawrkar hruaitute hi a la vèl tlat lo a; anmahni-a ‘kèl’ hi a la kàng ral lo mai ni loin mei rim pawh an la nam chhin lo a ni ang. Kèlkàngin a kan nat deuhna hmunah chuan zu zuarte pawhin an sim an ti si a; Kèlkàng returnee-te lah hian zu zuar sawrkar hruaitute hi an vei mang bar lo emaw ni?

Tûn thlengin Excise Office-ah chuan zu lei phalna ‘permit’ dîl an la intlar nghêk nghûk ni tin a. Zu zawrhna hmun Millennium Centre-ah leh New Market-ah ni se zu lei tùr an la intlar del dul reng a; zûin a daih lo ṭhin zâwk a ni. Zu zawrhna vêng awm chhun Dàwrpuiah zu dàwr hawn belh zêl an tum ni àwm tak a ni, vêng chhûng Hotel lâr tak pakhat building-ah chuan zu an zuar dâwn tih thâwm a awm. Dàwrpui vênga WhatsApp group pakhatah pawh, “Kan vêng hi Ràngvamual leh Phunchawng ang mai a ni tawh alâwm” tiin mangang âu âw a chhuak ta hial. Zu zawrh chungchânga sawrkar fuihpawrhtu pakhat thûhla ang deuhin, zu zawrh phalna vêngah chuan zu dàwr a tlar tiar tuar mai dâwn ta em ni ang? Zu lei tùrte thlîrin Millennium Centre-a zu dàwr bulah vawi hnih ka han dâk ve tawh a. Kan ram hruaituten ‘zu in lo thei lo’ an tihte han hmuh chuan ‘in lo thei lo’ hmêl an pu lêm lo a; zu duh hrim hrim an nih zâwk hmèl hle. Zu permit te pawh an inhman hawhtîr ni àwm tak a ni a; nu pakhat pawhin mi permit hawhin zu a lei an ti. Zu zawrhna hmunah CCTV dah tùr tih a ni náin ka kal lai chuan an la dah lo. Zu lei tùr intlar zîngah hmeichhe naupangte pawh an awm. Permit nei chauhin lei theih tùra sawi kha permit nei lo pawhin an lei tih thâwm a awm bawk. Good Friday zawh chiah Inrinni (4.4.2015), harhna thlen ni champhaphâkah phei kha chuan Excise-in tualchhûng zû (local liqour) an man, office-a an dah ṭhat chu New Market-ah an zawrhtîr a, an hralh zo vek an ti.

Permit neite tâna zu zawrh a nih hnûah hian zu zawrh duhtute chuan “zu zawrh vàngin ruih buai nuai nuai a awm lo” an ti a. A ni leh thla pawh a ral tam hmaa rui buai nuai nuai nghâl pang tûr leh Millennium Centre kawtah te zu in luih luih tûrin an beisei bîk em ni? Zu zawrh ták avàng hian ruihhlo a kiam chuang lo a; tûk tin chanchin thar puanah zu rui man awm loh thu a la awm hlei thei chuang lo bawk. MLPC Act hman hnûah hian zu in leh zu zuarte an zalèn ta sawt tih hi tlâng hriat a ni a; thingtlâng thlengin a nghawng tih chu thingtlâng lam mite kâ aṭangin kan dawng a ni. Leitan South DDK pêng aṭanga ATC panna kawng phei khi tûnah chuan zu inna hmun langsàr tak pakhat a ni ta. Tûn hnaia LC/VC inthlan kha zu zawrh duh leh duh loh bûkna anga ngaih chu a dik chiah lo ang. MLA 40 zîngah zu permit nei an awm lo tih chu chhuang takin au chhuahpui a ni a; mahse an zînga zu inho tân hian permit neih a ngai nâng! Anni chuan hmun dang aṭangin an duh ang ang an nei thei ngei ang tih hi rinhlelh rual a ni lo. Tûn hma pawhin an nghei ngai chuang hlei nêm! Aizâwla an zawrhtîr aia ṭha zâwk daih zu man to chu an pindan lairilah a awm lo ang tih tu nge sawi thei? Chûng zawng zawngte leh an thinlunga zu zawrh duhna riak tlat hi KÂNG ral vek tùrin Kèlkàng hian na takin han KÂNG zêl teh se.