Guest writer
Revd Chuauthuama
ZARKAWT KOHHRAN AN FAKAWM E
Zu kan do ta sâ sâ bawk a, uar takin do zêl ang âw; mahni tâna do kan ni lo a, Pathian Kohhran leh Mizo mipui tâna do kan ni e. Hmânah khân an vênga zu dàwr awm duh loh avànga ṭan an láknaah Chanmari kan fak tawh a; tûnah chuan Zàrkawt fak ve thung ang. Zàrkawt Presbyterian Kohhranin hmàn deuhah khán an Kohhran huam chhûnga in tinah lehkha an sem a. Chu lehkhaah chuan - Mizoram Synod, Aizâwl Central Presbytery leh Dàwrpui Pastor Bial thu tlûkna angin an vêng chhûngah zu kudam atân emaw zu zawrhna atân emaw tu mahin in hmantîr lo tùrin an ngèn a. Kohhran Committee Chairman leh Secretary-in an hming an ziah hnan thlap a ni. Hemi bákah hian an vêng chhûnga in pakhat chu ZIDCO-in zu zawrhna atân hman an tum tih an hriatin in neitute an dàwr vat a; zu zawrhna atân hmantîr lo tùrin inremsiamna an neihpui bawk a. Hemi thilah pawh hian ruahmanna an siam thiam hle a; heti taka Zàrkawt Kohhranin an vêng chhûnga zu dàwr awm lo tùra an bei hi an entawn tlákin an fakawm tak meuh a ni.
Tûnah hian Zàrkawt Vêng lûn lai tak, City Bus stand piah lawk hmâr lam kawngpui chhaka Zalàwma (L) in hnuaiah MAMCO-in 28.5.22015 (Ningani) aṭang khân zu an lo zuar reng mai a. Zu dàwr awmna tak hi Zàrkawt - Chanmari kawng chung, step tê tak tê zawh chhoh ngai a ni a. Zàrkawt Kohhranin he thil hi a hriat veleh Kohhran mite hnênah puangzârin an vêng chhûnga zu zawrh a nih loh nân ṭan an la nghâl a. June 1, 2015 (Thawhṭanni) aṭang khán Kohhran mi eng emaw zât chu zu dàwr bul kawngpui chhak leh thlang lamah hian an duty a. Zàrkawt Vêng chhûnga zu zawrh an duh lohna thu ziakte an târ bawk a. Hetianga duty zîngah Pastor pensioner senior leh Kohhran Upa leh an nupuite pawh an bâng chuang lo. Kei pawh June 3&4, 2015 khân an duty-na hmunah hian thil awm dàn en thlithlai pahin ka châwl ve a; zu dàwrah pawh ka han lût a, ngháktu hmeichhe pathum leh mipa pakhat an lo awm a. An zu zawrh chu zu naràn lo deuh a to chi a lo ni a; a man pawh ûm khat Rs 1200 - Rs 3895 inkâr a ni.
Zàrkawt Kohhranin heti taka zu zawrh an dodâl a nih chuan in neitute pawh inngaihtuah harh a hun hle a ni. MAMCO-in zu an zawrhna lah hi City Bus stand bul hnai, traffic tamna lai tak a ni a; kawngpui kâna pan ngai a nih avàngin zu lei tûr tân pawh accident tawh palh a hlauhawm hle ang. Zu dàwr hi kawngpui pahnih inkâra awm a ni a. Kawng chung zâwk aṭang chuan in hnuai ber (basement) chung chiaha awm a nih avàngin hmun biru a ni; Chanmari pan pheina kawngpui aṭang erawh chuan mipui kal vêlin hmuh theih kawng chung mai a ni thung. Kawng chung zâwk hi Zàrkawt Presbyterian Kohhran Biak In kalkawng lûn tak a nih bâkah, Mizoram missionary hmasaten bûk an khuarna hmasa ber hriat rengna lungphun (monument) panna kawng a ni a. Tûnah phei chuan Chief Minister bangla kawng a ni tawh bawk. MLPC Rules Part IV:64-ah chuan zu hralh chhuahna dàwr (retail shop) hi Pathian biakna hmun leh school bul hnaiah a awm tùr a ni lo tih a ni a; mahse dàn siamtute chuan fing thiam takin ‘bul hnai’ (near place) tih hi metre eng zât tùr nge tih an sawi lo tlat! Zàrkawta MAMCO zu dàwr awmna hi Zàrkawt Biak In kawt aṭangin 4.6.2015 khân ka teh a; metre 100 âwrh chauh a ni a. Biak in bulah hian Providence School, Home Mission School leh Pioneer Missionary School a awm bawk. Zu dàwr hi kawng chhak zàwk lam hawia awm ni lo mah se Biak In leh School-te nên a inhlat lo lutuk rêng rêng pawh hi a dik lo. Millennium Centre-a zu dàwr pawh hi Dàwrpui Biak In aṭang te, SA Rust Memorial Hall aṭang te, Centenary School, Dawrpui Church leh Dawrpui School aṭangte hian a hnai lutuk bawk. Zàrkawtah hian Hotel 9 aia tlêm lo a awm a; Sumo Service chhuah ṭanna hmun a ni bawk a. Aizâwl khawpui tân chhim leh hmàr, chhak leh thlang panna kawngin a pal tlang a ni bawk. Zu dàwr nèn an inchiahpiah nuai chuan vêng tiṭawptu a ni thuai ang. Chuvàngin Zàrkawt Kohhranin vêng chhûnga zu dàwr awm an duh lo an tih àwm tak a ni. Mizorama misisonary lo chhuak hmasa pahnihte hmun khuarna vêng a nih avàngin an thlarau zahin zu zawrh lohna vêng ni reng rawh se.
Mizoram sawrkarin MLPC Act & Rules hmanga zu a zuar hian dodàlna a tawh nasat avàngin an tum ang takin an zuar hlei thei lo a. Zu dàwr awmna ber Dàwrpui pawhin zu dàwr hawn belh chu an duh tawh bîk loh avàngin Excise & Narcotic Department (E&ND) hotute hnênah an thlen tawh a nih kha. Mizoram sawrkâr chuan zu zawrh dodàlna a awm ngei ang tih ringin mi mal zawrhtîr loin an agency ṭhenkhat - ZIDCO, MIFCO, MAMCO, ZOHANDCO - Lêngzèm chanchinbuin ZUCO ti-a hming lem a phuahsak ták hial chu an din chhan - zu zawrh ni hauh lo kha zuar tùrin a ti ta ringawt a. Hêng ZUCO-te hian zu zawrh an tumna vêngah dodàlna an tâwk a; an tum ang takin an zuar hlei thei ta rih lo a. Hmàn deuhah khán E&ND Minister mangang chuan online-a zu hralh dàn te pawh zawn a nih tùr thu a sawi chhuak hial a nih kha; online-a zu zawrh theih dàn hi MLPC Act & Rules-ah hian a awm lo.
MLPC Rules Part IV:65-a ‘military Canteen system’ hnuaiah hian Police-te chu canteen licence pek theih an ni ang. Mi chinchâng hre tak pakhatin a sawi dàn chuan tûnah hian Police canteen-ah civil miin zu an lei theih tùrin ruahman fel vek tawh tih a ni. Police-te hi mipui vêng him tùr an ni a; mipui hnêna zu zuar tùra din an ni lo. Police canteen-ah civil miin zu lei theih a nih ngat chuan mipui tân chauh ni loin Police-ho tân hlei hlei a pawi thui ang. He thu hi dâwt a nih leh nih loh E&ND hotuten rawn sawi fiah se a ṭha ang. Thu tak a nih ngat chuan PRISM tal hian an lakah thubuai siam a ṭha lâwng maw? Engati nge E&ND Minister hian zu zawrh a tum kawnga harsatna a tawh hi kawng danga sut kian tuma a beih zui zêl kher le? Department pakhat a enkawl hnuaia a hlawhchhamna chu tlàwmah lain a enkawl dang Home Department hnuaia Police-ho chu zû zawrhtîr a tum tihna em ni? Police canteen awmna vêngte chu lo insang phek rawh se.
Vànglaini (30.5.2015)-a ka thu ziakah khán Good Friday zawh chiah Inrinni-ah New Market-a zu dàwrah E&ND zu man tawh sa an zawrhtîr tih an sawi ka hriat thu ka ziah chu E&ND hotuten tualchhung zû an man an zawrhtîr lo tih thu chhuah an rawn siam a. Zawrhtîr lo ngei se tih chu kan duh dàn pawh a ni rêng a. Zonet Faksèlna (2.6.2015)-ah khán ‘Matêa Pu’ inti khán zèldin thubàwla ziakah min rawn puh a. Matêa pu - keiin zèldin thubàwl ngaihna ka hre nâng! Thu dawnna hnâr - mi rinawm tak ka nei a; ani pawhin thu dawnna hnâr a nei lehchhâwng a. Ka thu dawnna hnâr hrilhtu khán thu dik lo a sawi a nih chuan min hrilhtu leh keia thiam loh ni loin a tìra kha thu sawi chhuaktu dik loh kha a ni zâwk ang. A sawitu chuan, “kan zuar lo ngam si lo” a tih tel avàngin Sâp zu an man MLPC Rules Part IV:75:1 dàn hnuaia zawrhtîr a ang lo ve bawk alâwm!
Excise & Narcotic Department hotuten keia kâr thu ziak kha ngaimawha thu chhuah hial an rawn siam a nih chuan ka ziah lan tel thil dang - (1) Zu lei tùr zîngah hmeichhe naupang an tel; (2) Permit nei loin mi permit hmangin zu an lei; (3) Zu dàwrah CCTV dah tùra tih an la dah lote kha rawn sawi fiah nghal atân a va ṭha êm! Zu lei tùr intlar zîngah hmeichhe naupang tel ve thlalâk pawh WhatsApp-ah an theh darh chum chum kha. Mi ṭhenkhatin mi permit hawhin zu an lei tih hi thu dik tak a ni a; mi pali permit hawha leite pawh an awm alâwm. Mi ṭhenkhat sawi dàn-zu dàwr awmna vênga miten intlar ngai ve loin zu an lei thei tihte hi a dik em? A zuartuten an duhsak zâwngte chu permit nei lo pawh an leitîr tihte hi a dik em? MLPC Rules Part III:56 chuan zu dàwrah-’bar, main doors, main gate & store room’ huam kim ngei tùrin CCTV dah tùr tih a ni a; dàwr hawn hmain ZUCO-te hian CCTV chu an bun hmasa zêl em? Zàrkawta MAMCO zu dàwrah chuan 4.6.2015-ah pawh khán CCTV an la dah lo. MLPC Act & Rules hman tirh khán zu rui an man pahnih khat chu Civil Hospital compound phiat tùrin hrem an nih thu kha chhuang takin puanzâr a ni a. Tûnah hian zan tin zu rui man an awm deuh ziah tih chu ZONET Zîng Daîm thu puanah kan hre ṭhin a; hêng zu rui an mante hi eng tin nge an hrem ṭhin tih pawh ka zâwt nghâl e.
A tàwp berah chuan Zàrkawt Presbyterian Kohhran leh vêng mipuiten ‘thim thuah hnih’ in do ngam hi in ti ṭha a; vêng dang entawn tlâkin han ṭang zêl teh u.