SAWRKAR DAN SAWISEL CHUNGCHÂNG

Kumin Good Friday - April 3, 2015-ah khán Supreme Chief Justice H.L.Dattu chuan High Courts Chief Justice Conference a ko a; hetah hian Supreme Court Judge-te pawh tel tùra beisei an ni. Supreme Court-a Justice Joseph Ku­rian-a chuan Chief Justice hnênah chuan Good Friday ni taka conference koh chu a hnial thu March thla bul lamah khán lehkhain a lo hrilh tawh a. A hnial chhan ber chu Good Friday chu National Holiday zînga mi a ni a; sakhaw hrang hrang ni pawimawhte chu zah tùr niin a hria a. Justice Joseph Kurian-a chuan Prime Minister hnênah pawh Conference-a tel Judge-te tâna zanriah a buatsaihsakah a tel theih loh tùr thu a hrilh bawk a. Justice Joseph Kurian-a chu Kerala-ah Good Friday hmang tùrin a haw ta daih a. Supreme Court Chief Justice tiamin Supreme Court Judge 3 leh High Court Chief Justice 24 chauhin ni hnih awh Conference chu an hmang a; Justice Josoph Kurian-a chauh ni loin Supreme Court Judge ṭhenkhat pawhin Prime Minister zanriah buatsaih chu an ei ta bîk lo a ni. Justice Joseph Kurian-a thil tih hi mi ṭhenkhatin an sawisêl a; mahse Justice dang eng emaw zâtin an ṭan ve thung a. Justice Josoph Kurian-a hi a sakhaw vawnah a ngheh êm avàngin Kristiante ni pawimawh Good Friday-a Justice Conference-ah chuan a tel duh lo a ni.

Mizoram UT nih lai khân Arunachal Pradesh sawrkarin ‘Setana Bill’ kan tihsak ták mai kha a pass a. Kha bill duh loh avàng khán Mizoramah chuan kawngte kan zawh a. Arunachal Pradesh sawrkar thiltih kha nasa takin kan sawisêl a nih kha. India ramah BJP leh a ṭanrualpuite an sawrkar chuan Kristianten hlauhthàwn kan nei vat ṭhin. Hindu kulmûk tak an nih avàngin Kristian sakhaw duh loh zâwngin thil an kalpui ang a, dànte pawh an siam mai ang tih kan hlau a ni ber. Tûnah pawh hian India ram State ṭhenkhat - Maharastra-ah chuan bâwng talh khap a ni a. Hei hian India rama sakhaw dang vuantute - a bîkin Kristiante phei chu min ṭhâwng nasa hle a. Central sawrkarin India ram pumah bâwng talh khapna dàn a siam mai ang tih kan hlau lâwk a. Hmân ni lawka Central Minister lo kal khân bâwng talh khapna dàn siam loh tùr ang zâwnga a sawi avàng khân kan thaw kâng leh thei deuh chauh ni àwm tak a ni. Central sawrkar hian Parliament-ah bâwng talh khapna dàn pass ta rup mai se kan ṭêk nasa hle ang a; kan sawisêl luai luai ngeiin a rinawm. A chhan chu kan sakhua vàng pawh ni loin bâwng sa ei kan la duh vàng mai a ni.

Kum 2014 September 27-ah khân India Prime Minister Narendra Modi-a chuan UN General Assembly-ah thu sawiin June 21 hi International Yoga Day ah hman a rawt a. Chumi dung zui chuan naktûk June 21, 2015 (Pathianni) hi International Yoga Day-a hman tùr tih a ni. India rama Kristian hruaitu ṭhenkhat chuan Yoga an do hrim hrim ni loin Pathianni-a Yoga Day hman chu an duh loh thu an puang chhuak a. Tûnah hian Mizote phei chuan Yoga hi Hindu sakhua nèna inzawm tlata kan ngaih avàngin kan do hle a ni. Mizoramah chuan International Yoga Day hi Pathianni a nih bawk avàngin MKHC-in hmang lo tùrin ngenna a chhuah a ni. Central sawrkar Agriculture Ministry-a Deputy Commissioner pakhat Chandra Sekhar Sahukar-a chu kum 57 mi a ni tawh a; a piana hnu lamah Yoga a la tichhin ngai eih lo. International Yoga Day-ah hian a huhoa Yoga practice tùr a nih avàngin tih dàn tùr a lo zir lâwkna lamah a ngal rêk ruh a tina hlauh mai a. A iptê-ah chuan International Yoga Day zîng dâr 7-ah Yoga practice rûnpui neihnaa tel tùr tih thupêk a awm a. Hmân kumah Mizoten Khuallâmah Guinness Book of World Record siam kan tum ang khán Yoga-ah hian India chuan Guinness Book of World Record-ah lan a duh avàngin mi tam takin Yoga an lo practice lâwk a ni. An tum ber chu Yoga Day-ah hian a tlêm berah mi 35,000 - sawrkar hnathawk, zirlai leh mi dangin a rualin minute 35 tal Yoga an practice tùr a ni. Mizote chuan school zirlaia Yoga tih-compulsory chu kan duh loh avàngin kan sawisêl a; kan sawisêl chhan pawh Kristian sakhaw zirtîrna nèn inrem loah kan ngai a ni.

Kum 17 chhûng Mizoramah MLTP Act hmanga zu khap a nih khân chanchinbu mite, dàn thiam (lawyer) te, magistrate te leh mipui zînga tam takin MLTP Act kha an sawisêl ṭhin a nih kha. Eng vàngin nge khâng mite khân MLTP Act an sawisèl? A chhan ber chu zu zawrh leh zu in an duh vàng a ni. MLTP Act kha dàn ang thlapa Mizoram Legislative Assembly-in a siam a ni a. Mahse sawisêltute chuan sawrkar dàn siam a nih hre reng chungin an sawisêl tho. Ni tin chanchinbu lamah leh Faksèlnaah te MLTP Act sawisêltute chu a ṭawng chak hlei hlei an ni. MLTP Act dotuten sawrkar dàn ding lai ngei kha an sawisêl hreh miah lo tihna a ni.

Tûnah hian sawrkarin MLPC Act chu January 16 aṭang khán a hmang ṭan a; March 16 aṭangin MLPC Act & Rules hnuaiah zu zawrh ṭan a ni bawk a. Zu zawrh duh lo vêng 21-in an vêng chhûnga zu dàwr leh zu kudam awm an phal loh thu ni tin chanchinbûah an chhuah a. Sawrkar phalna ngeiin - MIFCO, MAMCO, ZIDCO leh Mizoram Ex-Service Association-ten zu zawrh an han tum ta a. Kohhran leh NGOs hrang hrang ṭangrualin zu zawrh tumna vêng ṭhenkhatah zu zawrh tùr an do ta a; an hlawhtling hle nghe nghe a. Sawrkar dàn a tîra do nghâl ngawt duh lo -Dàwrpui vêngah zu dàwr 3 an hawng a; a bâk erawh chu Dàwrpui pawhin hawn belh an phal tawh bîk lo. MLPC Act & Rules hi Mizoram sawrkar dàn siam a nih avàngin sawisèl thiang loah mi ṭhenkhat chuan an rawn sawi ve leh ta. MLPC Act sawisêltu sawisêl lehchhâwngtute chu tu dang ni loin hmàna âr chuka tui lo khawpa MLTP Act sawisêltute tho kha an ni (cf. Vànglaini, June 14&15:8; Vànglaini, June 16, 2015:8). MLTP Act kha duh thâlin an sawisêl a; tûnah erawh MLPC Act an ṭan leh lawi si. Sawrkar dàn ṭheuh ṭheuh an duh an ṭan a, an duh loh chu an sawisêl ve tho! An thu hi ui benga hlin tùr pawh a awm bîk neng lo e!

Sawrkar dàn siam pawh ni se dàn ṭha lo na ná ná chuan do a hlawh ṭhin. MLPC Act & Rules pawh hi dàn ṭha lo titute chuan an do a ni. Zàrkawt Presbyterian Kohhranin an vênga MAMCO zu dàwr hawn an duh loh avànga kâr hnih chhûng an duty kha a sualna a awm lo. MLPC Act & Rules hnuaiah hian sawrkar phalnain zu zawrh a ni ta ngei a; mahse dàn ang thlapin eng kim an ti leh bîk chuang lo. Zu dàwr an hawn hmain CCTV an dah ngai lo. Card neite chauhin zu an lei lo a, mi pakhatin mi dang card 4/5 lai kengin zu an lei thei a; card nei lote pawhin zû an lei thei tho bawk. Zu hralhtuten a leitute card uluk takin an endik lo. Zàrkawt Kohhranin an vênga zu dàwr awm an duh loh avànga kâr hnih chhûng duty-a zu lei tùra lo kalte lei lo tùra ngenna an siam kha a sualna a awm lo; tu mah tihluih an nei lo a, zu lei lo tùra ngenna thu an puang mai chauh a ni. Mi ngawltâwt deuhin an lei lui a; Kohhran ngenna zah erawh chuan an lei lui lo.

Khawvêl hmun dangah pawh sawrkar dàn ṭha lo chuan sawisèl a hlawh ṭhin a; dàn chu paih thlâk leh a ni fo. Hmun ṭhenkhatah chuan sawrkar ngei pawhin a tlák phah ṭhin. Mizote pawhin Kristian zirtîrna nèna inmil lo sawrkar dàn chu kan sawisêl thiang dâwn lâwm ni? Bible thu khawi laia mi emaw ṭan chhana sawrkar thu a kâwi a ngîla âwih zêl tùr tih hi a dik zîktluak lo. Paula’n rorêltute thu âwih tùr a tih Rom sawrkar kha (Rom 13.1) kum 20 hnu lekah Johana’n Sakawlh a ti ve leh thung (Thup. 13.18). Sakawlh thu zàwm duh lo, an kut leh chalah a chhinchhiahna pu duh lote khân fak an hlawh zâwk asin (Thup 20.4)! MLPC Act & Rules pawh hi Bible leh Kohhran thlîrna aṭangin dàn

ṭhaah kan ngai lo a; he dàn hmanga zu zawrh hi kan sawisêl a ni. Constitution of India Article 47-ah zu khapna dàn siam phal a ni. Presbyterian Church of India (PCI) Dànpui Bung III:2:a(ii)-ah Kohhran mite inthiar fihlìmna tùr chu, “ Zû te, ganja leh kani siam chhuah emaw, kawl emaw, theh darh emaw, hman sual emaw te leh rilru tibuai thei damdawi hman sualte” tih a ni a. He laia ‘siam chhuah, kawl, theh darh, hman sual’ tihte hi zû chauh ni lo ganja leh kani huapa sawi a nih avàngin a huam kim zâwnga sawina a ni a. Zu chungchângah chuan - ‘siam chhuah’ tih chu ‘zu sak’ tihna a ni a, zu sak/siam chu PCI dàn bawhchhiatna a ni. ‘Kawl’ tih chu ‘zu dahna atâna in hmantîr’ tihna a ni a, chu chu PCI dàn kalh a ni. ‘Theh darh’ tih chu ‘zu zawrh’ tihna a ni a, zu zawrh hi PCI Dàn kalh a ni. ‘Hman sual’ tih chu ‘zu in’ sawina a ni a; zu in chu PCI dàn phal loh a ni.

PCI Dànpui chuan zu sak te, zu zawrhna atâna in luahtîr te, zu zawrh leh zu in te chu a khapna a rei tawh a; tûn hnaia tihthar a ni rêng rêng lo. Chuvàngin Kohhran mite chuan PCI Dànpui sawi ang hi kan zawm mai tùr a ni a; a zàwm duh lo chu Kohhran mi ṭha tak an ni lo ang.