RORELNA DIK

“Nimahsela, rorèlna dik chu lui angin luang sela, felna chu luipui kang ngai lo angin luang rawh se” (Amos 5.24).

Kum zabi 8-na BC lai khán Israel leh Juda ramah rorèlna a dik lo hle a. Ram a râlmuang a; sumdàwnna a kal tluang bawk a. Kawng lehlamah erawh mipui zîngah inthliarna a nasa a; mi hausa leh mi rethei inkâr a kak nasa hle. Chu chuan rorèlnaah nghawng a nei a. Mi hausate tâna ṭha zâwngin rorèlna kalpui a ni a; mi retheiten an tuar nasa êm êm thung. Mipui nâwlpui an rethei a; mi hausaho chan a ṭha thung. Rorèlna hmunah dikna a lal lo a, chutiang kârah chuan Amosa’n, “Rorèlna dik chu lui angin luang sela, felna chu luipui kang ngai lo angin luang rawh se” tih thu a rawn tlângaupui a ni.

Amosa bu hi Hebrai Bible-ah chuan hla thua ziah a ni a. Hebrai hla kalhmangah tlar hmasa thu kha tlar hnihnaah ṭawngkam dang, awmze thuhmunin sawi nawn an chîng a. Amosa 5.24-ah pawh hian tlar khatnaa ‘rorèlna dik’ tih chu tlar hnihnaah ‘felna’ tiin sawi nawn a ni a; tlar khatnaa ‘lui angin luang sela’ tih pawh tlar hnihnaah ‘luipui kang ngai lo angin luang rawh se’ tiin sawi nawn a ni. Hetianga sawi nawn hian he thu hi uar taka sawi a nihzia a tilang chiang lehzual a ni. He thuin a kawh chu Israel-te khawtlâng nun pum puiah dik taka engkim tih ni se tihna a ni.

Israel ramah chuan ruahtui tla a tam lo; chuvàngin kawr (wadi) tam tak chu tui awm lo a ni. Ruah a lo sùrin mi ṭhenkhatin kawra tui luang tùr lo dan an chîng a; mi dang tân ruahtui chu hman ṭangkai theih lohin an khuap ṭhin. Amosa thusawi aṭangin chutianga kawr tui chu khuap bîk loin luang thla zêl sela, mipuiin rualkhai takin an hmang ṭangkai thei angin rorèlna dik pawh khawi laiah emaw khuap bîk loin mi tin huap rorèlna dik ni rawh se tih chu a thu awmzia a ni. Israel ram rorèlnaah dikna khuap botu hmun tam takah a awm a; chuvàngin mipuiin an chan tùr dik tak an chang thei lo a. Chutiang rorèlna dik lo chu Pathian huat zâwng tak a ni.

Rorèlna dik chu Pathian aṭanga chhuak a ni. Bible-in ‘felna’ a tih chu Pathian nèna inzawmna dik (right relationship with God) tihna a ni a. Pathian nèna inzawmna dik neite rorèlna chu a dik lo thei lo. Rorèlna a dik loh chuan rorèltuten Pathian an zawm dàn a dik tâwk lo tihna a ni. Rorèlna dik nei thei tùrin Pathian kan zawm dàn a dik tùr a ni a; Pathian kan zawm dàn a dik loh chuan rorèlna kan kalpui dik thei ngai lo ang. Pathian nèna inzawmna dik chu Pathian ṭihtuten an nei ṭhin. Pathian ber miin a ṭih loh chuan a thiltih a dik tak tak thei ngai lo. Pathian ṭih lotu thil tih a dik kim thei lo a; Pathian ṭihtu erawh chuan dik lo takin thil tih a duh ngai lo. Mizoramah pawh rorèlna dik lo hnuaiah kan kûn phawt chuan rorèltuten Pathian an ṭih tâwk lo tihna a ni ang.

Rorèlna dik chu a zâr zotu an tam ṭhin. Rorèlna a dik chuan ramin hma a sâwn a, ram a nuam a, mipuiin chanvo dik tak an chang thei ṭhin. Sawrkar lakah mipui kan phunnawi viau chuan rorèlna a dik lo tihna a ni. Mipui an lungàwi chuan phunnàwina a tlêm a; phunnàwina a tlèm chuan ram rorèlna a dik tihna a ni. Rorèlna dik chuan nun tinrêng a fan chhuak ṭhin. Mizoramah rorèlna a dik chuan mipui kan lâwm ang a, ram pawhin hma a sâwn ang. District level-ah pawh rorèlna dik a pawimawh a; khaw pakhat huam chhûngah pawh rorèlna dik a pawimawh. Chhûngkaw malah pawh rorèlna dik a pawimawh a; chhûngkuaa rorêltu berin mawh a phur thui hle. Chhûngkaw tin rorèlna hi dik tlâng ta sela, khaw tin hi tûn aiin a nuam zâwk ang a, chu chuan a nghawng chhuah ngei ngei tùr chu ram rorèlna thlengin a dik thei ang. Chu aia zîm chuan la sawi leh ta ila, mi malin mahni chunga ro kan inrèlna hi kan kalpui dik a pawimawh hle a. Kan ramah hian mi mal mal, mahni chunga rorèl dik lo kan tam êm êm a; kohhran leh khawtlâng nun thlengin nghawng ṭha lo a nei ṭhin.

Mi mal nun hi dik vek sela chuan khawtlâng nun chu a dik mai tùr a ni a. Engati nge Mizoram sawrkarin zu zawrh a duh tlat? Anmahni mi mal nun inrèlbàwlnaah zû an pawisa lo tihna a ni ang em? Kohhran leh NGO pâwl tam takin heti taka zu zawrh a do chung pawha ‘zu in lo thei lo tlêm tê’ chhuanlama zu zawrh hi rorèlna dik huang chhûngah khung chi a ni ang em? Engati nge kan ramah hlemhlêtna a hluar êm êm? Kan ram rorèlna a dik tâwk lo a, fel hlel a tam tihna a ni ang em? Rorèlna dik leh fel awmna hmunah hlemhlêtnain hmun a chang thei lo ang.

Rorèlna dik leh fel tihah hian ‘dik leh fel’ awmze dik tak chu ‘mâm, ngîl’ tihna a ni a, pawr leh bawl a awm tùr a ni lo. Kan ram rorèlna kan thlîr hian a mâmin a ngîl ṭha tâwk em? Khawi laiah emaw pawr leh bawl a tam hle lo maw? Kan ram rorèlna hi mâmin ngîl ṭha sela chuan mipui kan phun lo ang. Rorèlna dik leh fel chu a tla rual tùr a ni. A huap zo tùr a ni a; chhawk bîk a nei tùr a ni lo. Ram hmasâwnna pawh a kai rual tùr a ni. Kal kân bîk an awm tùr a ni lo. Chumi êng aṭang chuan thlîr ila, kan ram rorèlna hi ‘rorelna dik’ huang chhûngah kan khung thei ang em?

Amosa chuan ‘rorèlna dik chu lui angin luang sela’ a tih hian lui tui luang dangtu (block-tu) awm loin tluang takin luang rawh se a tihna a ni a. Israel ramah rorèlna dik chu lui anga luang loin block-tu a tam êm êm a; chutiang block-tu awm lo chuan luang dêl dêl se a duh a ni. Kan ram dinhmun kan en hian rorèlna dik awm theih loh nâna block-tu a tam hle. Hetianga block-tu zawng zawng hi tihbo a nih chuan rorèlna dik kan nei ang. Chutiang block-tu tibo tùr chuan mi tinin mawh kan phur. Kan mawhphurhna chu Pathian ṭih a ni. Pathian ṭihna nun kan neih chuan ram rorèlna chu a dik lo thei lo ang. Dik lo a awm chhan chu mipui pawh kan dik tâwk loh vàng a ni. Ram rorêltute ringawt kan dem thei lo; keimahni pawh kan indem tel ngam tùr a ni. Rorêltute lakah dik lo taka thil ti tùrin kan beisei fo. Kan chan ṭhatna tùr a nih phawt chuan mi dang tuartîr kan pawiti mang lo. Rorèlna dik nei tùrin mi tin kan pawimawh a; rorêltute tihdik loh pawh sawisêl ngam khawpin mi mal mal hi dik tâwk ṭheuh ila, ram rorèlna dik leh leh fel chu kan nei thei mai ang.

Mizoram tluka inkhâwm tamna ram hi khawvêlah ram dang a awm kher lo ang. Mizoram tluka campaign/camping nei tam ram hi an awm lo ang. Mizoram tluka kohhran mipui lâm nasa hi hnam dang an awm kher lo ang. Mizoram tluka harhna ngaisâng leh chang nasa hi khawvêlah hnam dang an awm bîk lo ang. Mizoram tluka Pathian thu sawi tamna ram hi khawvêl hmun dangah a awm ve kher lo ang. Khawiah pawh Pathian thu kan sawi sup sup a; mahse Mizote hian a takin Pathian thu hi kan nunpui tlêm hle si lo maw? Thu chauhin em ni Pathian thu kan duh? Hlimpui atân chauh em ni harhna kan lawm? Làm nân chiah em ni zai kan thlákhlelh? Kan nun kaihruai tùrin Pathian thu hi kan duh tak tak lo emaw tih tùr a ni. A chhan eng nge? Pathian kan zawm dàn a dik tâwk lo a ni ang. Bible-in ‘felna’ a tih chu ‘Pathian nèna inzawmna dik’ tihna a ni. Pathian nèna inzawmna dik kan neih chauhin nun dik leh rorèlna dik kan beisei thei ang. Kèlkàng kal leh scholarship dîl a inkawp rem lo an tih hi a dik mai àwm e! Scholarship dîl tùr chuan sum lák luh dik taka ziah a ngai a; Kèlkàng kalin dik taka ziak tùrin min kàng fai tâwk em?

Mi nuai chuang Kèlkàngah an kal tawh a. Eng vàng nge? Harhna kan duh vàng a ni. Kan harh phah mai thei. Kan hlim phah mai thei. Nunah nghawng a nei em? Hnathawhnaah kan tihdik phah em? Hna kan thawh tam phah em? Mizote hlim dàn hi inbih chian a ngai deuh mang e. Hna thawh ṭhulh tam zâwngin kan hlim deuh ber a ni lo maw? Pathian thlarau hnathawh kan chan hian min tihlim chauh ni loin kan nun tidikin min titaima sela. Kan biak Pathian leh kan rin Isua Krista zia kaiin hna min thawh tamtîr sela (cf. Joh 5.17). Thuhriltu ropui C.H. Spurgeon-a ni táin ka hria, “Naktûkah Isua lo kal dâwn sela, engtin nge i lo hmuah ang?” tiin an zâwt a. Ani chuan, “Zîngah ka thawh hun pângngaiah ka tho ang a; tûkṭhuan ei hunah ka ei ang a, hna thawkin ka chhuak ang. Ka hna thawk lai ngei hi Isuan min rawn hmu se ka duh a ni” a tih hi entawn a ṭha hle. Samari hmeichhe hnênah Isuan, “He tlângah kher lo pawh, Jerusalem khuaah kher lo pawh, Pa chibai in bûk hun a thleng dâwn ta...” a tih hi inen fiah nân hmang ila. Tih tak zeta Pathian chibai bûktuten Pathian an ṭih a, dik takin thil an ti ṭhin. Rorèltute leh mipuite hi tih tak zeta Pathian chibai bûktu kan nih chauhin kan ramah rorèlna dik a awm thei ang a; Amosa sawi angin, “Rorèlna dik chu lui angin luang sela, felna chu luipui kang ngai lo angin luang rawh se” tih hi a takin a lo thleng thei ang.