CYMA HNATHAWH

Hmân deuhah khân ZONET-ah Central YMA hruaituten Aizâwl leh Mualkhang inkâra gas tichingpentute an check dàn kan lo thlir ṭhin a. Central YMA hruaitute khân mipui tih theih loh leh tih peih vak loh tùr hna an thawk kha an fakawm hle a ni. Khati taka YMA-in gas tihchingpen an buaipui chung khân mi ṭhenkhat chuan an thil tih dàn kha an lo sawisêl hman a. YMA hi kawng tinrêngah fak an hlawh thei vek bîk lo. Kei pawhin ka thu ziakah ka khêng zauh zauh tawh a, a sâwt lutuk lêm hlei lo emaw tih châng ka nei. Tûn hma kum eng emawti kal taa mi sual ûm hlum emaw sawisak nasat avànga thih phah emaw an awm lai pawh khân ni tin chanchinbûah hian mihring nunna hlutzia ka lo ziak tawh a ni.

Kohhranhoten hlamzuih neih kan duh tawh loh hnua Central YMA-in hlamzuih chungchânga an ngaih dàn an sawh sawn thei hauh lo phei hi chu an demawm ve tho. YMA hi Kohhran notê ang deuha missionary leh kohhran hruaituten an lo din kha a ni a. Eng kohhran pawh ni se, an serh leh sàng dànte hi YMA chuan a zahsak tùr a ni. Chutih laiin kohhranin hlamzuih neih a duh tawh loh hnua nausên ni 90 chin thi chu hlamzuiha an la ngai lui tlat hi chu fak an harsa hle. Kohhranin hlamzuih a tihbo dàn hian YMA tân harsatna a thlen hran lo. Nausên nung dama piang tawh phawt chu (1) Mitthi dâr vuak tùr; (2) Inah leh thlânmualah vui pângngaia vui tùr; (3) Kohhran inchhiarnaah mitthi-ah chhiar tùr; (4) December 31 zàna kal tate sûnnaah telh tùr tih a ni mai a. Zàna thi an niha a zàn la laa thlàn laih leh vui chûk chûk emaw chu thil tih chi a ni lêm lo a; mitthi chhûngte tân pawh thil tuar nuam tak a ni lo. Hei hi chu YMA pawh hian hriat thiam ve mai àwm tak a ni. Chutih laiin nausên thi na ná ná chu vui hun thûah chhûn dâr 12 emaw chawhnu dâr 1 emaw tuk ve kher a ṭûl hran lo. A thih hun azirin vui hun chu mitthi chhûngte leh kohhran hruaitute nèn inbiak rem theih zêl a ni ang. Khawhar chhûngte tâna YMA-in thil a tih ṭhin - (1) Mike-a mitthi awm puan; (2) Buhfai khawn; (3) Zan thum chhûng khawhar lênpui tihte hi chu an duh chuan ti ve lo mai se. Eng pawh ni se, YMA pawhin a hringtu duh dàn zah hun la nei tùrah ngai ila!

Mizoram sawrkar chuan tûn hnaiah ruihhlo doa thawk dùn tùrin Central YMA nèn thuthlung a siam a. Ruihhlo do thûah hian sawrkar chuan amah maiin thil a ti tak tak thei lo tih a chiang hle. Mizoram sawrkar tâna vànneihna kawng khat chu ram danga beisei tùr awm ve lo Kohhran leh YMA leh NGO dang
ṭanrualpui tùr a nei ṭhin hi a ni. Hêng pâwlte hmang thiam zâwnga thil a kalpui thiam chuan sawrkar tân a hlâwk thei a; mipui pawhin kan ṭangkaipui thei. Chuti ni ta loa sawrkar hruaitute berin Kohhran ep zâwnga ṭawng an cheh fo hi an hmai tihbalhna mai a ni. Zu chungchângah sawrkar leh Kohhran duh dàn a inang lo tih chu tlâng hriat a ni a. Kohhran duh loh sawrkarin a zuar lui a. Chutih kârah ram hruaitu lû berin, “Pathian hnêna kan ṭawngṭai chhànna chu zu zawrh hi a ni,” an han ti ta mai phei hi chu Kohhran leh Pathian ngei pawh zah lohna lian tak a tling. Zu zawrh luih hi kohhranhote ṭawngṭai chhànna a ni lo; sawrkar hian zawrh a tum tlat avàngin a zuar mai a ni zâwk! Tum lui tlat na ná ná chu Pathian hian direct-in a rawn khap lo mai zâwk a ni.

Ruihhlo do hi mi pângngai chin chuan kan duh vek a; kohhranhote pawhin ruihhlo do hi an duh ve tho. Zûk leh hmuamte thleng hian kohhranhoten kan do tlâng a; kan do dàn erawh chu a inchen vek kher lo a; thil do tilui duh tlat an awm ṭhin hi a buaithlâk lai tak chu a ni. Hetianga ruihhlo do tùra sawrkar leh CYMA-in thuthlung an siam hi thil ṭha takah ngaih tùr a ni ang. Theih phei chu ni sela, tûn hmaa YMA pawhin nasa taka a do ṭhin ‘zu’ hi ruih theih thil a nih tho avàngin do tel law law sela ṭha tùr a ni a; mahse sawrkar lam hian ‘zu’ do tel chu a phal loh ber tùr a ni rih lawi si. Mizoramah hian ruihhlo hi a hluar tual tual a. Kum 1980 hma lam aṭang daih tawh khân Mizoram hi ruihhlo kalkawng a ni tih hi tlâng hriat a ni tawh a; UPSC-a interview-naah pawh zawhna min lo zâwt tawh ṭhin. Tûn hma khân ‘MLTP Act hnuaiah ruihhlo a hluar’ tiin MLTP Act sût an phût chhan pakhat kha a ni ṭhin a; tûnah chuan tûn hma zawng aiin MLPC Act & Rules hnuaiah hian ruihhlo a hluar ta zâwk si a. Zu zawrh hi chu ruihhloin a tlêm phah hauh lo mai le! MLPC Act & Rules-a inkhuahkhirhna leh inhremna dàn lah chu awmze nei lo a ni ber ta si. Tûnah chuan sawrkar phalnain zalèn takin zû an zuar a, liqour card an lo siamtîr kha chu sawrkar sum hnâr pakhat ah an ti ve mai mai chauh niin a lang; tûnah chuan liqour card tel loin a duh duhin zu an lei thei a ni ta ber e. MLPC Act & Rules Evaluation Committee an din pawh hi sawrkar hmai phih tumna satliah mai a ni lo ang tih tu nge sawi thei?

Mizoramah rawngbàwlna gas kan hmang rei ve ta viau. Gas kan hman tirh aṭang khân Mizo mize pakhat, mahni hmasial tak kan ni tih chu a lo lang a. Phai lamah gas agent-ten consumer-te inah gas an va pe ṭhin a; gas an neih loh veleh agent-te kha an va phone a; agent-ten consumer-te chu an inah ngei gas an rawn pe mai ṭhin. Mizoramah erawh chuan gas agent-ten ina an rawn sem nghâk hman loin an hnênah gas bûr kan pu thleng a; an hnêna lák kan inchuh a; keimahni kan inhrem a ni ringawt ṭhin a nih kha. Tûnah hian vêng hrang hrangah min rawn pan ve ta chauh a; hei pawh hi a nihna tùr takah chuan gas kan mamawh hunah kan va phone ang a, inah min rawn pe tùr a ni zâwk a; chutiang hun chu eng tikah tak thleng ang i maw? Gas agent-te lah lo rinawm vek bîk hek suh, bûr eng emaw zât chu tute hnênah emaw a rûkin an hralh a, anni chuan man to zâwkin an hralh leh chhãwng a; keimahni kan inhrem ṭhin a ni ber mai. Mizoram meuh hi zawng eng ang pawha hlimin lâm nasa mah ila, ‘black’-a gas leh petrol/diesel hralhna ram a nih a bâng thei lo!

Gas tihchingpen hi thil awlsam tak pawh a ni lo; a tihna tùr pipe hmangin a bûra mi kha bûr dangah thun luh a ngai a. Mahse a titute tân chuan a lo hlâwk êm a nih kha. Motor lian phur khatah Rs 35,000 an hlawh thei tih han hriat kha chuan hmeichhe ṭawngkam hawh ta lawk ila, a ‘râpthlâk’ tak zet a ni. Chutianga gas tichingpentute chu vai an ni vek lo; a tam zâwk mah chu Mizo driver leh an thawhpuite an ni. Chutianga gas tihchingpen aṭanga intihausa, Mizo nu, vai pasal nei kha âw, a hausak theih dâwn phawt chuan eng mah pawisak a nei lo tihna a ni a. Khatianga dik lo taka thil ti, mipui hmuh theiha rawn puanzàr a nih hnûah pawh sawrkar hotute an ngâwi tlat thei hi thil mak a tling!

Tûn hnaia CYMA-in gas tihchingpen a check leh a man avànga Mualkhanga gas phur motor chhuah phal loa driver pahnih khat lekin an han dang ngam te kha thil bawlhhlawh ber zînga mi a ni ngawt alâwm. Khâng thilte kha puanzâr a nih hnûah chuan Supply changtu Minister leh a hote chu mawng vawm ba ang seka phêt tawh tûr a ni a; mahse an thêng an thâwngah a lût ve lo emaw ni, an thãwm hriat tùr a awm mûmal lo hi a mak lehzual. Mizoram pangpâr pawh ni lo, ram dang pangpâr lâk luh hming châwia pangpâr kût phuah chawp ‘Anthurium Festival’ pawh September thla chawhnu lamah chuan an siam leh dâwn ták kha. Nikum Anthurium Festival-ah khân Minister pakhat ualau taka zu bûr lek chhuaka ding peu âl lai thlalâk chu chanchinbu pakhatah a lo lang a; khathiang kha chu thleng nawn lul suh se. Nikumah khân Sap zû an free sale a, mi ang mang lo pakhat pawhin a lei ve a; in nachâng hre loin inah a hàwn nghe nghe a. Khatiang khân mi ang lo thleng phâkin zû free sale lul tawh suh se!

Phai lam aṭangin IOC hotu liante an lo kal a, anmahni lo dàwrtu chu CYMA bawk an lo ni leh a. Khawiah nge a changtu Minister leh a hote an awm? CYMA-in hetianga thil ṭha duha a tihna kawngah hian mipui pawhin kan ṭawiàwm tùr a ni. Sawrkar lam hian chak takin gas tihchingpen hi tihbo tumin bei sela, CYMA inrawlh a ngai lo ang. Mahse sawrkarin a tih tùr a tih ták si lohah chuan CYMA chu inrawlh lo thei lo dinhmunah a ding a ni. Gas tihchingpen vêng tùrin sawrkar hian thawktute pawh a thuam chak tùr a ni a; gas tichingpentute chêt hun chu “zân a nih deuh zêl avàngin office hna piah lama kal reng tùr chuan a harsa a ni,” tih hi chhuanlam tling a ni lo. A tîr
aṭanga thil dik lo hi khauh taka chin fel ni sela, a ti ṭhinte hian rei an daih lo ang. An chunga action la theite an inthlahdah avàngin ngampat chin tâwk an hre lo a ni. Mipuite pawhin CYMA hnathawh avànga hun rei lo te chhûng harsatna eng emaw kan lo tâwk a nih pawhin phun mai loh zir a ṭha; hun lo kal zêl tùra kan tâna ṭha tùr hi chu nghah peih kan zir a ṭûl a. Mahni hmasial taka kawng awlsam eng emaw lo inzawn chawp tùr a ni lo. Hna ṭha thawktute chu nasa taka ṭanpui zâwk tùr kan ni.