INCHEINA

Incheina hi mihring min timawitu a ni a; kan nihna leh mizia tiangtu a nihna chin thui tak a awm bawk. Hnam mâwl lai chuan incheina mûmal an nei ngai lo a, hnamin hma a sâwn dàn ang zêlin inchei dàn pawh a ṭhang danglam ṭhin. Tute pawh hi mahni nihna phu tâwka inchei thiam a ṭha a; mahni phâk loh ela sum tam tak sênga inchei erawh a ṭha ber lo. A hun leh hmun azira inchei dàn thiam a ṭûl a; khaw awm dàn boruak ena inchei thiam a ngai hle bawk. Mi hrang hrangin ‘inchei’ kan intih chin erawh chu a inang lo thei hle ang. Naupan laiin bari ṭhen ka châk êm êm ṭhin a, pial mang khêngin lu ka khuih a; mahse pâwnah ka han chhuak a, sumhmun ka thlen chuan bari
ṭhen phaka lu pial taka khawlai lèn kha ka ngam lo leh si a, ka bari chu ka nuai chhe leh vek ṭhin! Bari ṭhen phaka khawlai ka lèn ngam loh chhan kha eng dang ni loin zah theih lutuk vàng a ni.

Kum 2010 Synod inkhâwmpuiah ‘biak in chhûnga inchei dàn tùr kaihhruaina siam rawtna’ a lo luh khân ka hre sual a nih loh chuan keimah chauhin ka hnial a. Biak ina inchei dàn tùr, a mawi tâwk chu kohhran miten kan hria alâwm ti-a ṭan khawh awm chhun ka ni a; mi pakhat chauhin Synod palai pum pui han hnial chu ka tla chiang vai vai khawp mai. Synod thu anga SEC-in inchei dàn tùr ruahmanna a han siam tákah chuan a ṭha ta phian a. Mahse kohhran hrang hrangah vawi khat bâk an chhiar chhuah pawh ka ring lo; inkhâwmpuia hnialtu ber kha tûn thlenga a ṭantu leh sawi chhuak zing deuh ber chu ka ni leh lawi tawh si àwm e.

Pathian biak inkhâwmna leh kohhranho thil tihnaah a hun leh a hmun mila inchei thiam chu a lo pawimawh khawp mai. Pastor leh Kohhran Upate pawh kawrchung ha leh necktie awrha inkhâwm an han hruai zân mai hi chu a zahawm bîk. Chutih laia inkhâwm hruaitu ṭhenkhat an inthlahdah viau erawh hi chuan Pathian biak inkhâwm boruak a tizahawm lo pha tlat a ni. Inkhâwmnaah hian thawmhnaw ṭha ber ber inbel a ṭûl kher lo a, kan inbel apiang erawh chu fai rawh se. Kan nihna mila inchei a ṭûl hle bawk. Pastor leh Kohhran Upa chin tân chuan biak ina kawrchung aia jacket ṭhui danglam deuh tak han hák teh tlat hi chu a inhmeh chiah lo.

WhatsApp group pakhat Pastor-ho awm hlangnaah clerical shirt hâk leh hâk loh chungchâng ṭum hnih ngawt kan sawi ho tawh a. Nikum Synod hma khân Pro Pastor nemngheh tùrte tân England aṭangin clerical collar ka chah chhuahsak a. Anniho chu Synod-in a nemngheh ni-ah clerical shirt ha vek tùrin ka chah a; mahse pakhat mahin an rawn ha ta lo! A chhan chu clerical shirt hák chungchâng kan sawi honaah Pastor-hoin Pro Pastor laia hâk tùrah an ngai tlat lo a, an rawn ha ngam ta lo a ni ber ang. Kei pek lah, Pro Pastor ka nih lai khân min kaihruaitu Pastor phalna leh bial mipuite min beisei angin inneihna, mitthi vui leh sakramen inkhâwmah chuan clerical shirt kha ka ha ṭhin si a; chu chauh ni loin kum 1993 Synod-a min nemngheh ni pawh khân keimah chauhin clerical shirt ka ha vâng mai! Hêng inkhâwm pawimawh - sakramen, inneihna leh mitthi vuinaah hian Pro Pastor-te pawhin clerical shirt hi ha ta sela, kohhran mipui hian eng tin ngai ang maw? A bîkin inneihtîrtu leh mitthi vuitu an nih chuan clerical shirt ha ngei sela, inneite leh mitthi chhûngte chu an lâwm zâwk mah lo’ng maw?

Incheina thûah British hrawn hmanho kha an lo danglam khawp mai. Kum 2010-ah khân Lungleia ka zin ṭumin Rev. Dr H.S. Luaia chu Ramzotlângah zîng dâr 6.30-ah ka ṭhian pakhat sâwmin kan han tlawh a; a chhûngte chu an lo tho tawh náin ani erawh chu a la tho ve lo a. Amah kan hmu duh tih an va hrilh chuan sitting room-ah lo nghák tùrin min hrilh a. Ka beisei aiin a lo chhuak har a, ani kha kum 100 chuang a ni tawh a, insiam vêl nân hun a duh rei deuh a nih dâwn hi ka tirilru a. Hun eng emaw chen kan nghah hnûah chuan suit nèna inthuam zaih chungin a lo chhuak a, necktie a awrh zân bawk a. Inlêng hmu tùrin awm hmun kawr nèn a lo chhuak ve mai mai lo; a nalh thei ang berin a inchei hmasa zet a nih chu. Mi entawn tlâk tak a ni; keini ang chuan an nê pawh kan ek pha lo zâwk a lo ni!

Chhiatni ṭhatni-ah hian inchei dàn tâwk thiam a ngai hle; mi tam tak chuan a âwm tâwk an thiam viau tawh niin a lang. Pastor leh Kohhran Upa thi, biak ina vuinaah hian duhdah taka incheia inkhâwm ve mai chu a nuam chiah lo. Vawi khat chu vêng ṭhenawma Kohhran Upa thi vuinaah ka inkhâwm ve a; chumi ṭum chuan safari suit dum lam ka ha a. Kan naupan laia kan Pastor ni ṭhin, sipai Pastor pension chuan inkhâwm bâna thla kan lâk dâwnah min khak ta ṭalh mai a, “Hetiang hunahte chuan suit hain lo kal tùr alâwm,” tiin. Hnâr ka hmu larh larh mai. Mitthi vuina leh inneihnaahte hian Pathian biak inkhâwm chi khat a nih avàngin incheina thûah inthlahdah a rem lo; a bikin Kohhran Upa tân phei chuan kamis ringawt hâk chu a inhmeh lo. Khaw lum avànga suit/kawrchung kan ha ta chiah lo a nih pawhin a hun nèna inmawi kan zawn thiam a ṭûl ang. Hetiangah hian Pastor senior (Pensioner)-te hi tluk loh rim an nam mah mah zâwk ṭhin a; ṭhangtharho hi a inthlahdahah kan ṭang zâwk ṭhin.

Sakramen ṭheh inkhâwmah hian Pastor/Minister leh Kohhran Upate chuan suit/kawrchung an ha tlângpui ṭhin a; kamis nèn ringawt sakramen kîl chu Mizoramah chuan kan ti ngai chiah lo. Kohhran Upa senior ti kher kher deuhte phei chuan hetiang nikhuaah hian kawrchung/suit rawng dum/dumpâwl lam an ha lui deuh kher ṭhin. Tûnlai
ṭhangtharho hian chutiang chu kan ngaihtuah thleng zo lo deuh ṭhin a; a hun nèna inhmeh thawmhnaw hák tùr thlan fuh a ngai khawp mai. Puithu hun a nih angin kan inthuamna pawhin puithu lam rawng kai thei se a inhmeh bîk a ni. Khua a lum deuh a nih pawhin inkhâwm hi inthununna (discipline) nèna kalpui a ngaih avàngin tihluih ṭûl hun a awm tih hriat a ṭha. Mahni inthununna tel lohnaah chuan engkim duhdah taka tih a awl bîk ṭhin.

Kohhran nêna inkaihhnawih lêm loah pawh incheina hi a hun leh hmun azirin thlan thiam a ngai hle. Kan hnathawh azira inchei dàn tùr a awm a. Office-a thawkte tân pawh an hna azira inhmeh tâwka inchei a ṭûl ang. Kum 2/3 liam taah khân Aizâwl vêng ṭhenkhatah chuan hmeichhe tân Mizo puan bih ni an siam kha a ni a; tûn thleng hian la chhunzawm zêl tak maw? Chutiang deuh bawkin MHIP Hqrs hmalâknain sawrkar hnathawk hmeichhiate pawhin kâr khatah ni hnih tal Mizo puan bih hun an siam ni khân ka hria a; tûnah hian la chhunzawm zêl tak maw? Mizo kan nihna hi puan bih hun siama tihlan kan tum ni âwm tak a ni a; mahse rilru lama mi an hmin loh chuan tuk luih ngawt chu a hlawhtling mawh hle ang. Pathianni-ah erawh chuan hmeichhiate chu Mizo an ni ngei tih hriat takin an rawn inchei chhuak ṭhin a nih hi!

A hmei a pa tân incheina zahawm chu a man sângah a innghat ber lo a, a hatu mizia leh nungchangah a innghat zaw ber a ni. Eng anga thawmhnaw man to leh quality ṭha pawhin inthuam mah ila, kan nungchangin a zir mang si loh chuan a langchanga mawipui tâwk awm bawk mah se, chhûngril lam mawina a thlen pha chuang lo ang. Mi tam takin thawmhnaw man to apiang an thlang emaw tih mai tùr a ni a; mahse a hatuin a zir chuan man to lêm lo pawh zahawm leh mawi takin a hâk theih a ni. Thawmhnaw mawina chu a hatu quality-ah a innghat ber zâwk a, “a khaina azir a ni,” an tih hi a dik khawp mai. Mihring kum a lo tam zêl hian hmêl a lo chul telh telh ṭhin a; hnam changkângho chuan an upat hnûah thawmhnaw rawng lâr hâk an chîng a. Kan kum leh hmêl put hmang mila inchei thiam a pawimawh hle a ni. Incheina hi mihring nungchang lan chhuahna pakhat a tling a; kan zahawm leh zahawm loh lan chhuah theihna kawng a tling a; kan inchei dàn azirin miin min thlir dàn tùr an nei thiam ang. Mahni phâk tâwk hriaa fîmkhur taka inchei tùr a ni a. “I incheinaah i nihna a lang,” tih kan tâwk thei a nia!