GOVERNOR THUSAWI PAHNIH

Tûn hnaiah facebook-a Mizoram Governor thusawi an rawn tàr chhuah pahnih hi ngaihtuah chian a pawimawh khawp mai a; insiam ṭhat ngaihna laiah pawh a rang thei ang bera insiam ṭhat a ṭûl ang. Governor thusawi an tih pakhat chu “Governor-in pâwna êk a phal lo” tih a ni a. Facebook-ah he thu ka han hmuh chuan mak ka ti hman ṭhelh a, ka ngaihtuah chian erawh chuan a lo mak hran lêm lo. Thil pakhat hriat chhuah zawk erawh ka nei. Kan ṭhianpa Rev. K. Lalhmingliana (L) kha mi vengva leh hawi zau tak leh huaisen tak a ni! Pastor-a a chhuah hmasakna berah Bialah khân khaw ṭhenkhat a han fang chu a tum loh tak thil a tawng ta tlat mai a, êk in an lo nei mûmal hauh lo hlawm a. Ani chuan Mizoram Governor thupêk an sawi ang deuh hian, “Ka lo kal leh hunah chuan êk in in lo nei vek tùr a ni,” a ti ta a. A bial khuate chuan êk in an sa ta sap sap mai a ni àwm e.

Kan naupan lai khân thingtlângah êk in kan nei bîk lo; kawmchhak liamah kawng ṭum tâwi tê a awm a; chumi kawng sîr thlang lamah chuan êk tum a inhûng thliah thluah a ni mai. A nihna takah chuan a inhûng hman lo; vawkin kan daikal tùr min ûm zui a, êk chhuah hmasak apiang an lo hap ta mai ṭhin a. Keini ang zakzum deuh phei chuan mawng lama vawkpui kohamin êk chhuah hmasak apiang hap an tum bawk si avàngin tlêma hmun fianrial deuh, lung toh lâwt, vawkpui tihbuai phák loh kan zawng hrâm hrâm ṭhin. Kum 1963 lai vêl pawh khân Zàrkawt biak in hmuna Down Hostel awm lai khân êk in mumal a awm lo a, tlák lam phei hi êk tum intlarna a ni mai. Babu tlânga sawrkar quarters-a chêngte pawh khân êk in an neih ve chu ṭin-in an dawh a, vai êk paihhoin a khah hnûah tlâk lamah hian an paihsak mai ṭhin.

Tûnlaia Aizâwl kawngpui dunga zun in ṭha tâwk lo hi a zahthlâk ngawt hle rêng a ni; Governor hian a nihna tak hi hmu kim phei se chuan sipai General pension meuha ti loin a ṭim sung sung mai thei a ni. Zun in apiang hi a hîng ṭêng huam vek mai a; loh theih loh thila han inthiar ve lawk dâwn pawhin zun hîng ṭêng tak bákah êk tum lian pui pui hi a lo bawk leh ngual ṭhin a; a châng erawh chuan dailuah ei kaw-
ṭhalo êk ni àwm tak hi a pherhin a pherh nuai thung a. Zun in pâwn lam kawngpui dungah lah hian êk tum hmuh tùr a awm fo bawk a; hêngte hi ui êk a ni sêng bîk lo ang. Tûnah hian Upper Bazar leh Zàrkawtahte zun in thar an siam a; hêngte pawh hi rei lo têah kuhva eihoin an chhák khum sen leh nguai lo ang tih tu nge sawi thei?

Khawlaia êk tum hmuh tùr awm chu sawi loha lêngah dah ta ila, mi tam takin an compound chhûng, kawngpui hnaih lama êk in sak an chîng ṭhin pawh hi tih chi loh tak a ni. Chu chauh ni loin vawk in leh âr inte pawh ṭhenawmte hnaih lamah kan dah tlat ṭhin te pawh hi a dik lo. Thil rimchhiain ṭhenawmte kan ur reng tihna a ni ringawt. AMC hian Aizâwl khawpui chhûngah hian ran vulh hi eng tikah nge a khap tak tak ngam ang le? Mizoram Governor hian pâwna êk a phal lo an tih ang deuh hian Aizâwl khawpui chhûnga ran vulh hi phal lo law law se a van tih chi dâwn teh lul êm!

Thil dang pakhat - Mizoram Governor thusawi bawk, facebook leh chanchinbuah pawha lo lang chu, “Mizo ṭhalaite hmasâwnnaa dâltu lian ber chu ṭawng a ni,” a tih hi a ni. Governor hian a hmu fuhin a sawi dik hle a ni. Tûn hma aṭangin Mizo ṭhalai eng emaw zât phai lam khawpuiah hna thawk tùrin an kal tawh ṭhin a; mahse hun rei lo tê-ah an zînga tam zâwk an lo lâng chhuak leh vat zêl. Hei hi a chhan lian tak ni-a lang chu ṭawng an thiam ṭha tâwk lo a, an hnathawhna hmunah an tuitla thei lo a nih a rinawm. Hnam dang zînga hna thawk tùr chuan ṭawng thiam ṭhat a ṭûl lehzual a ni. Hotel/ Call centre-ahte hna thawk tùr pawhin mi ṭawng hriat kim theih bákah mahni pawhin duh zâwng sawi chhuah kim theih a ṭûl tlat. Ṭawng dang hmanna hmunah chuan mi ṭawng kan hriat
ṭhat theih a pawimawh a, miin kan ṭawng an hriat theih a ṭûl bawk. Kan lo ṭawng thiam tâwk lo a nih pawhin mi thiam chin chuan kan sawi tum an hre thei mai a; mahse ṭawng ṭha thei lo na ná ná chu tu mahin an ruai rei duh ngai lo ang a, zah pawh an phur lo deuh nge nge ṭhin.

Mizo ṭawng hrim hrim hi a muang a, kan ṭawng boh boh a; chutih nák alaia hnam dang ṭawng kan han thiam ṭha lo phei hi chu a buaithlák lehzual ṭhin. India ramah kan awm a, English chauh ni loin Hindi pawh hi ṭhangtharhote hi chuan thiam hle tum tùr a ni. India sawrkar ṭawng ber thiam kan tum mang lo hi chu kan tih dik loh lian tak a tling. Vai ramah hna thawk tùrin English leh Hindi thiam ṭhat hle a pawimawh a; ṭawng thiam na ná ná chu an zahawm deuh nge nge ṭhin. Ṭawng kan thiam tâwk loh chuan hmuhsit kan awl bîk. Keini pawhin Mizo ṭawng ṭhiam ṭha lo hnam dang chu kan nuihzat deuh ṭhin hi!

Mizoin kan ram nuam kan ti êm êm ringawt mai pawh hi ngaih dàn thlák a hun. Kan ramah kan inchhek arbâwm ve ringawt a; hnathawh mûmal nei loin kan teihawi vêl mai mai a; khawlaiah kan nui thlêr duai duai ringawt mai hlawm a nih chuan ram ropuiah kan inhlâng kai ngai lo ang. Sawrkar officer-te pawh hi English leh Hindi thiam hle vek sela chuan tûn ai chuan hna thawh nuam an ti zâwk ang. Minister-hote pawh hi English leh Hindi thiam nâl viau sela chuan tûn ai chuan Delhi-a Central sawrkar hotute dàwr nuam an ti deuh ang! Kan hnathawhna ṭawng hi English a ni miau bawk si a; thiam ṭha mang loa English hman chu nuam lo tak tùr a ni. Thil sawi honaah bah deuh chuta kan sawi boh boh chuan hnam dang tân hmuhsit mai kan awl khawp ang. Hnam dang hi chu an pianpui ṭawng a rang a, English thiam viau lo mah se, an ṭawng chhun a rang a, an thiam ta viau emaw tih mai an awl.

Ṭawng ṭhiam ringawt a tâwk lo, ziak pawh thiam a pawimawh; ṭawng tluk bawka pawimawh chu ziah thiam a ni. Kan thil sawi tùr ṭha taka ziah chhuah thiam a ṭûl a. Sawrkar hnathawkte tân phei chuan ziakin hna an thawk nasa a, mahni ṭawng ni si loin hna an thawk a; chuvàngin ṭawng chauh ni loin ziah thiam hle a ngai a ni. Tûnlai lehkha zir dàn hi ‘objective type’ a tam ták avàng hian zirlai tam takin English-a thu ziah an thiam loh phah a ni thei ang em? Exam chhànnaah sentence tling loa chhàn tùr zâwngin zawhna a tam ta a; hei hian English ziah kawngah zirlaite a tihnufûm hle niin a lang. Thumal pakhat lek leka exam zawhna chhan tùr a tam tákah chuan ziah lamah hniam phah loh ngaihna a awm lo ang. Mi thiam ni tùr chuan ṭawng leh ziah thiam kawp a ṭûl hle a ni.

Ṭhangthar zînga ṭawng inzirtîr dàn hi keini ang duang chuan sawisèl ngam chu a har khawp mai a. Keini naupan lai kha chuan English Grammar kan zir nasa a; thu han phuaha ṭawngkam indawt dàn tùr dik kan ngai pawimawh a. Kan ṭawng pawhin ṭawng sual kan hlau a, kan tîm phahna chin thui tak a awm; mahse ziakah chuan hma kan lo sâwn phah khawp mai a. Ṭawnga chak vak lo pawh ziakah tal chuan an lo ti ṭha viau zêl. Tûn hma kha chuan, “Mizote chu ṭawngah an chak vak lo ná a, ziakah chuan an thiam khawp mai,” tih a ni ṭhin. Tûnah erawh chuan ziakah pawh chak lo, ṭawngah pawh chak bawk lo, engkimah an nawi ta hle vek emaw tih palh a awl hle. Naupan têt aṭangin ‘Ba Ba Black Sheep’-in kan inchâwm a; mahni pianpui ṭawng ngei pawh an thiam loh phah lehlawi si a. Hnam dang ṭawng English kan zir thiam tak tak si loin, mahni pianpui Mizo ṭawng ngei pawh thiam mûmal loin, piangsual dinhmuna ding ang mai kan ni ta a ni ber mai.

Hmun danga hna thawk tùrin ṭawng bákah tûnah chuan computer thiam a ngai leh ta hle bawk a. Mizo nurse-te hi damlo enkawl kawngah an thiamna chu chhuanawm tak a ni ngei ang; mahse tûnlai khawvêlah chuan computer an hmang uar tawh a, hmun dang hospital-ahte nurse hna thawk tùr chuan computer pawh thiam a ngai tel zêl tawh ang. Engkim mai hi khâwl hmanga thil tih a ni tawh a; mi hman thiam ang chu thiam ve zêl tum tùr a ni. Khawi hmunah pawh awmin eng hna pawh thawk ila, mi dang aia hnufûm leh buaipui ngai nih loh tum tùr a ni. Kan inzir peih chuan Mizote chu kan kut pawh a themthiam a; hnam dang chunga lêng thei kan ni. Mi faten an tih theih chu kan tih theih loh bîk tùr a awm lo; mi zawng zawng kan khûm êm loh pawhin mi hnuaiah chuan kan awm bîk hauh lo ang. Kan rilru huaisen sela, kan tum ruh sela. Tluk loh bîk neih tum loin tute pawh tluk tum ila. Tûn ai chuan kan invawrh sâng thei ngei ang.