REVIVAL - QUO VADIS?

Mizoten harhna kan chang zing tawh a; a nghawng chhuah ṭha lam a awm rualin a chhe lam pawh a awm ve zêl tho. Chumi avàng chuan harhna lo thlen lai hi kohhran fîmkhur ngaih zual lai tak hun a ni. Mizo zînga harhnain a ken tel ngei ngei chu làm hi a ni a. Kum 1906 harhna aṭang khán tûn thlengin harhna thlenna hmun apiangah an lâm nasa hle ṭhin tih chu tlâng hriat a ni. Kum 1984 harhnaah khán ‘back’ a lâr a, tûn thlengin ‘back’ tâwk hi chu an la awm ve deuh reng; khawi lai laiah emaw chuan ‘bingbilet’ pawh an lo awm tawh ṭhin. Mahse tûn hnaia ‘bingbileh’ uar thar ang êm êm hi chu a la awm ngai lo.

Harhnain a ken tel ze lian tak pakhat chu ‘Thlarau Thianghlim dah lal’ avànga a lang apiang pawm duak duak tumna hi a ni. Bible-in ‘Thlarau Thianghlim meuh sawisêl’ a tih awmzia hre uk loin mahni chan ang pawmpui lotu chu Thlarau Thianghlim sawisêltu-a puh mai duhna boruak a lian hle ṭhin. Harhnain a ken dang pakhat chu ‘nun tlâwm chapopuina’ hi a ni. Tûn hma - kum 1990 vêl lai pawh khân camping chhuakte thil chìn pakhat khawlaia tlâwm taka bawkkhupa traffic tih-jam kha a ni. Kâr kal taah pawh khân Aizâwl khawpuia thil thleng chu Kulikàwn - Zemabâwk inkâra bingbilette kawng zawh avànga traffic jam kha a ni. Khami ṭuma thusawitu ṭhenkhatin Biak Ina inkhâwm sawi hnàwm zâwnga thu an sawi phei kha chuan an petek thui tawhzia a tilang chiang hle. A lang apaua ‘tlàwmna thlarau’ chang siin chhûngrila chungnun larh duhna hi awm thei tak a ni.

Tûnlai harhna ṭangkaina hi sawi nêp chi a ni lo ang; mahse fîmkhur ngaihna tùr erawh tam tak a awm ve tho a, chu chu hmuh hmaih luih loh a ṭha ang. Kèlkàngah ‘hmun thianghlim’ an siam a; Kèlkànga kalten hmun thianghlim siam chawpte tlawhin thlarau pàwlna an dawng thar a nih chuan a làwmawm. Amaherawhchu, hmun thianghlim siam chawp lamah hian kan ṭuan nasa lutuk palh ang tih a hlauhawm. ‘Hmun thianghlim’ siam chawpte hi entîrna (symbol) mai a ni tih hriat reng a ṭha. Tûnlai harhnaah hian mi tam takin Kèlkàng chauh hi thlarau pûr châwkna buh zêm awm chhun emaw ti-a kèl phûng tap chim hmu ang maia a kal tawh pawhin tlawh nawn tlut tlut kan duh ta mai a nih chuan inbih chian a ngai ang. Khawi kipa awm Pathian betuten kan awmna apiangah Pathian kan pâwl thei tih hi pawm thiam a hun hle. Huho nun Kristianna hi bawh tùr a nih laiin mal tlata Pathian pâwl nun neih tam hi a ṭangkai tho. Isua ngei pawh kha mal tlata ṭawngṭai ṭhin a ni.

Harhna ken ze nãwite pawh hi intihhmuh thil a ni thui hle. Bible-a beh chhan tùr awm si lo, tute thinlung emawa lo lang ang anga innghah lutuk chu a fel lo. Bible-a thil lo langte duh duha bel kàwi tùr lah a ni hek lo. Bible-a kan hmuh Thlarau Thianghlim zia chu a nãwi ve lo; ze nãwi zâwka chu a changtua inchhâl mihringte hi kan ni ṭhin. Ramsa zia chante pawh hi werewolf film aṭanga lâk chhàwn a nih hmèl hle. Kan thil hmuh leh hriat ṭhinte hian min kaihruai thui thei hle si a. Tûnlai khawvêlah media a ṭha tawh a; khawvêl hmun danga thil thlengte pawh chawp leh chilhin kan hmu thei zêl tawh a. Hêngte hian kan thlarau chan dàn thleng hian nghawng a nei a, ramsa ziate pawh hi kan kai ta a ni ang em? Pathian anpuia siam mihringin hnuaihnung zâwk ramsa zia put châk tlatna thlarau hi thlit fìm deuh chu a ngai ang.

Pathian faka lâm theite làm hi a ṭha e; chutih laiin kan làm dànte pawh hi a darhsarh ta hle mai. Khawvêl làm chi hrang hrang - Rock-n-Roll, Shakira làm, vai làm, khawvêl concert làm leh kârkalak zau làm, etc., te thlengin Biak Inah kan seng lût ta bawrh bawrh mai chu a ni a; nakin lawkah chuan ‘belly dance’ leh Brazilian ‘samba’ làm te pawh a tel lo ang tih a sawi theih loh. Thlarau hming chhâla khawvêl làm chi hrang hrang kan seng lût duak duak zêl mai a nih chuan kohhran thianghlimna hi engtia vawn him tùr nge ni ta ang? Mi ṭhenkhatin ‘khuang/keyboard chàwm làm’ an tih pawh hi intihhmuh thil - thlarau ai chuan a mihring hle zâwk a ni. Revival inkhâwmpuia Pathianni zàn inkhâwm bàn zaikhâwm ze uchuak takte kha chu Hruaina Êng channel-ah tihchhuah zêl chi a ni dâwn em ni? Khatiang kha Presbyterian zia a ni lo.

Aizâwl khawpui kohhran ṭhenkhatah thingtlâng lam aṭangin ‘thlarau mi’ inti tute emaw an lo kal a; ‘rau eng emaw tak’ changah an inngai a. Ṭhenkhatte phei chuan mitthi thlaraute pawh ko chhuakin baptisma an chantîr hial a ni àwm e. Chûng mite chu Kohhran Upate pawhin dimdâwih takin an lo dawng a. Kohhran Upate meuh pawh hetiang intithlarau mite lakah hian an tlâwm ta zâwk emaw tih tùrin chûng mite chuan kaihbû angin an kai an kai ta mai em ni? Chûng ‘intithlarau mite’ chuan an ze ken chu puichhuah ngei tumin ṭan an la a; kohhran mite lah thlarau chan chák ta rêng rênga khawsa kan nih si avàngin chûng mite ze ken chu kan kai ta thuai a, a ṭai darh ta zêl ṭhin a ni.

Tûnlai harhna aṭang hian khawiah nge kan kal zêl dâwn? Kèlkàng harhnain a ken an sawi lâr ber chu ‘tlàwmna leh thuâwihna’ a ni a. Pathian thu-a tuina tak tak erawh chu a thlen rih lo niin a lang. Tlàwmna leh thuâwihna hian Pastor-te zîngah 2001 Synod thu pass anga zûk leh hmuam tih loh tùr kha kan zawm phah em? Nge tûn thlengin kan la seh sen huam reng zâwk? Tute pawh kan ni tin nunah danglamna min thlensak em? Kan hnaah kan rinawm phah sawt em? Kan hnathawh ṭheuhah kan taima sawt em? He harhna hian khawi lam nge min panpui dâwn? Ze nãwi leh nû leh dangdãi apiang kan inlawmsiak mai dâwn em ni? Huho zai tuina ringawtah hian kan tui ral mai ang tih a hlauhawm lo maw? Kohhran hruaituten engtin nge he harhna aṭang hian kohhran mite hruai kan tum? Hruaitu nih aiin zuitu nih lamah kan inkal thiamsiak mai dâwn em ni?

Tûna pawimawh ta ber chu Pastor-te leh Kohhran Upaten ze nghet tak neiha huaisen a ṭûl a. Pastor-te tân Pathian thu an zir thiamte hman ṭangkai a hun; a nghîng apiang bawh zêl loh tùr. Rev. Thansiama ṭawngkam, “Kan tuipui nge kan ṭhatpui?” tih hi inzâwt fo ila. Thuhriltu kan rawih dàwnin anmahni uluk taka kawm hmasak a ṭha a; kohhran kalhmang leh inkaihhruainate pawh kim taka hrilh vek tùr a ni. Mikhual thuhriltute thu thu-a lo awm ve ngawt zêl loh ngam a ngai. Kohhran inhungna huang chhûnga leng lote chu rawih loh a ṭha zâwk. Thlarau hming chhâl hian kohhran hi kan kal kîkiau lutuk thei tih hriat reng a pawimawh. Harhna changchàwia kohhran kalphung pawh fàn chiam hi nakinah sût leh uiin kan chìn hlen phah mai a hlauhawm.

Thil pawimawh tak chu Kohhran hian tûn ang boruakah hian inhruaina tùr ‘principle’ fel tak kan neih a ngai a; chumi kawngah chuan tlâkchham lian tak kan nei si em? Pastor emaw Kohhran Upa emaw tlêma duhtui fâl deuh chu ‘rau lo’ tiin âr chuka tui lo khawpa dem kan hreh lo tawh a. ‘A lang apiang’ thlarau hnathawh a ni vek lo tih chu hmasâng aṭanga Kohhran chanchin kal tawhah pawh hriat theih a ni. Pastor leh Kohhran Upate-zui thiam lama inpe zo tak aiin hruai thiam lama inpe zo tak kan mamawh ta zâwk; mahse hei hi tûnlaia kan tlákchham lian tak chu a ni lawi si em?

Harhna hian huho nun leh làm hulh hulh piah lamah hian nunah nghawng ṭha a nei tùr a ni. Harhna changchàwiin hna kan thawh tlèm phah lutuk ta deuh lo maw? Zirlaite thlenga lehkha zir ṭha hlei thei lo lêka harhna chang tùra kan inûm zui lutuk hi sim a hun. Zirlai chu a zirlai ṭha taka zir kha Pathianin a hûnna a ni rih; Pathian ringin taima takin lehkha zir rih se a tâwk. Hna thawk mi kan nih hi hre rengin hna ṭhulh tam lo zâwnga harhna chan thiam zir a ngai ang. Chhandamna man hi chu a to ngei mai; mahse chhandam tawhte hian kan biak Pathian leh kan rin Isua zia kaiin hna thawh tam hi kan tih tùr a ni (cf. Joh 5.17). Mizote hian hun âwl hi kan ngah lutuk a; hna kan thawk tam tâwk lo. Chhûn zàn zawma harhna ûma kan phili hi bànsan ngam a ngai a; harhna changchàwia a âwlthãwng tam thei ang bera awm kan tum ṭhin hi bànsan a ngai. Kan hnathawhna hmunah taima leh rinawm taka thawk tùrin harhna hian min thuam mawlh teh se. Ka sawi tawh, ka sawi leh bawk ang -thuhriltu ropui C.H. Spurgeon-a chu, “Naktûkah Isua lo kal dâwn se, engtin nge i lo hmuah ang?” tiin an zâwt a. Ani chuan, “Zîngah ka thawh hun pângngaiah tho ang a, ka dàn pângngaiin tûkṭhuan ka ei ang a. Chumi hnuah chuan hna thawk tùrin ka chhuak ang; ka hna thawk lai ngei hi Isuan min rawn hmu se ka duh” a ti. Keini hi chuan chutiang rilru chu kan pu pha lo deuh em? Hlim chiam kan duh ber a; chumi bâk kal leh zêlna tùr kan nei lo emaw tih tùr a ni. Hetiang hi chu harhna kawng bo a ni mai palh ang tih a hlauhawm. Revival - Quo Vadis?