MIHRING vs RAMSA

Bible-ah hian ramsa, ran, sava leh ran­nung chi hrang hrang 90 hming a chuang a. Chûng zîngah chuan mihring vulh ran leh âr chu 11 a ni a. Sai hi lang lo mah se saingho erawh a lang. Hêngte hi Bible ram leh a chheh vêla an hriat ṭhante a ni deuh ber ang. Hêng ramsa/rante hi a châng chuan tehkhinnaah hman an ni ṭhin. Bible-ah hian ramsa/rante hi mihring aia hnuai zâwka siam an ni tih kawng 5 hmuh a ni.

1. Pathianin mihring a siam khán lei chunga thil awm zawng zawng chunga thu nei tùrin a siam a (Gen 1.28-31). Mihring chu Pathian anpuia siam a ni a; ramsa/rate erawh chu Pathian anpuia siam an ni ve lo. Mihring a siam khán a hnârah nunna thâw a thâwk luh hnûah mi nung a lo ni a. Ramsa/rante chu lei hmanga siam ni ve tho mah se (Gen 2.19), Pathian anpuia siam an nih loh avàngin an hnárah nunna thâw a thâwk luh ve loh avàngin mi nung an ni ve lo a, ran nung an ni thung.

2. Tuilêt dâwn khán Pathianin Nova chu lawng tuk tùrin a hrilh a; chu lawng chu Nova-te chhûngkaw tân chauh ni loin ramsa/ran zawng zawng chhandam nân a ni. Nova thû thûin ramsa/rante kha an awm a. Nova’n lawngah a hruai lût a; lawng aṭanga hruai chhuaktu pawh Nova bawk a ni.

3. Mihring suala tlu tawh chhandam tùrin Isua chu khawvêlah a lo kal a. He chhandamnaah hian ramsa/ran an tel ve thu Bible-in a sawi lo. Chhandamna changtu mihringte ṭhatna avàng erawh chuan ramsa/rante pawhin eng emaw chen chu zalènna an nei thei (Rom 8.19f). Chatuan nun erawh chu an nei ve lo ang.

4. Pathianin chawngzawng pawh a ngaihsak thu Isuan a sawi a; mahse chawngzawng tam tak aiin mihring pakhat an hlut zâwk thu a sawi nghâl (Lk 12.1–7). Pathian chuan ramsa/rante pawh a ngaihsak tho náin chûngho zawng zawng ai chuan mihring chu a lakah hlu tak a ni.

5. Isuan ramhuai man Nuaia a tidam a; a ramhuai paite an lo chhuahin chu lai hmuna vawk rual 2000 kawchhûngah an luh a phalsak a, Galili dilah an tlân lût a, an thi ta vek a ni (Mk 5.1–13). Hei hian Isua lakah chuan ran aiin mihring chu hlu tak a nihzia a tilang chiang hle. Vawk pakhat kha ^ 20,000 man ṭheuh angin chhût ta ila, vawk 2000 man chu ^ 4,00,00,000 aiin a tlêm lo ang. Ramhuai man mi pakhat chhan chhuah nân a man a sâng hle mai.

Bible-ah hian rannung/ran zîngah mihring anga ṭawng chu pahnih kan hmu a; chu pawh ṭum khat ve ve bák an ṭawng lo. Eden huanah khân rûlin Evi thlêmin a ṭawng a (Gen 3.1–3); mahse a nihna takah chuan rûl tak tak ni loin Setana kha rûl anga inlantîrin Evi kha a thlêm a ni zâwk ang; khami ṭum bák kha rûl ṭawng thu Bible-ah a lang tawh lo.

Balaama sabengtung ṭawng thu kan hmu bawk a (Num 22.23–31). Israel-te ànchhe lawh tùra Balaka mi rawih Balaama kalna tùr kawngah vàntirhkoh a lo awm a; vàntirhkoh chu sabengtungin a hmuh chuan kal zêl thei loin a bawk ta a. Balaam thin thawkin sabengtung chu a vua a, sabengtung chuan, “Thil sual eng nge ka tih vawi thum tlawng mi vuak le?” a ti a. He sabengtung hi a hnûah a ṭawng leh tih pawh a awm lo. Khatia a ṭawng chhun pawh kha vàntirhkohin a ṭawngtîr a ni lo ang tih tu nge sawi thei?

Tûnlai chuan vaki ṭawng thei te kan hria a; mahse ṭawng zirtîr an nih hnûah zirtîr ang chauhin an ṭawng thei a ni. Ran tam tak chu thil zirtîr theih an ni a; savawm leh rûl te pawh lamtîr theih an ni. A lamtîrtu chu anni aia chungnung zâwka siam mihringte an ni; ramsa/ranin emaw mihring lâm an zirtîr ve ngai lo a, ṭawng an zirtîr ve ngai bawk hek lo. Hnuaihnung zâwk thu hnuaia awm chu tu mahin an duh tak tak lo ang; mi â an nih ngawt loh chuan!

Bible-ah ramsa/rannung hrâm thâwm hi tehkhinnaah hman a ni bawk. Hezekia damlo chu vamûr angin a chiar a chiar ṭhin a, ṭhûro angin a rûm a rûm bawk ṭhin (Isa 38.14); a dinhmun chauhzia sawina a ni. LALPA âw chu sakeibaknei hâhum/sakei rûm nèn tehkhin a ni (Jer 25.30; Joel 3.16; Amos 1.2, etc.). Mihring ni loin Pathian chu sakeibekanei/sakei anga aw chhuahtu chu a ni a; Pathian aw chhuah chu Israel-te chungah emaw an hmêlnate chungah emaw rorêlna lo thleng tùr hlauhawmzia entîrna a ni. Jeremia 51.38-ah, “A mite chu sakeibaknei vànglai angin an rûm ang a, sakeibakneinotê angin an hrâm bawk ang” tih a chuang a. Hetah hian ‘a mite’ tih hi ‘Pathian mite’ (Israel-te) ni loin ‘Babulon-hote’ sawina a ni a, Babulon chunga hremna lo thleng tùr sawina a ni; harhna changte rûm ni loin mi mangang râk thâwm a ni zâwk!

Mika 1.8d-ah, “sihalte angin ka âu ang a, vanghâwngseite angin ka rûm ang” tih kan hmu a; hei hi tehkhinna ṭawngkam a ni a. He laia ‘vanghâwngsei’ tih hi English Bible ṭhenkhatah chuan ‘ostrich’ tih a ni a, NIV chuan ‘owl’ (chhimbuk) a ti. Mikan hetiang tehkhinna a hman chhan chu a hma lam thûah a chiang a - Samaria leh Jerusalem a ṭah a ni. Israel ramin Pathian a hawisan a; Assuria kutah hrem a ni a. Judai ram pawhin hremna a pumpelh dâwn lo. An chan chhiatzia hriain zàwlnei chu lungngaiin a rûm a; chumi tehkhin nân chuan ‘sihal angin ka û ang a, vanghâwngsei angin ka râk tuar tuar ang’ (lehlin thar) tih hman a ni. Mika hi sihal anga û-in vanghâwngsei angin a râk tuar tuar tak tak tihna a ni chuang lo. Sihal leh vanghâwngsei te hi khaw ram-mi chèn lohna hmun luah ṭhin an nih avàngin tehkhinna ṭawngkamah hman a ni a; khawpui chhûnga û leh râk vak vak an ni lo!

Mika 4.10-ah, “Aw Zion fanu, hmeichhe nau vei angin tâl la, rûm rawh” tih a ni a. Jerusalem tihchhiat a nih dâwn avànga an tuar dàn tùr tehkhinna a ni a, tûnlaia ‘fa hrin’ phuah chawp sawina hi a ni lo. ‘Hmeichhe nau vei’ na tuar hi Juda-ten tuarna leh hrehawmna entîr nân an hmang ṭhin; harhna chang hlim thâwm ni loin (cf. Gen 35.16-19; Sam 48.6; Isa 13.8; 66.7-8; Mik 4.9-10; 5.3; Joh 16.21; Rom 8.22, etc).

Mika 7.17-ah, “Rûl angin vaivut an liak ang a, leia rannung bawkvâka kalte ang mai an ni ang” tih kan hmu a. Hei pawh hi harhna changte awm dàn ni loin Israel hmêlmate awm dàn tùr sawina a ni. Israel hmêlmate chu nasa taka hnuh hniamin an ni ang a; rûl ang maiin lei hne renga awm tùr an ni. Rûlin lei a liak tak tak emaw a ei tak tak emaw tihna a ni lo; rûlin lei hi châw-ah a ring bîk lo. Juda-ten rûl vah vêl dàn hi a hniam êm avàngin lei ei angah an ngai mai zâwk a ni.

Bible-ah tute emaw hnêna Pathian thlarau lo thlen thu a lang ṭhin a; mi hrang an nih angin an laka a thawh dàn pawh a danglam hret hret thei. Bezalela hnêna LALPA thlarau lo thleng chuan a tithemthiam a (Exod 31.1–3; 35.30f; 36.1,2). Gideon-a hnêna LALPA thlarau lo thleng chuan a tihuaisen a. Samsona chunga LALPa thlarau lo thleng chuan chakna a pe thung. Zàwlneite hnêna LALPA thlarau lo thleng chuan hlau loin Pathian thu a puan chhuantîr ṭhin.

Zàwlneiten an thupuan tihfiah nân a châng chuan entîrna ‘symbolic action’ an hmang ṭhin a. Mika chuan, “Ka ṭap ang a, ka chiau vak vak ang a, inhlîp leh saruakin ka awm ang” a ti a (Mik 1.8abc). Hetianga a sawi avàng hian saruak ngal ngatin Mika hi a vah vêl a rinawm lo; inhlîp leh saruak tih hian Juda-te chunga chhiatna lo thleng tûr - saruak dinhmun ang maia ding tùr an nih thu a entîr zâwk ang.

Pentikos ni-a Thlarau Thianghlim a lo thlen khân uain rui emaw tih khawpin an thâwm a ṭha a; mahse sakei angin an hâhum lo a, sihal angin an û hek lo. Khati taka thâwm lian an neih chhan kha ram hrang 15 vêl aṭanga lo kal - ṭawng hrang hrang hmang tawh khán Petera thusawi kha anmahni ṭawngin a awmzia an hre thei tlat kha a ni (Tirh 2.11). Khatiang kha a hnûah a thleng nawn leh tawh lo.

Làm hi a sual hauh lo; mi zawng zawng erawh an lâm vek kher lo ang. Kawngkal nei taka lâmte hian nun an châwm a, sawisèl thu a chêng lo e. Chutih laia sawrbawl tak taka lo lâm ṭawk ṭawkte hi chuan min châwm vak lo. Tisa taka phût nei làmte pawh a awm ve thei tho; an thinlunga thawktu chu mihring thlarau a nih a rinawm. Aizâwl khawpuia kohhran lian tak pakhata Upa - lâm pawh uar ve tak chu Kèlkângah a han kal a, “Eng nge i an?” ka tih chuan ‘mahni inbih chian nân a ṭha khawp mai; thil dang erawh khi chu xerox copy mai a ni e” tiin a sawi a. Vai làm te, Sakira làm te leh làm dàn chi hrang hrangte pawh xerox copy ve tho a lo ni.

Ka nau ve lah hi “Ka nau K.L. Liana, Pangzâwl i thlen chuan... oh no!.. Kèlkâng i thlen chuan...sawntlung lei min rawn hawn duh lêm suh ang che” ka tih hma hmain a lo han kal thawt thawt a, ‘KKK returnee’ a lo ni hman reng mai a; min han hmusit ṭha duh lo vêl khanglâng lehnghâl a! Ani pawh hi sakei anga hâhumin emaw sihal angin emaw û chiam mai sela, thubuai ngaihtuahtu ah tu nge hmang duh tawh ang? A office-a va luh veleh ‘Hau!’ min lo tihkhum bãi mai sela, sahmaiṭha hmu anga inngai loin kan tlànchhe daih mai lâwng maw? Pathian anpuia siam mihringten hnuaihnung zâwka siam ramsa zia put an châk tlat pawha ‘sâng’ zâwk anga ngaih luih chu thil dik ber a ni ang em? Thlarau Thianghlim hian ramsa zia nge a thlan ang mihring ze pângngai?