THIL THLENG PAHNIH!

Mizo ze mak tak pakhat chu mi sual man tawh hnu “A hmêl kan hmu duh” tih tlat hi a ni ang; hetiang hi hmun hrang hrangah a thleng tawh ṭhin. Mi sual mante pawh police hnên thlenpui hmain a hmêl hmu duhten hmuh tlák mang loh khawpa sawisak an awm zauh zauh a; mi sual ṭhenkhat phei chuan an thih phah tawh bawk. Kum 1992 khân Lunglei Vênghlun nula Thangzuali chu mi pahnihin râwng takin an that a; a thattute chu Aizâwl-a man an nih hnûah a rûkin Lungleiah police-in an luhpui a, jail-ah an dah nghâl a. A rûka an luhpui chhan chu an nunna chhan him duh vàng a ni. Chumi hnûah Thangzuali thattute chu Jail aṭangin thana-ah mipui en theih tùrin an la chho a, a khaw nâwtin an en a; khatih laia Lunglei district Addl SP Lalduhzuala fin leh vàrna avàngin buaina a chhuak ta lo hlauh a nih kha!

Kum 1992-ah bawk khân Lunglei Zohnuai tlangvâl (driver) chu Maudarh ramah vih hlum a ni a; khatih lai khân Zohnuai chu a khaw nâwtin an khaw tlangvâl thlavàng hauh tùrin chhuah an tum a. Theih chu ni sela, a vit hlumtu nunna chu chhah ve ngei an duh mai àwm mang e tih khawpin an thinrim a so sâng a. Mahse kha thilah pawh khân Lunglei district Addl SP Lalduhzuala kaihhruaina hnuaiah eng mah buaina lian chhuak loin tihfel leh a ni a; tualthattu nunna chu zuahin a awm leh ta.

Kum 1992-ah tho Aizâwl Central Jail aṭangin tualthattu mi sual 6 an tlân chhuak a; Sèrchhîp daiah nu pakhat an pâwngsual hnûin an that zui a. Jail
aṭanga tlân chhuakte chunga mipui rilru put dàn kha anmahni mi sual 6-te rilru ang bawk khân a râpthlák ve tho. Khawiah pawh phuba lâk châkin mipui an tuihãl a. Mi sual tlân chhuak zînga 4-te chu Aizâwl district-a an manna hmunah mipuiin an chîl hlum nghâl a. An zînga pahnih erawh chu Lunglei district huam chhûngah man an ni hlauh a; an vànneih asiamin Addl SP Lalduhzuala ângchhûnga rawn tla lût an nih avàngin an chungah mipuiin kut an thlák ve lo.

Khatih lai khân Lung-leia vêng pakhat Sunday School inkhâwmah jail aṭanga mi sual 6 tlân chhuakte chungchâng kha an sawi ho a. Mipui thinrim so sàn lai a ni bawk a, an sawi honaah chuan Upa pakhat chu a rum hlei hleiah a ṭang a, “A mantu zîngah tel ve ila, kut ka thlák hmasa ber ang,” a ti pek a. He Upa hi chu mi dangdai tak a ni ve hrim hrim a; Industry Department-a puan
ṭhui khâwl a dil pawhin ‘certificate thil tel tùr’ tih a nih avàngin Sunday School exam-a a pass ve khiah kuma a certificate dawn a thil tel a. “Engati nge hetiang certificate i rawn thil tel?” ti-a an zawh chuan, “certificate thil tel tùr in ti ringawt a, hei bák ka nei hlei nèm!” a ti a. Industry department-a hotu chuan hnial hneh chi ni lo tùrah a ngai a ni ang, puan ṭhui khâwl chu a pe ve hmak mai! Khami ni khân police inkhâwmten mihring nunna hlutzia leh mahni kut zâla mi sual chunga lo chêt ve ngawt tùr a nih lohzia huai takin an sawi a. Khâng thil thleng pathum, Addl SP Lalduhzualan a lo chin fel dànah khân India sawrkar pawh a lâwm a, police-ten

chawimawina sâng an dawn ṭhin ‘President Police Medal’ chu kum 1993-ah khân a dawng a ni.

Tûn hnaia Zohnuai mipuiin an vêng mi vit hlumtu court kal tùr hmuh an duh tlat pawh hi Mizoram thil thleng tawh ṭhin ngaihtuahin thil thar leh thil mak a ni lo; hetianga tute emaw thil tisualtu “kan hmu duh” tih tlat hi kan chìn ṭhan, Aizâwlah ngei pawh awm tawh ṭhin a ni. Kan la vànnei a, chhiatna nasa zâwk a la thleng lo mai chauh a ni. Hetianga mi sual man, bêl chhûnga sa ni tawh hmu duhte hian an duh ang takin hmu ta sela, eng ang takin a chungah che ang maw? September 22-a Lungleia court building leh judicial magistrate chènna in tihchhiat hial a lo ni ta mai hi a pawi hle mai. Mizoramah ‘separation of powers’ a awm ták avàngin court thil hi Gauhati High Court thuneihna a ni tawh a. Gauhati High Court pawhin Lungleia thil thleng hi an hre thiam lo hle; he thil ṭha lo tak thlen ni la la hian Lungleia magistrate-te chu a sawn chhuak hmiah mai a ni.

Lungleia thil thleng chuan a nghawng thui hle; Gauhati High Court thupêkin Mizoram sawrkarin in chhiate siam ṭhat hna a rang thei ang bera a thawh a ngai a; Mizoram sawrkar tân hekna nasa tak a nih phah dâwn ta! Gauhati High Court-in Zohnuai khua chu court in leh magistrate chênna in chhia siam
ṭhatna man a chawitîr lo hlauh hi an vànnei hle. Ar tui thlauh keh tawh hnu chu a tihpum ṭhat theih tawh loh angin Lungleia thil thleng hi tihṭhat leh ngawt theih a ni tawh lo. Gauhati High Court-in zah a la ngai ang a; tûn hma ang khân magistrate-te pawh a la dah lêt leh êm ang chu tiin Tlumtea thlir taka thlir a ngai ta rih a. He thil thleng ngaihtuahtu sawrkar mi pawimawh ṭhu khâwm chuan a kaikuangah DC Abhijit Vijay Chaudhari an puh deuh emaw ni suspend tùr an han ti zet a; mahse ni khat pawh a ral hmain suspend loin Aizâwlah sawn a ni leh ta zâwk a. Lunglei DC Abhijit Vijay Chaudhari tân chuan a thinrimthlâk ve ngawt ang le! Lungleia thil thleng aṭang hian Mizo mipuiten mi sual man tawh hnu, “A hmêl kan hmu duh” tih hi bànsan hlen tawh ang u.

Thil thleng dang pakhat chu Reiêk tlâng lamah a ni thung. Miten an sawi ‘anthurium festival’ vawi 10-na chu Reiêk lamah an lo hmang zo leh ta. Anthurium hi a pâr mawi viau a; Mizoram pangpâr erawh a ni si lo. Vawi khat chu kum 1998-ah khân Holland rama Amsterdam airport-ah anthurium chi ka lei ve ringawt mai a; in ka thlen hnûah pot-ah ka hawlh phûm ve ringawt a, a nung zo ta lo a ni ang; ka pian ahnu lamah pangpâr ka buaipui vawi khatna a ni a, a tàwpna pawh a ni nghâl àwm e! Kei - mi azawnga pangpâr ngaina lo pâwl tak hian ka lei ve ta mai kha mak ka inti hnuhnawh khawp mai. Pangpâr ngainat loh thu sawi tákah chuan ATC-a zirlai pakhat, tûnah chuan Pastor a ni ta a, Students Body-in pangpâr incharge-ah an dah ve ngawt mai a; pangpâr incharge a nih chhûng khân pangpâr an buaipui tam lutuk lo; amah ber khân, “Pangpârah chuan a rah ei theih hi ka duh ber,” a ti mauh mai! ATC-a lâmkhuangte khi pangpâr incharge a nih laia an phun a nih hlawm khi! A dangdai ve ṭiah ṭiah asin maw le!

‘Anthurium festival’ an tih chu nikumah khân Lêngpuiah hman a ni a; khatah khân zu rui an tam hle tih hriat a ni. Ni khat phei kha chu zû (beer) an free sale a; mi huih phai lam deuh tlangvâl pakhat, zu in ngai miah si loin a lei ve ringawt a, inah a hàwn a. A chhûngten “khawia mi nge?” ti-a an lo zawh chuan, “miin an lei sup sup a, ka lei ve mai,” a ti e, an ti. Minister zuk tel ve pakhat pawh ding peu âlin zu bûr a lek chhuak lai thlalâk kha media hrang hrangah a darh chuai chuai kha. Kuminah hian tuipui ve ta lo chuan eng thil nge thleng tih kan ngaihtuah lêm lo a; amaherawhchu, kan duh emaw duh lo emaw hmuh loh loh tùr hi kan hmu leh nawlh si ṭhin a. WhatsApp-ah Mizo nula, hmêl pawh tluak
ṭha ruau mai chu vai pakhat, hâng zet hian mipui kârah a biang ding lam a fawhsak lai thlalâk a lo thleng leh ta nawlh mai. Tourist hìp nâna buatsaih anthurium festival chu a hlawhtling hle mai tih tùr em ni ang? WhatsApp-a sawi zuinaah kha nula kha vaipa khân thla lâkpuiah a sâwm a, a inrin loh laiin ‘fawh thut policy’ a hmang ta thut an tih chu! A lang changah pawh khatiang a nih chuan a lang lo lamah eng tak thleng ang maw ti-a ngaihtuah palh mai a awl dâwn alâwm!

Anthurium festival hi eng ang pawhin do mah ila, Aizâwl nu changkâng thil ti thei tak tak leh Tourism department ṭang rual huaihawt, sum pawh Mizoram sawrkar tum ni lo, Central aṭanga a bîk taka an hmuh ni-a an sawi lehzêl si avàngin do hneh chi a ni lo ang. Do hneh loh tùr a nih rau rau chuan a buatsaihtute hi fîmkhur lehzual sela. ‘Festival’ tih avànga ruih tum tlat te, chêt duhdah deuh kher te awm lo tùrin kalpui ni se. Festival-a telte hriat tùr inkaihhruaina fel tak brochure-in siam sela; tourist lo kalte pawhin chûng kaihhruaina chu zàwm ngei bawk sela. Mizo hnam timualpho thei thil a thlen nawn loh nân security ṭha zâwka kalpui ni sela; zû leh ruih theih thil rêng rêng chu khauh taka khuahkhirh ni bawk sela.

Nimin Vanglaini Phek 9-a 'A SÂ A NÂ' tih ziaktu kha Mafaa Hauhnar a ni. Revd Chuauṭhuama ziak anga tarlan kha tihsual palh a ni a, ngaihdam kan dil e.