ENG KAN TI NGE NI AW?

Kum tin Mahat-ma Gandhi pian champhaphák denchhenin ‘Faina Hapta’ kan hmang ve ziah a; hman loh ai chuan hma kan sâwnpui tùrah ngai ila. Tûnah phei chuan Central Government-in faina beihpui a thlák avàngin keini pawhin kan bei nasa ve hle. Nikumah khán kawngpui fai laiah bawlhhlawh paih chawpin kan ram hruaitu liante khân an han phiat leh sasâwi vêl khân sawi a hlawh hle a; an tum chu kan hria, mahse khatiang khera bawlhhlawh paih darh chawp ai chuan bawlhhlawh awm kha phiat ta zâwk se tih kha mi tam tak ngaih dàn a ni tih chu ni tin chanchinbu leh facebook leh WhatsApp-a thu thawn darh aṭang chuan a hriat theih.

Tûn hma khân sawrkar office fai leh fai lo inelna an siam ṭhin a. Khatiang pawh kha ṭhatna lai chu awm bawk mah se, endik dawn hnaiah beih vaka fai chawp kan tum a; kum tluana fai reng kan tum phah chuang lo. Thil ṭha ber chu ‘fai’ nunpuia kum tluana fai hi a ni; kan nunpui tak tak loh chuan kâr hnih khat fai hluaiah kan tlâk leh mai ṭhin. Sawrkar office in tharte kan han nei a; a tîrah chuan a mawiin a fai ve hle a. Mahse hun rei lo tê-ah hmuh hrehawm khawpin a bàl thuai
ṭhin. Kuhva khâwr eiho hi bawlhhlawh thlentute zîngah an tel ang; sawrkar building-ah han lût ila, khawi laiah pawh kuhva eite chhâk sen ngiai nguai hi hmuh tùr a awm zêl. Zûk leh hmuam ti mite kâ aṭanga thil chhuakte hi office leh khawlai nasa taka tihbawlhhlawhna a ni. Chuvàngin, zûk leh hmuam ti mite hi thil chhâk mai mai lo tùra an insûm theih a ngai a ni.

Faina Hapta-ah vêng tinah hnatlâng tùr an âu chuah chuah a; chhûng tin aṭangin puitling pakhat tal thawh chhuah tùr an ti. Thawk chhuak ve lote chhûngkua chu rùn tùr tih a ni hial. Faina Hapa hnûah chuan khawlai pawh a fai ve hle a; mahse a fai rei leh tak tak chuang lo hi a buaithlák lai tak chu a ni. Kâr hnih khat hnûah chuan khawlaiah bawlhhlawh eng ilo a let leh rem rum tawh ṭhin a; kawng kam bâ sah fai pawh thla khat vêlah chuan a lo hnim ṭan leh tawh a; tû khâwkhâin tifai zui tâng e ti loin a kum leh Faina Hapta a nghâk thleng leh a ni deuh ber. Hei hian a entîr lian tak chu fai hi kan pianpui lo tih a ni; fai hi pianpuiah neih thei ila a duhawm hle ang.

Aizâwl hi kan khawpui a ni a, fai taka enkawl hi mipui mawh a ni. Tûnah hian Aizâwl hmun
ṭhenkhatah zun in hlui ṭhiatin a thar an sa a; zun leh êk man siamin a vêngtute pawh an awm a ni àwm e. Tûn hmaa khawlai zun in ṭawp tak kha a bo hlen thei dâwn a nih chuan a làwmawm ngawt ang; amaherawhchu zun leh êk man siam a nih chuan mi tam tak tân harsatna a ni ve leh tho ang. Hetiang zun in ni lo, hmun fianrial remchânga khawhtîr mai mai an tam phah lo ang tih tu nge sawi thei? Khawvêl hmun dangah pawh khawi lai laiah emaw chuan zun leh êk man chu an lo khawn ve pawh a ni mah ná! Mahse chutianga kawngpui dunga vàntlâng zun inah zun leh êk man khawn zêl hi a ṭha ber ang em? Hmun danga zun leh êk chehna mai mai a thlen palh lo ang tih tu nge sawi thei?

Faina chungchâng han sawi takah chuan kan sawi tawh ṭhin, sawi nawn leh teh ang. Eng tikah nge AMC hian Aizâwl khawpui chhûnga ran vulh, a bîkin vawk leh âr vulh hi a khap tak tak ang tih hi hriat a va châkawm ve. Tûnah pawh local council huam chhûngah chuan tlângau lo âuin ui leh âr vulhte chuan chhuah loh tùr, man an nih chuan chuti zât châwi tùr tiin an âu châmchi a; mahse a vulhtuten barah an khawn chuang si lo. Local Council tlângau âw hian ngaih pawimawh a hlawh lo; a vulhaten inthlahrunna nei îk loin zalèn takin an ui leh âr an la chhuah zui zêl. Tu mahin vuak thlûk êm chu kan ngam chiah si lo. Aizâwl khawpui chhûngah vawk leh âr vulh hi phal loh tawp ni sela tûn ai chuan kan boruak hîp a thianghlim zâwk fê ang.

Tûn hma pawha kan sawi tawh ṭhin pakhat chu Aizâwl khawpui chhûnga eng workshop mai pawh tam ta lutuk hi a ni. Hêng workshop-te hian khawpui a tibawlhhlawh nasa hle a; chu bákah bengchheng a siam nasa bawk. Chuvàngin AMC hna hmasa tùr pakhat chu khawpui chhûng ‘residential area’-a workshop hawn khapa a awm sa pawh khaw pâwna sawn chhuah a ni. Kawngpui dunga kawng ân kaw hlek tawh phawt chu tûnah chuan eng workshop emawin a luah zêl a ni mai. Tûnlai taka workshop pung chak ber pakhat chu alluminium hmanga frame ilo siamna hi a ni. Bâwngkâwn aṭanga Kulikawn inkâr hi kein han kal chhuak teh u; kawng ân kaw hlekah chuan workshop eng emaw tak a lo inhûng fer fur mai ang! Aizâwl khawpui thian fai tak tak tùr chuan AMC huaisen kan mamawh a; chumi phêna ding tùrin sawrkar huaisen kan mamawh bawk.

Lêngpui thlawhna ṭum hmun lamah pêng ta daih ila. Keini ang zin chhuak ve mang lo chuan thil kan hre tlêm a; mahse zin chhuak ṭhangte sawi fo chu Lêngpui Airport-a zun in bawlhhlawhzia leh hman tlák lohzia khu a ni. Zun in apiang khu a hìnin a hîng nghur vek mai a; hnâr kawchhûng pawh a tithîp thei titih an ti! Lêngpui airport khu Mizoram khual nêk kan neih hmun pawimawh tak a ni a; Mizoram sawrkar hian a enkawl zui zêl a nih si chuan a hmêl mawina leh a faina thlengin mawh a phur zui tùr a ni a; sawrkar mi liante chu VIP Room lamah nuam takin an tawm bo daih thei pawh a ni mah ná; mahse mipui vàntlâng hman ber a bawlhhlawh chuan a enkawltu sawrkar mualphona a ni tih hi hre mawlh teh se!

Chãng han zauh zui leh deuh ila. ‘Chawngkhûm dàn tlâng huat loh’ ti hmasa leh phawt mai teh ang. Mizo engineer-te hi an zir chhuah hlim chuan ‘First Class First, Gold Medalist’ an ni nawk hlawm kha a ni a. Chutiang khawpa thiamna sânga pass-ho enkawlna hnuaia in sak te hi a mawi lêm lo tlat ṭhin hi thil mak a tling; chu ai mah chuan a daih rei mang lo hi a mak lehzual! UT nih lai vêla an kaihhruainaa in sakte phei kha chu hluihlâwn tlák deuh vek a ni tawh a; tam tak chu ṭhiat tawhin a thar sak a ni tawh nghe nghe. Ṭhiah la ni lote pawh a rîl (thîr phùm) a lang ṭhiah ṭhuah tawh hlawm bawk. Hetiang han ngaihtuah hian an thiamna hi a sàng âwm lo mang e tih mai palh a awl ṭhin. Oxford leh Cambridge University-a college building tam tak khu kum zabi 13–19 inkâra sak a ni a; hlui tawh mah se a la mâwi reng a, chhe mai tùr hmêl a pu tlat lo. Kan rama mi thiamte in sak ve hlawm hi zawng kum 10 a tlin hmain a hmêlhem bui deuh vêk zêl a; kum 200/300 daih lek chauh pawh eng tikah tak sa ve thiam ang maw?

Faina aṭangin tûnlai kan buaipui ber pakhat Gas chungchângah pakai daih teh ang. Central YMA hma láknain Gas tihchingpen vaiin bûr eng emaw zât an man a. Tûnah hian Gas tichingpentute leh tute emaw inthurual vàngin Mizoramah Gas a harsat phah kan ti maw? Central YMA thiltih kha fak tlák a ni tak zet asin! Gas bùr chàrna tharah pawh ‘duplicate’ a awm nghâl pang tawh tih a ni leh ta bawk. Mizote hi eng kan ti nge maw ni le aw? Khawvêla inkhâwm tam ber ram, ṭawngṭai tamna ram, campaign, camping leh crusade uar hnam, piangthar tih ṭawngkam hmang uar tak, hnehna puang uar takte chênna ramah hian engati nge thil ṭha lo hi a pian belh zêl? Kan sakhuanna hi kâwrah chauh kan hmang tihna em ni? Thil dik hi kan duh hlawl na nge? Thanpuii pain ‘Kan Mizia’ tih a ziaha a khai khâwmna ṭawngkam, “Rûlin ka mei rap se, chu ila ti ṭhah,” tih kha kum 1960 thuar tham vêla ziah kha a ni tawh a; khatiang nun kha kan tlânsan thei ngang lo em ni?

Central YMA ṭang fan fan, in lamah kan ṭang e! M izo mipui pawh i harh teh ang u. Thil dik lo chu i do tlâng ang u. Khatianga Gas bûr 500 pawh tling lo man avànga Gas harsa ngawt tùr kan ni lo. Tûn hi sawrkar chêt hun a ni lâwm ni? Assembly House leh hmun tam takah “sawrkar chak tak” kan ti thlung dur ût reng a, khawiah nge a ‘CHAKNA’ chu an hman? Hetiang hunah hian mipui pawhin mahni samkhaina ringawt ngaihtuahin dik lo taka thil tih i chîng lo ang u. Thil tidik lotute chu man chhuah ni sela; dikna hi lal mawlh teh se. “Rorèlna dik chu lui angin luang sela, felna chu luipui kang ngai lo angin luang rawh se,” tih thupuia neih hi banga tàr mawi ringawt tùr ni loin a taka ken kawh ni rawh se. Chutiang tùr chuan sawrkar chêt a hun; awm hmuna inhrosak a tâwk ta lo!