CHANCHIN CHHE HRIL!

“Khawvêl zawng zawngah kal ula, thil siam zawng zawng hnênah chuan Chan-chin Ṭha hi hril rawh u” (Mk 16.15).

Thihna hnênah Isua a thawh leh hnûah khân zirtîrte hnêna a thupêk pawimawh tak chu, “Khawvêl zawng zawngah kal ula, thil siam zawng zawng hnênah Chanchin Ṭha hi hril rawh u,” a tih kha a ni a. Matthaia ziakah chuan ‘hnam tina mi zirtîra siam tùr leh, a thupêk zawng zawng pawm tùra zirtîr tùrin’ a tih thu kan hmu a (Mt 28.19–20). Luka chuan Thlarau Thianghlim a lo thlen huna thiltihtheihna an la neih tùr thu leh khawvêl tâwp thlenga thuhretu an nih tùr thu a ziak bawk (Tirh 1.8). Isua thupêk ang tak chuan a zirtîrten Chanchin Ṭha hril hna an thawk ta a; ram an la duai duai mai. Hmân deuha ringtute tiduhdahtu ni ṭhin, Damaska khuaa ringtute mana phuar chunga an chungchâng rèlsak an nih theih nâna kal, Saula chu tholeh Isuan Damaska khaw daiah a lo tâwk hlauh a; Isua dodâltu kha Isua ringtu ṭangkai berte zînga mi a lo ni ta.

Tirhkohte Thiltih bu kan bih chian chuan hun rei lo te chhûngin Kristian sakhua chu khawvêl huap sakhua (world-wide religion) a lo nih dàn kan hmu. Tirhkohte Thiltih hi C.H. Turner-a chuan hlâwm rukah a ṭhen a; hlâwm tin tâwpah chuan Kristiannain hma a sâwn dàn khai khâwmna (progress report) a awm vek a ni (cf. Tirh 6.7; 9.31; 12.24; 16.5; 19.20; 28.31). Heti taka Chanchin Ṭha darh chak chhan chu Thlarau Thianghlim hnathawh vàng a ni a. Ringtu hmasate khân Chanchin Ṭha - Isua Krista chanchin an hril a; an thuhril a ngaihnawm a, tu tân pawh pawm nuam tak a ni a; chu tak chu Chanchin Ṭha darh chak chhan pakhat pawh a ni ang.

Tûnlai hian eng chanchin nge kan hril ve hlawm? Chanchin Ṭha aiin ‘chanchin chhia’ kan hril tam zâwk hial lo maw? Chanchin Ṭha hrilna hmun apiangah chuan mihring dinhmun dik tak, suala tlu tawh a nih dàn leh chhandam ngai a nihzia chu sawi loh theih loh a ni a. Suala tlu tawh hnu min chhandam tùrin Pathianin a Fapa chu khawvêlah a rawn tîr a ni si a. Amah chu a ring apiang chhandam an ni ang a, chatuan nun an nei ang. Chu chu ‘Chanchin Ṭha’ chu a ni. Suala tlu tawh, chhandam ngai kan nih thu ‘chanchin chhe’ bák chanchin danglam pui pui, rápthlák tak taka sawi hi kan chîng ta lutuk deuh em? Hetiang ‘chanchin chhia’ tel lo hian Isua chanchin hi a ṭha zâwngin a sawi theih asin maw le!

‘Êng tak, mi tin tiêng ṭhin’ (Jn 1.9) lo kal khân amah ringtute chu “Khawvêl êng in ni e” a ti kha a ni a (Mt 5.14); chutih tawh hnûah pawh ‘thim thuah hnih’ tih sawia mipui sawi ṭhaih chîngte hi chuan Chanchin Ṭha an hril lo. Kristian hmasate an tihduhdah laia a tiduhdahtu Rom sawrkar leh an lalte kâwka sawi ‘sakawlh’ lah tûn thlengin insawiṭhaih nân kan la hmang zui ta zêl a. WCC, EURO, UID, etc., kan hlau; hlauh loha hleih pawh kan nei ta lo! Hlau lo rêng rêng tùra pâwl siam, “Hlauh suh, Pathian i phâw” tih hla sa ṭhinte kan ni lâwm ni? Eng anga sa kawlh ber pawh lo kal se, zâm loa hmachhawn ngam tùr Krista sipai huaisen kan ni zâwk dâwn lâwm ni?

Chanchin chhia hriltute hian an thu ngaithlatute-ah hlauhna chi an tuh a, hlau tùrin an thluak an sûksak hmasa tê tê a; chutiang taka an chin hrep hnûah hlauhna ata chhan chhuah tumin an bei ni berin a lang. Chutiang chu Chanchin Ṭha hril dàn tùr kalhmang ṭha a ni thei lo. Hlau tùra thluak sûksak hnua lo danglam ṭhin kan nih vàng te pawh a ni ang, heti taka rinnaah kan ngheh loh êm êm hi. Kan hlauh a reh veleh “ui ama luak lamah a kîr leh a, vawkpui inbual fai tawh pawh chirhdiakah inbual tùrin a kîr leh” tih ang chauh kan ni (cf. 2 Pet 2.22). Hlauhna thlarau hi chuan nghehna min siamsak thlâwt lo a ni.

Hêng thuhriltute hian hlauhna thlarau chauh an tuh lo, thil mak thlarau an tuh bawk a. Mizote hi ‘hlauh ngah Kristian’ kan nih ang bawkin ‘mak lâwm hnam’ kan ni emaw tih tùr a ni. Kum 2001-ah khân Mualpuia tukverh parda râng rii riai hmu Isua tlat an awm avàngin en tùrin a sâng têlin, motor jam khawpin mipui an tleh thla a nih kha. Khatih lai khân hawina lam apiangah ‘mak’ kan zawng emaw tih tùr a ni. Tûnlai pawh hian thuhriltu ṭhenkhat kan bawh chhan chu thil mak keng tela kan hriat vàng a ni. Hmânah ‘sava vâr’ kan buaipui a; tûnah ‘tui sen’ kan buaipui thung a. Vang kûng pian danglam deuh thlengin kan hmu thlarau riai zêl! Sawntlung leiin kan inthun puar lo chauh bawk! Vàntirhkoh be thei ni-a inchhâl kan ngai sâng a. Kohhran kalhmang sawi chhe huai apiang kan lâwm emaw tih tùr a ni. Hêng mite hian eng thu nge an ken? Chanchin Ṭha hril loin chanchin chhia an sawi tam ber! Chanchin chhe hmanga inkaih harh tum ai chuan Chanchin Ṭha - Isua Krista chanchin hi sawi tam zâwk tùr a ni. Drama emaw skit emaw kan chan pawhin sual hrep phawt hnua inhmu chhuak kan chang deuh zêl. Mi ṭha sa chanchin kan chang thiam thlâwt lo!

Kum 1990 bâwr vêlah khân khawvêl tâwp tùr an sawi nasa hle. Israel ram aṭanga ka lo hàwn hlima zawhna ka dawn tam ber chu - “Jerusalem temple sakna tùr chák an la ngah vek tawh tih hi a dik em? Olive tlâng a khi ṭan tawh tih hi a dik em? Jerusalem temple sak thara hman tùr bâwngla sen an vulh ṭan tawh tih hi a dik em?” tihte hi a ni. Juda-te zîngah mi firfiak, Jerussalem temple sak ṭhat duh chu an awm ngei mai; mahse an sak ṭhat a rinawm lo, Israel sawrkar ngaih dàn a ni ngai lo ang. Kum 1998-ah Holland-a ‘Reading the Bible from the Jewish Perspective’ course ka zuk zir ṭumin kan zirtîrtute chu Juda rabbi-te an ni ber a, “Jerusalem temple sak leh hi i ring em?” tiin ka zâwt zêl a. An rin loh thûin min chhâng vek; an zînga pakhat Rabbi A. Soetendorp-a phei chuan, “God Forbid!” tiin min chhâng! Olive tlâng hi Zakaria (14.4) sawi anga khi tak tak tùr a nih pawhin lo khi lâwk vêl tùr ni loin lo kal tùra chu a lo kal hunah khi chawp tùr a ni ang. Kum 1998-a ka zuk kal leh pawh khân Bethphage aṭangin hmâr lam zâwngin kawngpui ka zawh chhuak dap a, khi eih pawh a la awm lo. Jerusalem temple sak thara inthâwi nâna hman tùr bawngla sen kha kum 1990 vêlah an lo vulh lâwk a nih chuan a tar thi daih tawh ang; bâwng hi kum 18–22 vêl an dam ber.

Hlauhna thlarau, chanchin chhe hril hi bànsan a hun. Mipui pawh hian kan beng hi i tiza lutuk lo teh ang u. Heti rêng rênga beng zâ, chanchin mak leh dangdai apiang làwm nih hi sim a hun. Isua chanchin chu ‘Chanchin Ṭha’ a ni; a chhiain pawlh lui lo hrâm ang u. Kan hetih vàng hi em ni ang, in hmun lo ram pass lem siam ṭhin, buhfai khawih chingpen hrât, gas khawih chingpen chîng, petrol pawlh dal chîng, dik lo taka compensation lâk hnial lo kan nih le? ChanchinṬha pawh a chhiain kan pawlh dal duh zêl a; gas tihchingpen ang maiin kan thuhril pawh chanchin chhiain kan pawlh dal ṭhin a nih hi. Isuan a tak a duh; pawlh dal a duh lo. Amah chu mi tak a ni; amahah tak lohna rêng rêng a awm ve lo. Thu dawhâ a làwm ve lo. Chanchin chhe hril bànsan a hun; hril an awm pawhin ngaihthlák loh ngam a hun.