Guest writer
Revd Chuauthuama
ANNI LEH KEINI
Mi tam takin Delhi khawpuia MLA inthlan kan ngaihven a. BJP-in a theihna zawng zawng hmanga thapui thawha thu dik leh dik lo pawh thliar loa sawrkar ding lai AAP a beih laiin inthlan an han zawh meuh chuan AAP-in MLA 62 a chang a; BJP chuan 8 chiah a chang ta mai chu Modi leh a hnung zuitute tân chuan âwihawm koh khawpa thil mak a tling ang. Tû party nge chak ber ang ti-a inrin láwksiaktute rin dàn tam takah kha chuan AAP-in MLA 54 emaw nei pha ṭáwk tùrah an ngai a; mahse hetiang inrin láwksiak hi a dik vek lo tih chu a lo lang chhuak ta. Inthlan hma khân BJP chuan AAP sawrkarin sikul a siam ṭhat chu dáwt ti-a puhin sikul hluihlãwn tawh thlalákte chu a theh darh chiam a; mahse tu khàw khàin thu tak hla takah an ngaihsak lo a ni ang. Kum 2015 inthlan ai erawh chuan MLA 5-in an pung hrãm!
Mizoram mipuite hi mi dang awtin kan awm reng mai dâwn em ni? Kan thlang lawk Tripura-ah Manik Sarkar-a CM a nih lai khân hmasâwnna a zuanin a zuang a. Keimahni ngeiin zuk hmu lo mah ila, a hmuna awmchilhtu missionary-ten an thil hmuh leh hriat an sawite chu keini’n thu dikah kan pawm hmak mai a, sawi tam a ngai lo. Manik Sarkar-a chanchin ngaihnawm dangdãi tak chu India rama CM rethei ber a nih kha; India ram CM zîngah mahni pual - in, car leh cell phone nei lo awm chhun a ni. Zû a in ve lo bawk a; cigarette erawh chu ni khatah zial khat a zu ve! Manik Sarkar chuan a thawmhnaw amahin a sû a, a pheikhawk amahin a náwt a, a nupuiin a pheikhawk a khawih a phal lo. CM a nih chhûng khân a motor-ah VIP êng (red beacon) a chhi ve ngai lo! Kum 2018 inthlan dâwna a thil neih puannaah a kutah Rs 1,520, bank-ah Rs 2,410 a nei. Agartala-ah a chhûngte nèna inṭâwm ram 0.0118 acres-a zau a nei ve. Héng zawng hiṭum 5 CM a nih chhûnga a thil neih chu a ni. A nupui lah auto-rickshaw-ah chuangin a bazar
ṭhin a; inah awmpui an nei lo a, amahin eirawng a bâwl ṭhin. CM a nih chhûng khân a hlawh zawng zawng Rs 26,315 chu an party CPM tân a pe a; an party aṭangin thla tin Rs 5,000 a dawng lét ve thung. Manik Sarkar hian chak lohna pakhat a nei ve! Ar tui a duh ém ém a, doctor-in ei lo tùra a tih pawhin a zàwm duh lo. CM a nih loh hnûah a nupui Panchali Bhattacharya nèn Agartala-a CPM Party Office chung pindan 2 luahin an khawsa ve a ni.
Thlang leh deuhah Bihar CM Nitish Kumar a awm thung; kum 2005 khân CM a ni ṭan. Bihar chu India rama state rethei ber anga ngaih a ni ṭhin a; dàn leh thupék ken kawh mûmal theih lohna, mi sual rual lalna hmun (goonda raj) an tih a ni. An state chhûng kawng a chhe ém ém vek bawk. Kum 2005-ah Nitish Kumar-a CM a lo nih chuan thil a danglam chak hle. Kawngpui zawng zawng chu kár loah an siam ṭha thei mai a. Aizáwla lehkhabu zuar hlun tak pakhatin a sawi chu, “Nitish Kumar-a CM a nih hma chuan Delhi-a lehkhabu kan chah hi thla 3/4 lai a thang a; Nitish Kumar CM nih hnûah erawh chuan thla khat pawh a thang ngai tawh mang lo,” a ti. Bihar ram kawng chhe lutukah khân a táng rei ṭhin a, kawng ṭhat hnûah chuan a táng rei ta lo tihna a ni.
Bihar CM Nitish Kumar hi a ṭawng ngaihthlák hi chuan mi páukhauh tak niin a lang lo; hna thawh kawngah erawh chuan mi rorum, rem hre tak, hna thawk chak, ṭawng aia thil tiha lantír ṭhin a ni thung. Politics-ah emaw thil dangah emaw a lainate lakah duhsakna a lantîr chuang lo. Hmeichhe tâna lehkha zirna a ngai pawimawh zual a; hmeichhiain lehkha an zir theih nân thír sakawr a ruahmansak a; ‘Cycle Scheme for Girls’ chu khawvél hriata fak kai a ni. Nitish Kumar-a CM a nih hma chuan Bihar chu inríkrápna hmun a ni a; CM a nih hnûah erawh chuan hlauhna hnawh bo a ni ta. Inrawk leh pawisa inchhuhsak a reh a; mi sual 75,000 zet chu kum 10 pawh tling loah a tuk dawl hman a ni.
Bihar chu industry lamah a ṭhang nasa a; Bihari-te India ram hmun hrang hranga hna thawh tùr zawnga vák darhte kha an lo kîr a; Mizoram pawhin kawng siam tùr mi dum kan hmuh tlèm phah deuh ta a ni àwm e. Bihar chu industry din tamna ‘Bimaru State’ tih a ni ta! Kawng siam ṭhat lama hmasáwnna nasatzia kan sawi tawh a; a tum ber chu Bihar khawpui Patna chu an state chhûng khawi la aṭang pawhin dârkâr 6-a thlen theih tùra kawng ṭha neih a ni. Zirlai retheite ṭanpui tùrin bank-in delhkilhna (quarantee) pék kher ngai loin ‘Student Credit Card Scheme’ a siamsak a; mi rethei tam takin lehkha an zir theih phah ta bawk a ni. Zû a khap ta bawk!
Keini ve lah Ràngvamual leh Phunchawnga zu zawrh pawh kan ti tàwp thei si lo! Tûnah pawh tlai lamah chuan Ràngvamual leh Phunchawng chu motor tlàn hrehawm khawpin zu rui lungpuam an tam leh tawh a. Nikum February thlaa Synod Executive Committee-in Chief Minister, Cabinet Minister leh MLA-te a kawm khân Ràngvamual, Phunchawng leh Tuirial Airfield véla zu zuar tih rém ṭùl thu an lo thlen khán bawhzui a hlawh lo em ni le?
Thlang lehzualah Delhi UT chu AAP sawrkarna hnuaiah kum 5 zet a awm tawh a; CM Arvind Kejriwal-a hmél hi TV-ah kan hmu fo a; pa ropui tak hmél a pu bík lo. A âw lah chu ngaihno bei lo, chhe ve tak a ni. Thu sawi pawh a thiam teh hluak ve lo! Mahse a thusawi a tak hle thung; ani chuan a thusawi hi a takin a ûm pha zél a ni ber. Tûn ṭum inthlanah MLA 62 tlingin AAP a chak leh a. Pathianni (16.2.2020) hian ropui takin a sawrkar chu lák luh a ni dáwn. A term hmasaah hna a thawk ṭha a; BJP-in Central sawrkar chakna nèn tih thlák ngei tumin bei mah se, an ti thla zo lo. Delhi CM a nih hnûah Central sawrkar leh an uisathiam Lársáp Najeeb Jung leh Delhi UT Police hotu lian B.S. Bassi-ten che hlei thei loa siam tum reng a; Delhi chu UT a nih tlat avàngin dàn leh thupék kenkawh chu Arvind Kejriwal sawrkar kuta awm loin Central sawrkar kuta awm a ni a. Eng emaw hlekah Central sawrkar chuan Kejriwal-a sawrkar tih hmingchhiat a tum zél a ni ber a; chuti chung chuan Delhi-in hma sáwn a ṭhulh phah chuang lo. Kejriwal-a’n vote a zawnnaah, “Kan hnathawh hi en rawh u,” a ti ngam.
Delhi-ah chuan mi tin mamawh electric hman man a tláwm ém ém a. March 2015 aṭang khán in tin electric hman man units 400 chin chu 50% subsidy a ni a; subsidy atân hian 2016–2017 chhûng khán budget-ah chéng vaibélchhia 1,600 an dah a ni. Ina tui lák luhna nei zawng zawngin thla khatah 20,000 litres an dawng thei a; a dah kháwlna neih leh neih loha thu a ni mai! Tui man Rs 494 ni ṭhin chu Rs 100 per suare metre-ah an ti hniam bawk. AAP sawrkar chuan hrisèlna lam a ngai pawimawh ém ém a. Hrisèlna budget chu chéng vaibélchhia 3,500 aṭangin chéng vaibélchhia 7,000-ah an ti pung bawk; damdàwi lama inenkawlna Mohila Clinics 450 an din a, mi maktaduai 2 aia tamin an hmang ṭangkai thei a ni.
AAP sawrkar thil tih chhinchhiah tlák tak chu sawrkar sikul an siam ṭha khu a ni. Tûnah chuan Delhi mipuiin an fate private sikul-a kaltír an duh tawh bík lo; sawrkar sikul ṭha tak, fate luhtírna tlák an nei tawh tlat. Engtin nge zirna sikul an siam ṭhat? Education budget chu ṭum thum chéng vaibélchhia 6000 aṭangin 15,000-ah an ti pung hmang; classroom thar 20,000 an sa bawk. Tûnah chuan private school-te chu sawrkar sikul-in an lehpèl titih ta! Khu tak khû kan ram tán hian kan awt a ni. Keini ve chu ‘world class education’ sawi fo siin sawrkar sikulin chhiat lam a pan tawlh tawlh si; Minister lamin tih ṭhat tum ngial pawh ni se, party mi leh saten duhsak bík an neih ṭhin avàngin thil ṭha a tih theih loh; a siam ṭha tùrin sawrkar a chak táwk lo a, a huaisen táwk bawk hek lo. Arvind Kejriwal hian CM nih hi hausak phah ahnékin a sum neih a tla hniam záwk a; tûn ṭum inthlan dáwna a thil neih ziahnaah chuan chéng nuai 5 zetin a tlahniam zuk nia!
Keini ramah ve chuan MLA ni tawhte chu an sum neih a lét tam takin a pung vek thung! Chuti chung chuan Assembly House-a hlawh tih pun chungcháng an han sawi meuh kha chuan a pun loh hlauin, “MLA nih chu a lo retheihthlák hle mai,” an la ti ngam a; MLA nih loh erawh chu thih hreh takin an hreh hlawm si! Kan ram hruaituten zàwlnei Amosa hun laia ‘nipui in leh thlasik in’ (Amosa 3.15) an nei ang mai khân khawpuia an in ropui tak bákah hmun dangah ‘thlâm changkãng leh huan changkãng’ an nei thluah hlawm si! Nehemia chu Judai ram awptu kum 12 a ni chung pawhin, “Ram réng réng pawh ka lei lo,” a ti ngam (Neh 5.16b); keini ve erawh chu hmun hrang hrangah kan invalh thliah thluah záwk siMizoram chu state puitling a nih aṭangin kum 30 a chuang dáwrh tawh; mihring pawh ni sela, vànglai dinhmuna ding tham a ni tawh ang. India rama state rálmuang bera inchhál ṭhin, kum 10 zet kal taah phei kha chuan state rálmuang ber kan nih avànga kan uanpui ém ém ‘peace bonus’ dawng ṭhin kan nih kha. Kan ram hian hma a sáwn dèr lo chu a ni bík lo; mahse kan ram hruaituten min tiam ang erawh chuan hma a sáwn thei thláwt lo a ni. ‘Switzerland of the East’ nih te chu a hnaihin a hnai lo mai. Kawngte pawh rûlngán pa ang zara dum hlurh tùra min tiamna kha a rei ta hle; a takah erawh chuan a hnaihin a hnai lo mai! Kum 2017 & 2018 lai phei kha chuan hmasáwnna zuan chu sawi loh, kan zinte kha motor chhûngah kan zuang reng mai záwk a nih kha! Tûnah pawh hmá kan la sáwn chuang lo.
Electric hman man hi tlèm lam aiin tam lam a pan zél a; ṭhangkhat lian zet beih hnûah Tuirial Hydel Project a puitling ṭáwk a. A puitlin har chhan kan hre vek; zângna dawmnaah sum a kal ral nasa lutuk a nihna chin a awm. A han puitling ta chêng a, a ram neitu chan chu a tlém hle thung! Mini-hydel projects tih angreng siamah sawrkar a ṭuan nasa a; a siamtute an lian tual tual a, electric an tih chhuah erawh eng tham a ni si lo. Tui ni se hnianghnãra herh hàw theih hun nghákhlel takin kan thlír reng mai a nih hi.
Mipui pawh hian kan zir a ngai. Ram hruaitute laka thil kan beisei dàn hi kan thlák a ngai; mi mal hlâwkna ringawt ûm loin ram hmasáwnna tak tak hi duh ngam ila. Ramin hma a sáwn chuan mipui pawhin hma kan sáwn tho tho ang. Kan rilru put hmang kan thlák loh chuan Arvind Kejriwal pawh Mizoramah hian rawn in-candidate sela, kan vote duh chuang lo ang. Kan ram hruaitute hi an phák ang táwk tala hna thawk thei tùr pawhin kan siam lo ve bawk a ni.