Revd Chuauthuama

Guest writer

Revd Chuauthuama

THLARAU THIANGHLIM LEH KOHHRAN

‘Kohhran’ tih hi Thuthlung Thar ṭawng-kam deuh bîk a ni a; Thuthlung Hluiah ‘kohhran’ tih ṭawngkam chiah chu a lang lo. Pathian mite sawi nân Hebrai thumal pahnih hman a ni a; chûngte chu - edhâ leh qâhâl a ni. Hêng ṭawngkam pahnih - edhâ leh qâhâl te hi Pathian mi Israel-ho pung khâwm sawina deuh bîk a ni a; Thuthlung Hluia ‘kohhran’ sawina ṭawngkamah ngaih a ni.

Kan sawi ták angin ‘kohhran’ tih chu Thuthlung Thar ṭawngkam deuh bîk a ni a; Thuthlung Thar pum puiah ‘kohhran’ tih hi vawi 114 emaw hman a ni a; a hmang hmasa ber chu Isua a ni. Philipa Kaisari bialah Isua chu a zirtîrte nèn an kal khân, ‘Miten Mihring fapa hi tu nge a ni an tih?’ tiin a zâwt a. Mi sawi dàn chi hrang hrang an sawi hnûah, ‘A nih leh nangnin tu nge ni-a mi hriat’? tiin a zâwt ve thung a. Petera chhànna chu, “Krista, Pathian nung Fapa chu i ni” tih a ni a (Mt 16.13-21). Isua’n Petera hnênah, “....Nang, Petera i ni tih ka hrilh a che; he lungpui chungah hian ka ‘kohhran’ ka rem chho ang a, mitthi khaw kulh kawngkhärte chuan an ngam lo ang” a ti a (Mt 16.18). Hei hi Bible-a ‘kohhran’ tih ṭawngkam lo lang hmasa ber a ni; hemi hnûah hian Chanchin Ṭha Matthaia ziakah ‘kohhran’ tih chu vawi 2 a lo lang leh a. Isua thusawiah vêk unau thil tisualin thuhretute an ngaihthlâk duh loh chuan ‘kohhran’ hnênah thlen tùr chungchâng a ni (Mt 18.17). Hêng hmun thum bâkah hi chuan ‘kohhran’ tih ṭawngkam hmanna chu Tirhkohte Thiltih leh Lehkhathawn leh Thupuan lamah vek a ni. Thuthlung Thar lehkhabu 27 zînga 18-ah kohhran tih ṭawngkam hi hman a ni. Paulan ‘kohhran’ tih ṭawngkam a hmang tam ber a; a lehkhathawnah hian vawi 62 a hmang a; hmun dangah ‘kohhran’ tih vawi 52 hman a ni.

Grik ṭawnga ‘kohhran’ tihna chu ekklêsia a ni a; hei hi ṭawngkam pahnih - ek leh kaleo kaih kawp aṭanga lo kal a ni a, a awmzia chu ‘koh chhuah’ tihna a ni. Mizo ṭawngin ‘kohhran’ tiin mi hmasaten an lo dah a, an lo ti thiam hle mai. Petera hnêna Isua thusawiah pawh khán ekklêsia tih hi hman a ni a. Isuan Grik ṭawngin a sawi a rinawm chiah lo a; Aramaik a hmangin a rinawm. Aramaik leh Hebrai chu ṭawng inanga sawi theih titih, thumal tam zâwk phei chu ṭobul thuhmun a ni. Hebrai ṭawnga Thuthlung Thar an lehlin lehchhàwnah chuan Isua ṭawngkama ‘kohhran’ tih kha Thuthlung Hluia Pathian mite pung khâwm sawina ṭawngkam qâhâl hman a ni. Thuthlung Hluia Pathian mite pung khâwm sawina qâhâl emaw edhâ emaw kha Grik ṭawnga Thuthlung Hlui an lehlin Septuagint-ah ekklêsia tho hman a ni. Hebrai Bible-ah ‘kohhran’ tih ṭawngkam hman ni chiah lo mah se a tlukpui chu a awm tih a chiang a; Pathian hnam thlan Israel-te kha Thuthlung Hluia ‘Pathian kohhran’ an ni a. Anni chauh lo pawh Pathian ringtu ni tawh phawt chu ‘Pathian kohhran’ zînga tel, Pathian mite an ni.

Paula khân Chanchin Ṭha a theh darh nasa a; a kalna apiangah an tam emaw an tlêm emaw kohhran a din deuh zêl a. ‘Kohhran’ tih ṭawngkam hmang zing ber pawh Paula kha a ni. Paula chuan Krista ringtu-a a siamte hmun khata awm khâwmho sawi nân chuan ‘Pathian Kohhranho’ tih ṭawngkam a hmang deuh ṭhin. Paula hian ‘kohhran’ a sawiin ‘Pathian Kohhran’ tih hi vawi 8 a hmang a (Tirh 20.28; 1 Kor 1.2; 11.22; 15.9; 2 Kor 1.1; Gal 1.13; 1 Thes 2.1; 1 Tim 3.5). Kan châng tlawh chhan 1 Tim 3.15-ah tak hian ‘Pathian nung kohhran’ tih a ni thung. Hmun khatah Paula chuan ‘Krista kohhran’ tih a hmang thung (Rom 16.16).

Kohhran chu tu din nge? Hei hi mi tam tak zawhna a ni ṭhin a. Kohhran Chanchin zirtute chhànna chu ‘Isua Krista’ din tih hi a ni. Isua’n Petera hnênah khân ‘He lungpui chungah hian ka kohhran ka rem chho ang’ a ti a. Isua ngeiin ‘Ka kohhran’ a tih avàngin ama din ngei a ni tih a chiang a. Chuvàngin Paula pawhin Rom 16:16-ah chuan ‘Krista kohhran’ a tih kha. Kohhran chu eng tika din nge? Thuthlung Thar zir mi ṭhenkhatten kohhran lo din ṭanna chu Pentikos ni, May 24, AD 30 (Sunday) kha niin an sawi ber ṭhin.

Apostol Thuvawn-ah, “Mi zawng zawng tân Kohhran thianghlim awm hi ka ring a” tih a ni a (KHB No. 551:9b). Apostol Thuvawnah hian ‘kohhran’ nihna bulpui kan hmu. Pakhatnaah chuan ‘Kohhran chu mi zawng zawng tân’ a ni. “Mi zawng zawng tân kohhran thianghlim awm hi ka ring a” tih a ni a. ‘Mi zawng zawng tân’ tih hi English-ah chuan ‘catholic’ tih hman a ni a. English ṭawnga ‘catholic’ an tih chu Grik ṭawng ‘katholikos’ aṭanga lák a ni a; a awmzia chu a tâwi zâwngin ‘huap zo’ tihna a ni. Sâp ṭawng bawkin sawi leh ta ila, ‘universal church’ tih a ni a; khawvêl huap, tute pawh huap, a duh apiang tel theihna a ni. Kohhrana tel tùrin mihring zîngah thlan bîk an awm lo a, thlei bîk an awm lo a, vun rawngin a daidang lo a, ṭawng hrannain a dang hek lo. A bîk nihna awm chhun chu ‘Krista ringtute chauh’ awm theihna a ni.

Paula khán a sawi chiang khawp mai. Kohhranah chuan “Grik mi leh Juda mi, serh tan leh tan loh, awze mite, Skuthia mi te, bâwih te, bâwih lote pawh a awm theih loh” (Kol 3.12) a tih kha. Hmun dangah pawh kohhranah chuan, “Juda mi a awm theih loh a, Grik mi pawh a awm theih hek loh; chutah chuan bâwih a awm theih loh a, bâwih lo pawh a awm theih hek loh; chutah chuan mipa leh hmeichhia pawh a awm theih loh; Kristaah chuan in zain pumkhat in ni si a” a ti bawk (Gal 3.28). He laia ‘awm theih loh’ tih hi inthliarna a awm lo’ a tihna a ni.

Pahnihnaah chuan Pathian kohhran chu ‘kohhran thianghlim’ a ni. “Mi zawng zawng tân ‘kohhran thianghlim’ awm hi ka ring a” tih a nih kha. Eng tin nge ‘kohhran thianghlim’ a nih? A chhànna chu a neitu Pathian thianghlim vàng a ni. Pathian thianghlim thu kan sawi dâwn chuan Thuthlung Hlui lamah kan kîr leh ang a. Israel-te hnênah Pathianin, “Kei hi LALPA in Pathian ka ni si a; chuvàngin, intithianghlim ula, thianghlimin awm rawh u; kei ka thianghlim si a” tiin a lo sawi a (Lev 11.44). Hmun khatah chauh sawi loin hmun dangah pawh, “In thianghlim tùr a ni; kei, LALPA, in Pathian hi ka thianghlim si a” a lo ti leh a (Lev 19.2). Hêng bâkah pawh Thuthlung Hluiah Pathian thianghlimzia kan hmu zing hle. A hming pakhatah pawh ‘Israel-ho Mi Thianghlima’ tih a ni (Is 45.11).

Kohhran chu a neitu Pathian a thianghlim avàngin ‘kohhran thianghlim’ a ni a; a chhûnga chêngten a neitu zia chu an kai tùr a ni. Kohhran thianghlim a nih avàngin khawvêl pâwl chi hrang hrang (organizations) ang mai mai a ni ve lo. Kohhran chu a thianghlim avàngin a zahawm a; mahse a thianghlimna leh a zahawmna chuan mi a hnar chuang si lo. A chhûngah chuan mi tin, chi tin, hnam tin, Krista ringtu tawh phawt chu an leng vek a; inthliarna rêng rêng a awm lo. Chu chuan kohhran thianghlim, mi zawng zawng huap, huap zo kohhran a nihna chu a tilang a ni.

Pathumnaah chuan ‘kohhran thianghlim’ a nih ang ngeiin a member-te pawh ‘mi thianghlim’ an ni. Apostol Thuvawnah bawk kîr leh ila. “Mi thianghlimho inpâwl khâwm hi ka ring a” (KHB No. 551:10a). Hei hian kohhran member, Krista ringtute chu ‘mi thianghlim inpâwl khâwm’ an nih thu a târ lang chiang hle. Eng vànga Pathian kohhran member-te chu ‘mi thianghlim inpâwl khâwm’ tih nge a nih? Apostol Thuvawnah a chhànna kan hmu a, ‘Sual ngaihdamna ka ring’ tih a ni a (KHB No.551:10b). Pathian kohhran member-te chu an tâna Isua Krista thihna leh thawhlehna ringtu, chumi chu an rin avànga Kristan an sual a ngaihdamsakte an nih avàngin mi thianghlim an ni.

Kohhran din chhan ber chu Chanchin Ṭha hril a ni; chu mawhphurhna chu Isuan kohhran hnênah a pe (Mt 28.19–20). Thawnthu pakhatah chuan vàna Isua a làwn hnu khán vàntirhkohten, “Lalpa, engati nge i lo chhoh leh ták mai? I hna chu tuten nge chhunzawm ang?” tiin an lo zâwt a. Isuan, “Petera leh a ṭhiante hnênah mawhphurhna ka rawn hlàn a ni,” a ti a. Hei hi chanchin ṭha hril hi kohhranhote mawhphurhna leh tihtùr a nihzia a tichiang hle.