Revd Chuauthuama

Guest writer

Revd Chuauthuama

RAN CHAW PÊKNA THLÈNGA MUTTIR NAUSÊN ISUA

Nazareth-ah khuan biak in lian vak lo pakhat ‘St Gabriel’s Church & Mary’s Well’ an tih chu a awm a. He biak in hi tûn hmaa biak in lo awm tawh hmun hluiah kum zabi 17-na vêla sak kha a ni a; Greek Orthodox kohhran ta a ni. Biak in chhûng hmun pakhatah chuan Mari tuikhur an tih chu a awm a; a taui pawh vawt tui tak a ni. Hmànlai aṭanga thu inhlan chhàwn pakhatah chuan vàntirhkoh Gabriela’n Mari hnêna nau a pai tùr thû a hrilh hun kha tui a chàwi lai a ni a; a tui chàwina hmun chu he biak in chhûnga Mari tuikhur an tih chu niin an sawi (cf. Lk 1.26–38).

Tûnah chuan Mizo zîngah Israel rama zin an tam tawh a; amaherawhchu, hetianga a huhoa Israel ram fangtute hian an hmun tlawhte hi chîk takin an zir hman vak lo ang. Khualzin lo kaihruaituten thil tam tak an lo hrilh a; hêng khualzin kaihhruaitute thusawi zawng zawng hi thu dik taka lák vek chi a ni lêm lo ang. “Hei hi chumi khami chu a ni” an ti tawp zêl a; mahse Bible-a thil eng emaw thlenna ni-a sawi ang pawh hi pahnih pathum lai a awm thei a. St. George’s College, Jerusalem-a zirlaite inthlah zàn (August 31, 1990)-a kan ṭhiante hla sak pakhat khân thil awm dàn chu a ti chiang thawkhat hle. “Hmun thianghlim a insawn ṭhin” an tih kha!

Nazareth-a St Gabriel’s Church chhûngah han lût ila, chung lam kan han thlìr chuan ceiling-ah ran chaw pêkna thlènga nausên mu lai lem ziak a awm a. Ran chaw pêkna thlèng sîr lehlamah bawngno nui lai lem a awm a, a lehlamah chuan sabengtungno nui lai lem a awm bawk a. Engati nge bâwngno leh sabengtungno chu an nuih ríkngawt? An sawi fiah dànah chuan an chaw eina kuang chhûnga an chaw tùr buhpâwl ni lo, nausên hmêl ṭha tak lo mu ta mai chu bâwngno leh sabengtungno chuan mak an ti lutuk a, huat enah pawh en loin an nui ringawt mai a ni. A ni rêng lah tak a, ran chaw pèkna kuang chu nausên muttîrna atân chuan a inhmeh lo hle. 

Krismas laia khél loa sawi ṭhin chu nausén Isua ran chaw pékna thlènga Mari’n a muttír thû hi a ni. Ran chaw pékna thlènga nausén Isua muttír a nih thu hi Luka ziaha kan hmuh a ni a. Luka chuan a bul aṭanga Isua chanchin engkim fel taka chhuia indawt zêla ziak niin a insawi a (Lk 1.3). Isua pian chanchinah hian Matthaia ziah nèn erawh chuan a danglam hle. Matthaia’n lal Heroda’n kum 2 hnuai lam naupang a thah thu leh Isua pawh Aigupta rama tlàn bopui a nih thu a sawi a (Mt 2.16). Luka erawh chuan chutiang chu eng mah sawi ve loin nausén Isua pawh Nazareth-ah a nû leh pain an hàwnpui ta mai záwk niin a sawi thung (Lk 2.39). Chanchin ṭha bu suâk Thoma chanchin ṭha bûah chuan Isua chu a nû leh pain kum 7 a nih thlengin Aigupta ramah an awmpui niin sawi a ni ve bawk a. Isua pian leh kum 12 a nih inkâr chanchin reh tak hi chanchin ṭha bu suâk lamah chuan hmuh tùr a awm nual ná a, thutaka lák chi a ni lo ang! 

Nausén Isua chu ran chaw pékna thlènga muttír a nih thû hi Luka’n, “Khual bûka an len ve ták loh avàngin ran chaw pékna thlêngah a muttír a,” a tih aṭanga lák a ni ber a. ‘Khual buka leng lo’ tih tak hi bih chian ngai lai chu a ni (Lk 2.7c). ‘Khual bûk’ hi kum 1611-a chhuah Authorised Version (AV) leh chumi ennawnna kum 1885-a chhuah Revised Version (RV)-a ‘inn’ tiha innghat a ni a. English Bible chi hrang hrangah ‘khual bûk’ tihna ‘inn’ an lo hman hi English Bible hmasa bera ngaih William Tyndale (1494–1536) lehlin Tyndale Bible-a innghat a ni hlawm a. 

Thuthlung Tharah hian ‘khual buk’ tih hi vawi hnih a lang a; a pahnih chuan Luka ziaka mi ve ve a ni (Lk 2.7; 10.34). Luka 2.7-ah hian ‘khual bûk’ tih nân Grik thumal ‘katalumati’ a hmang a; Lk 10.34-ah chuan Grik thumal dang ‘pandoxeion’ a hmang thung. Grik thumal ‘katalumati’ hi ‘chàwl, chawlhtír’ tihna aṭanga lo kal a ni a. Hmànlaia khualzinte kawng laka an chawlhna hmun, Arabic ṭawnga ‘khan’ an tih ang sawina atân pawh hman theih a ni a; chutiang chuan English Bible pakhat, James Moffat-a lehlinah chuan Lk 2.7-a ‘khual bûk’ tih hi ‘khan’ tih a ni.

‘Khual bûk’ tihna thumal dang ‘pandoxeion’ hi chu  khual bûk tak tak, man châwia mikhual thlen theihna hmun sawina a ni bîk a. Samari mi ṭha khân suamhmang táwk, hliam nasa tak tuar kha ‘khual bûk’ (pandoxeion)-ah a hruai a; thlen man pawh a pe thlap a nih kha (Lk 10.34–35). Engati nge Luka hian Isua pian chanchin a ziahah hian khual bûk tihna thumal hran a hman? A chhànna chu amah Luka chauh lo chuan tû mahin kan hre lo ang. 
Luka hian ‘kalumati’ hi hmun dangah hmanna a nei tlat mai. Luka 22.11-ah, “In neitupa hnénah chuan ‘Kalhlén Kút châw kan eina tùr, mikhual pindan (Gr. kalumati) chu khawiah nge? a ti a che,’ ti ang che u” tih kan hmu; hetah hian Lukan ‘kalumati’ tih a hmang a. He thu vêk ziaktu Marka pawhin ‘kalumati’ tih a hmang ve bawk (Mk 14.14). English Bible pakhat The Bible in Basic English (BBE)-ah chuan Lk 2.7c hi “Inah chuan an tân pindan a awm ve loh avàngin ranin  chaw an eina hmunah chuan a muttír a,” tih a ni a. English Bible dang pakhat Contemporary English Bible (CEB)-ah chuan, “Mikhual pindanah an tân hmun a awm loh avàngin ran chaw pékna thlèngah a muttír a,” tih a ni thung. Hmànlai Juda ina mikhual pindan chu ‘kalumati’ hi a ni a. Mizo Bible letling hmasatute hian Lk 2.7c hi “Mikhual pindanah an len ve ták loh avàngin ran chaw pékna thlèngah a muttír a,” tiin lo dah sela chuan Bible-a a hming pawh lang miah lo, khual bûk vêngtu hi chuti takin kan ûm zui vak lo ang!

Khaw pakhatah chuan Isua pian dâwn lai chanchin hi lem chanin an entír ve a. Josefa leh Mari chuan khual bûk vêngtu chu an han dàwr a; khual bûk vêngtu chuan hmun a awm tawh lo tiin a lo hnar a. Josefa leh Mari kal kiang ta chu khual bûk vêngtu chuan a thlîr reng a; Mari pawh chuan khual bûk vêngtu chu a rawn thlír lét ve bawk a. Khual bûk véngtu chuan nau hrin hun ṭêp rai puar han hnar ták mai chu a inthiam thei ngang lo a ni ang,  a ko kír leh ta ringawt mai a. An lem chan chu a tlawlh ta vek mai a ni an ti!

Eng pawh ni se, Josefa-te nupa hian khual bûk an chang lo nge, mikhual pindan záwk an chang lo tih chu mi mal ngaih dàn ni se. Thil pakhat erawh chu hnial rual loha chiang a awm: Nausén Isua chu ran chaw pékna thlèngah muttír a ni. Rawng a bàwl hnûa, “Ka Pa inah awmna tam tak a awm,” (Jn 14.2a) la ti tùra chuan a pian hlimin in chhûngah mutna tùr a chang ve lo a, ran chaw pékna thlèngah muttír a ni. “Kei hi vàn aṭanga chhang nung lo chhuk chu ka ni,” (Jn 6.51) la ti tùra chu ‘chhang in’ hming pû Bethlehem-ah a lo piang a; leilunga a riahna hmasa ber chu ran chaw pékna thleng a ni tlat. A pa hnathawh ang mistiri hna thawka mi in sâ leh an khumte pawh nalh tak taka la siam tùra chuan a pian tirhin khum a chang lo a, ran chaw pékna thlèngah muttír a ngái! 

Isua pian lai chanchin han ngaihtuah chian hi chuan a tân hian Bethlehem-ah krâws a inṭan a ni ringawt mai. Mikhual pindan chang lo khân ran chaw pékna thlèng a chang ṭáwk a. Khawvél a chhuahsan ni pawh khán chhûngkaw thlàn a luah pha lo; Jerusalem mi ṭha pakhatin ama thlàn tùra a siam chu a luahtír a nih kha. Nazareth-a St Gabriel’s Church ceiling-ah khân a pian lai thil awm dàn entírnaah bâwngno leh sabengtungno-in ran chaw pékna thlèngah an laitat a; chutiang deuh bawk chuan Kalvari tlângah khân mi sual pahnihin an laitat leh bawk. “Sihalten kua an nei a, chunglêng savate pawhin bû an nei a; Mihring fapa erawh hi chuan lu nghahna a nei lo,” la ti tùra chuan a pian hlimin lu nghahna pindan nuam a chang pha lo. Hêng zawng zawng hi eng vàng nge? Vàn ropuina chelh tlat tùra ruat loa mihring famkima a lo chan a ngaih vàng a ni. 

Ani chu Pathian anpui mah ni se,
Amah tluka awm reng a duh lo a;
Inti ruaka báwih dinhmuna dingin,
Mihring dik takah a lo piang a.
Thi khawp hiala inngaitláwmin,
Krâws-a thihna chu a tuár a;
Pathianin ani chu cháwimáwiin,
Hming chungnung ber a pe ta! (cf. Phil 2.6–11)