Guest writer
Revd Chuauthuama
Revd Chuauṭhuama huang
“Rinna avànga khawngaihnaa chhandam in ni; nangmahni thawh chhuah a ni lo a, Pathian thilpêk a ni,” (Eph 2.8).
‘Rinna’ tih hi ‘ring’ tih aṭanga lo kal a ni a; ṭawngkam pângngaiah chuan ring tih chu thil ni thei, chiang si lo a kâwk thei. Bible ṭawngkamah erawh chuan ring tih leh rinna tih chu thil awm ngei leh ni ngei pawmna a kâwk thung a ni. “Rinna chu thei beiseite awm ngeia hriatna, thil hmuh lohte hriat fiahna a ni.” (Heb 11.1).
Thuthlung Hluiah rinna tih hi awmze hrang hrang neia hman a ni a; chûng zînga langsàr zualte chu - nghehna, innghah ngamna, rinawmna, chiang taka hriatna leh thudik tihte a ni. Kan thil rin kha a dik ngei tih rin ngamna a ni a. Sakhaw thilah chuan rinna chu Pathian leh mihring inkâra inlaichîn dàn sawina ṭawngkam a ni. Rinna chu miin Pathian a thlîr dànah a innghat thûk hle a; mihringin a laka Pathian rinawmna a chhàn lêtna (response) a ni.
Thuthlung Hluiah ring tih hi vawi 45 chauh hman a ni a. Abrahama chungchângah hman hmasak ber a ni, “Ani chuan LALPA chu a ring a, a rinna chu a felnaah a ruatsak ta a,” tih a ni (Gen 15.6). Thuthlung Hluiah rinna lang ṭhin mah se, rin lohna chungchâng pawh kan hmu bawk ṭhin. Israel-te Aigupta ram aṭanga an chhuah laia an chanchin chu rin lohnain a pawlh hneh hle. Pathianin Mosia hnêna thil mak tih theihna a pêk kha Israel-ten LALPA an rin theihna tûra tih a ni (Ex 4.8).
Abrahama chungchâng leh Israel-te chanchin aṭangin rinna leh rin lohna chungchângah thil chhinchhiah tùr a awm. Pakhatnaah chuan rinna chu thil hmuh theiha awm ngei rinna ani ringawt lo. Abrahama chuan hmuh theih loh Pathian a ring a; thil tih mak tam tak aiin a hnêna hmuh theih loh Pathian thutiam a rin ngamna kha a ropui záwk.
Pahnihnaah chuan Pathian rinna chuan mihring pum pui kha a nghawng ṭhin. Thil thlìr dàn leh thil tih dànah a lang chhuak a. Abrahama chuan an nupa upat tawh dàn a hre vek a; lehlamah chuan Pathian thiltihtheihzia leh rinawmzia a hre bawk. Pathian nihna a hriat chian avàngin Abrahama thil thlìr dàn pawh tihdanglam a ni; fa nei thei tawh lo dinhmuna a ding chungin Pathian thutiam chu a ring ngam tlat a ni.
Pathumnaah chuan rinna chu thiltihah a lang chhuak ṭhin. Abrahama pawh a khaw lam ata kal chhuakin Kanaan ramah a kal ta a ni (Gen 12.5). Palinaah chuan rinna nghawng chhuah chu hmuh theih a ni bawk. Pathian inpuanna chhângtu nunah chuan rinna chuan thuâwihna a siamsak a; chu chuan malsàwmna a thlensak bawk. Abrahaman Pathian a ring a; a dam chhûngin mi ropui tak a ni hman.
Thuthlung Thara rinna sawina ṭawngkam (Gr. pistis) chu Bible pâwn lama hman dànah chuan inrin ngam tawnna aṭanga inzawmna a káwk deuh bîk. Inremna thuthlunga rinawmna emaw thutiam chunga rinawmna emaw sawina ṭawngkam a ni. Thuthlung Thar hman dànah erawh chuan Pathian leh mihring inkâr emaw, Isua leh a zuitute inkâr emaw sawina a ni thung. Thuthlung Tharah chuan rinna tih chu Isua hnêna rinawm leh nghet taka mi inpêkna thu sawina a nih avàngin a tin zâwn ber (goal) chu Isua Krista a ni. Thuthlung Thar hmun 8-ah rinna tin zâwn chu Pathian a ni (Jn 12.44; 14.1; Tirh 16.34; Rom 4.3, 5, 17, 24; Gal 3.6; 1 Thes 1.8; Tita 3.8; Heb 6.1; 1 Pet 1.21). Pathian leh a fapa Isua chu pumkhat an ni.
Chanchin Ṭha bu hmasa pathum (Synoptic Gospels)-ah chuan Isua thiltihmak chanchin tam tak a chuang a. Isua tihdamna kha damlote rinna nèn a inzawm fo (Mk 9.2, 22, 29; Mk 2.5; 5.34; Lk 17.19; 18.42). Mi tam zâwk tân erawh chuan Isua thiltihmakte khân rinna dik tak a neihtîr lêm lo. Kraws-a Isua an khen beh tawh hnûa, “Kraws ata chu lo chhuk ang hmiang; tichuan amah chu kan ring ang,” (Mt 27.42; Mk 15.32) titute kha thihna hneha Isua thawh leh hnûah thup tuma bei hmasa bertute an ni (Mt 28. 11-15).
Thuthlung Tharah pawh Thuthlung Hlui mite ang bawkin rin lohna boruakin a chîm hneh hle. Isua thiltihmak hmutu zawng zawngin amah an ring duh chuang lo. A zirtîrte ngei pawh khân Isua an man meuh chuan an tlàn bosan hlawm a nih kha. A thawh leh thu an hriat pawh khân rin mai ngam harsa an ti deuh a ni ang (Mt 28; Mk 16; Lk 24). Isua rin hi a thiltihmakah a innghat lo a; a chanchin hriata, a thusawite zira, amaha rinna nghah ngamna leh a thu âwihnaah a ni. Rinnaah chuan Pathian hnathawh keimahniah a lo lang a; thiltihmak avànga ring ni loin rinna erawh chu thiltihmak pawhin a zui ṭhin zâwk a ni.
Chanchin Ṭha bu hmasa pathumah hian rinna nghawng chhuah chu tûna chan nghâl mai theih thil a ni tlângpui a. Isua tihdam theihna ringa pantuten taksa damna an chang nghâl ṭhin. Johana ziakah erawh chuan tûn dam chhûng atân mai ni lo, thlarau khawvêl thlengin a nghawng thung. Johanan Isua thusawi, “Amah chu tû pawh a ring apiang an boral loha chatuana nunna an neih zâwk nân,” tiin a ziak a ni (Jn 3.16). Rinna chu chatuan hawh thleng sawina a ni a; rinna chuan chatuan nunna a thlen a, rin lohna erawh chuan chatuan boralna a thlen thung.
Isua ringtuten chatuan nunna an nei a; ring lote erawh chu chatuan thihna chang tûra thiam loh chantîr an ni. Johana ziakah chuan chhinchhiahna leh thiltihmakten chhandamna tling nunna a hring chhuak bîk lo tih a hmuh theih a ni. Johana ziaka rinna leh rin lohna khaikhâwmna chu ‘rinna chu chhandamna (chatuan nun), rin lohna chu boralna (chatuan thihna)’ a ni.
Tirhkohte Thiltiha Paula rawngbàwlna chanchinah leh a lehkhathawnahte Isua rin chu chhandamna a nih thu kan hmu zing hle. Rinna avàngin miin Pathian hmaah thiam a chang a, mi fel a lo ni thei; chu rinna avàng bawk chuan chhandamna a chang a, chatuan nunnaah a lût thei a ni.
Jakoban rinna chungchâng a sawiin chhandam nihna tûra rinna sawi loin ringtute nun dàn tûr a sawi thung a; thiltihin a zui loh chuan rinna ‘thi’ a ti tawp mai (Jak 2.17). Pathian a awm tih rin a tâwk lo; ramhuaite pawhin an ring ve tho. Thuthlung Hluiah pawh rinna chu thiltihah a lang chhuak ṭhin a nih kha; khatiang tho khân Isua ringtute rinna chu an nunah a lang chhuak tûr a ni; chu tak chu Jakoba sawi uar lai chu a ni. Thiltih avànga chhandam nih tum lam a ni lo a; rinna neitu nun dàn tûr a sawi zâwk a ni.
Thuthlung Thar sawi dànin rinna avàngin mihringte hnênah Pathianin chhandamna leh felna a pe a. Rinna chu mihringin Pathian khawngaihna a chhànna a ni a; Pathian hnêna inpêk thlawpna nun a ni. Rinna chuan mihring nun a siam ṭha a; chatuan nunnaah a hruai lût a; chu nun chu tûnah ngei pawh hian chan theih a ni. Ringtuten chatuan nun chu tûnah kan lo tem láwk thei a; chutianga tem láwk tûr chuan thuâwiha nun a ngai a ni. Rinnain Pathian nên kan inzawm a; ani chuan mi felah min puang a ni ringawt lo a, mi ṭha ni tûrin min siam a ni.
Khawngaihnnaa chhandam kan ni. Paulan, “Rinna avànga khawngaihnaa chhandam in ni; nangmahni thawh chhuah a ni lo a, Pathian thilpêk a ni,” a ti (Eph 2.10). Tun hma khân “chu pawh chu nangmahni-a chhuak a ni lo a,” tih a ni a; tûnah chuan ‘chu pawh chu’ tih hi a tel ta lo. Lehlin tharah chuan, “Rinna avànga khawngaihnaa chhandam in ni; chu chu in thihtih vàng a ni lo, Pathian thilpêk a ni,” tih a ni. Sawi fiah deuh ngai chu tûn hmaa “chu pawh chu” tih leh lehlin thara “chu chu” tih hi a ni. Mi ṭhenkhatin “chu pawh chu/chu chu” tih hi rinna sawina emaw an ti a; rinna chu mihringin kan nei thei lo an ti. Hetah hian “chu pawh chu/chu chu” tih hi Grik ṭawngah chuan thil nung lo (Gr. touto-neuter gender) a ni a; rinna erawh chu thil nung sawina (Gr. pistis-feminine gender) a ni. Thil thuhmun sawi nân Grik ṭawngah gender hrang an hmang ngai lo; “chu pawh chu/ chu chu” tih hi rinna kâwka sawi ni ta se, a nû sawina ṭawngkam (Gr. hautê) hman tûr a ni ang. Mi thiamte rilru tlák rualna ber chu “chu pawh chu/chu chu” tih hian a kawh dik tak chu “khawngaihnaa chhandam” tih hi a ni.
Rinna chu eng tika neih tûr nge? A hma thei ang bera neih tûr a ni. Mi ṭhenkhat chu dam laia awm ṭha duh lo, thih dâwn têpa Pathian ring thut an awm ṭhin; an rin ṭan hun chu thih dâwn ṭêp pawh ni se, chhandam an ni ang. Rinna neih hun hi thih hma zawng chuan hma lua leh tlai lua a awm lo; mahse a hma hlel hlel kha a ṭha zâwk. A chhan chu thlarau zakhamna kha an lo chang lâwk a; a famkima chan hun tûr chu thlarau khawvêl a ni. He dam chhûng ngei hian vànram nun an tem lâwk a; Kristian nun hlimna thurûk an nei thei ṭhin. Krista ringtu ni si, nun dàn ṭhaa nung duh lo emawte chu thih dàwn ṭêpah an inhmu chhuak fo; nun tharin nun duh mah se, an tân khua a tlai tawh; thlarau zakhamna an chang hman tawh lo. An thlarau erawh chu chhandam a ni ang. Paula sawi anga vànramah lallukhum chi hrang hrang awm a nih ngat phei chuan chan tûr an nei ve dâwn lo a ni ang. Chuvàngin, kan dam chhûng hian a hma thei ang bera Krista rina nun dàn dika nun hi a pawimawh ber a ni.