ZU ZAWRH A HNAI?

Tûn hnaiah Keifáng chu zu awm lohna khua a nih thu kan lo hria a; a va làwmawm tak ém! Tûn hma khân Phùllèn chu zu awm lohna khua tih a ni ṭhin a; a hming a thang mâwi khawp mai. Tûn thlengin zu awm lohna khua la ni tak maw? Thingtángah chuan khaw hruaitute leh YMA leh kohhran hrang hrangte an ṭan rual ṭhat chuan zû hi khap theih tak a ni. 

Nikum hmasa lawk khán Aizáwl chhak lawk, Lunglei kawngpui dungah Bial KṬP kum chanve inhmuh khâwmnaah thu hril tùrin min rawn sâwm a. Inhmuh khâwmna an nghahna hmun chu zu awm lohna khua a lo ni a. Khaw hruaituten min lo hrilh dàn chuan zu khap duhin khawtláng mipui an inrâwn khâwm a; kohhran páwl hrang hrang pawhin zu khap an duh deuh vek laiin páwl pakhat erawh chuan an hmunpui Aizâwla hruaitute mitmei hmu lo chuan zu khap an duh thû an ti lang ngam ve lo. 

Chu khua chuan zu khap tùrin ṭan an han la ta a, zu khap tùra thû ti tlu ngam lo ber pâwla mite chu kohhran dangah an lût ta nual mai a, an tét phah ta deuh tih thû an lo sawi a. Chumi chanchin chu Vànglaini-ah ngei hian ka ziak a; chu khaw nu pakhat chuan rum deuh tak hian min rawn phone a, “Khawi aṭanga i hriat nge?” te a rawn khé kháw a. Ka hriatna ka han sawi chuan a âw pawh a zùai ta a; eng mah a sawi zui ta lo! Ṭan rualna hmunah chuan khawi khuaah pawh zû hi khap theih a ni ang. 

Zu khap han sawi réng réng hian zu zawrh duhtu lam chuan ‘khap rem theih a ni tak tak lo’ tiin ṭan an khawh nasa hle ṭhin. Hetiang hi a nih dàn chu kan ramah ngei hian a chiang hle. MLTP Act hman a nih lai khân zu zawrh duhtute chuan “Kan khap rém thei tak tak chuang lo,” tiin chanchinbûah thu an vawrh nasa hle ṭhin a nih kha. 

Congress sawrkarin January 2015 aṭanga zu khapna dàn hman an tih tâwpa March 2015 aṭanga zû an han zawrh khân kohhranhote chu kan lâwm lo hle a nih kha. Zu zawrhin a nghawng ṭhat lohzia chu kohhran hrang hranga mitthi vui ṭhintu- Pastor, Kohhran Upa, Officer-ten an hre chiang hle. Mitthi thih chhan an tàrah chuan natna chi hrang hrang ziak ṭhin mah se, a phèna thil awm, an nat/thih chhan tak chu ‘ZÛ’ a ni ṭhin. Mihring hi inthup màwi tumna hian kan khat a; chutih laiin mi ṭhenkhat erawh chuan thu dik tak an sawi ṭhin. Kan vénga pa pakhat chuan a fapa thi vuinaah a chanchin chu a rawn sawi a, “A thih chhan an tàr kha a dik lo, a thih chhan dik tak chu ZÛ a ni,” a rawn ti khawl mai a; khatiang mi huaisen kha kan mamawh. Hring nun lem channa khawvélah hian thu dik tak kan sawi ngam lo ṭhin hi a ṭha lo hle a ni. 

Congress sawrkarin zû a zawrh lai khân mipui vàntláng chauhin kan thih tam phah a nih loh kha. Véng himtu tùra ngaih police an thi nasa lutuk a. Kum 2015 aṭanga 2018 February thla inkârah khân police 435 an thih thû chanchinbûah a lo chhuak a. Khati taka an thih tam chhan kha ‘ZÛ’ a ni. Police chu zû an zawrhtír a, zû nen inhne rengin an awm a; an in a, an rui a, an taksain a tuar a, an thih phah nge nge ṭhin a nih kha. Champhai kawnga Police hmunpui awmna khuaah ka kalin police zu rui tamzia an lo sawi a; vèn himna hna thawk tùr záwka ngaih kha a ruiah an ṭang hlauh. 

Sawrkar lam insawi thiamnaah chuan tûn hma aṭanga an lo in tawh kha tûnah a lo lang chhuak mai alâwm an ti a. A enga pawh chu ni se, zu vàng a nihna a bo lo. Police hotu lian pakhat (DIG) mangangin inthununna ti khauh tùrin thu chhuah a siam phah a. Khatih laia police lal ber vai pa pawh khân police zìnga zû avànga buaina neite tân ‘camping’ siam a rawt hial a nih kha. 

Kum 2018-a MLA thlan dâwn boruak kha kan la hre reng hlawm tùrah ngai ila. Congress sawrkarin zû an zuar a; kan duh lo êm êm a. Kohhran leh mipuiin kan duh ber chu zu zuar lo tùr sawrkar a ni. Chumi hria chuan party 

ṭhenkhat chuan zu zawrh an tum loh thu chu an sawi uar hle a. Chûng party zînga langsàr ber chu tûna sawrkar siam méktu party hi a ni. An hotupa ber pawh tleiràwl tirh aṭanga a ka chhûnga zu far khat pawh la lût lo tih a nih avàngin a lakah beiseina pawh kan nei sáng thawkhat hle a ni ang, inthlan a lo ni a, an tling ta ngei a; rei lo têah zu khap thû an puang a. Kohhran leh mipui pawh kan lâwm hle. 

Tûnah upain, “chil per pawh a la ro hman lo ang,” an tih ang deuhin kum khat âwrh chauhah, “Mizoram Liqour Prohibition hnuaiah phalna nèn beer leh wine siam theih a ni, hun bík atân rakzu siam leh zawrh a theih” tih thû chanchinbûah a lang ta thut mai a. Chu chauh a ni lo, “Phalna neiten zû an leina tùr kudam sawrkarin a siam dâwn,” tih a ni leh ta zêl a. Mizoram sawrkarin MLP Rules chu December 19, 2019 khân a ti chhuak tawh a lo ni a; mahse mipuiin kan lo hre lêm lo. ‘Krismas present’ atân an ti emaw ni? Mizoram pâwn aṭanga zu lák luh khap ni chung siin Mizoram chhûngah zu siam leh zawrh phal a ni thung dâwn tlat! 

Zu siam phalna dìlnaa thil ṭûlte chu 6 a ni a; sawi vek lo mai ila. Zu lei/in phalna nei theite- (1) Ram dang (foreign) hruaitute; (2) Ram dang palaite emaw an aiawhte; (3) Ram dang hruaitu zuitute; (4) Ram pâwn emaw ram chhûng emaw aṭanga khualzin lo kalte; (5) Pakhatna aṭanga pathumna nèna inkûngkaihna neite; (6) Ram dang mi Mizoram chhûng firma hna thawkte; (7) Sipai bângte; (8) Hrisèlna lohna avànga doctor-in zû a chawhte tih a ni. 

“Rome-ah chuan Rome mi angin awm rawh” (When in Rome, Do as the Romans Do) tih a nih kha maw le. Ram dang mite pawh Mizoramah chuan a ram mite angin awm mai ang hmiang! Engati nge uchuak taka kan duhsak dáwn ták? Zu lei phalna nei theite zíngah ram dang mi, Mizorama lo kalte chu ngaih pawimawh an ni tih a chiang hle. Zu sak chhan tùr nèn erawh chuan a inmil vak tlat si lo. Sipai bângten sipai hmun 

aṭanga zû an la ṭhin hi an hming chhiatna thlentu a ni; sipai bâng eng emaw zah chu kohhran hrang hranga rawng bâwltu an ni bawk si! Hrisèl loh avànga doctor-in zû an chawh hi an tam vakin a rinawm loh a; zu in tùra chawh kher loa enkawl dàn a awm thei ang em? 

Excise Department hotuten MLP Rules an sawi fiahaah chuan, “Chanchinbûa lo lang kha a dik kan ti chiah lo chungin a dik lo pawh kan ti chuang lo,” an ti mauh mai a! E&ND Commissioner-in zu siam phalna pék tùrah ‘rak zû’ a tel lo a ti. An tin zâwn ber chu Champhai leh Hnahlàn véla wine siamna a nih thu a sawi a. A sawi fiahnaah, “Rules-ah hian ‘country liqour’ tih a ni a, MLPC Act hun laia Chapchàr Kût leh Ṭhalfavàng Kût véla zufáng leh zupui hun bík neia hralh chhuah tùra siam phalna pék ang kha a káwk a, rakzû a tinzâwn lo,” a ti. Beer pawh tûn hmaa Sakawrtuichhùna siamna hmun awm ṭhin chu sawrkarin rem a tih chuan an licence tih nun leh a ni ang a, beer an siam chhuah theih dâwn thu a sawi. 

Chapchàr kût hi Mizo ṭhalai tleirãwl tê têten zû an in rûnpui hun a ni tih chu kum hnih kum thum kal taa Chapchàr kût hmannaa thil thlengah khân a hriat theih. Chapchàr kût leh kût dang phuah chawp tinzâwna zu siam chhuah hi phal a nih chuan zu in phalraina ang a ni thuai ang. Mizo nula zíngah ‘beer’ hi zû-a ngai loh avànga in zawngchhawng an tam phah; chu chuan sualna kawng a zawhtír a. Tûna kan buaipui ták êm êm HIV/AIDS vei tam chhan pakhat a ni ang. 

Han thlír kîr ta daih ila, Hnahlàn vêla grape an chìn tirh khân ‘Bangalore Blue, grape ṭha ber chi’ tiin chanchinbûah an vawrh darh a. Grape a lo puitlin tak tak hnûah erawh chuan ei tlák mang loh, a tui pawh wine ṭha ber chi ni lo tih thû a lo thang leh a. Mi pakhat chuan an wine siam khi sakramen atân sawi màwi pahin kan kohhranin sakramen uain kan hman ṭhat lohzia chanchinbûah a rawn chhuah chiam nghe nghe kha. Kan kohhranin sakramen uain kan hman hi grape tui aṭanga siam a ni lo chungin kan hmang rei tawh a; hemi kan hman avànga hrisèl loh phah hi kan la hre ngai lo. Hrisèl loh phah ahnehin sakramen kan ṭheh aṭanga an natna dam phah mi tam tak an awm tawh záwk a ni. 

Mizoram sawrkarin ‘MLP Rules 2019’ hmanga zu siam phalsak a tum hi kohhran tân pawm theih chi a ni lo; rei lo têah zau záwka zu zawrh a hring ngei ang. Tûna sawrkar hotuten zu zawrh an duh lohzia an sawite kha an hmél nèn lam Youtube-ah hmuh theihin a la awm fer fur a; kum khat chê chê sawrkar hnu leka zu phalraina kawng an sát ṭet ṭan mai tùr hi chu ngaih thiam chi a ni lo ang. Tûn aṭang hian zu do tak tak tùr tân chuan inthlan leh hun thlîra inpuahchah ṭan a ṭûl a nih ták hi.