ṬUANNA NGAI LOH MUAL FAN

Nikum (2019) Presby­tery zawh hlim aṭanga kan lo inbiak tawh angin January 30 (Ningani) khân ṭuanna ngai loh mual Damparéngpui panin Sumo-in ka zuk kal a. Ka kal hma hian Presbytery hruaituten Damparéngpui Sumo ṭhutna nambar 6-na, motor khalhtu hnung chiah chu min hauhsak thû min rawn hrilh thlap a. Amaherawhchu, thil hi ruahman ang takin a kal tluang vek hlei thei bík lo. January 29-ah chuan Aizáwl Theological College (ATC)-ah Rev. Malsàwmzoliana ka han pan a; ka pan chhan chu ka khél ná zùt damtír kan duh vàng a ni. Ani chuan min lo zút ngei a, “Dam khawpa ka zùt che chuan i zin thei lo ang, i zin hàw hunah ka khawih leh dáwn che nia,” tiin min thlah a. ATC Bus, Chanmari thleng chauh kal tùrah ka chhuk a; Upper Bazaar, Millennium Gate pui ber kawta Damparéngpui Sumo ticket lákna chu ka pan a. Chuan man tùr Rs 320 ka pe fel diam a; ngaih ṭha angreng takin thupui zir tùr ka chhuttírna hmun Mission Vénga Samaritan Printer chu ka pan ta a ni.

Samaritan Printer neitupa C. Lalawmpuia hi ATC-a BD kan lo zirtír tawh, kut themthiam tak, BD a zir lai pawha a awmna pindan bík chu thil chhe siam tùra hnawk nuai reng mai a ni a. Lehkhabu a lei ve pawha “amaha ding thei chin lo chu ka lei duh lo,” ti ngat a ni. A kut themthiam hi ATC-ah pawh kan chhawr tláng hle a; tûn thleng hian kei chuan ka la chhawr ta zêl a. Lehkhabu chhut tùr rem dàn hi a thiam hle a; a kutchhuak hi a nalh bík ṭhin. Computer lama ka thiam loh min hrilhtu pakhat a ni a, kum 2003-a computer ka neih ve ták aṭang khán lehkhabu chhut lama ka hriat loh apiang ka záwt a. Chuta ṭang chuan ka lehkhabu zawng zawng hi tu mah pun loin ka buatsaih thei ta a; a káwm duan chiah hi ka thiam loh awm chhun chu a ni mai! C. Lalawmpuia hian keima hawrawp bík ‘Revd_Cht Font’ pawh min siamsak a; ka hawrawp bíkah hi chuan Hebrai leh Grik hawrawp tlukpui dik tak (technical transliteration) a dah theih vek a ni. 

Ka péng thui ta! Ka nau K.L.Liana ka chhûn zo dâwn alãwm! Samaritan Printer-a ka awm lai chuan Sumo chuan man ka pékna pa khân min rawn bia a, “Naktúkah Damparéngpui Sumo a kal thei dâwn lo,” a rawn ti ta mai. “Chhei ráw le! Engtin nge ka tih ták ang?” tiin ka inkháp thlu dèr a. Dampa Presbytery Secretary Upa Kápkima ka be pawp thei si lo; Moderator záwk Rev. Zonunsánga leh Damparéngpui Pastor Rev. Lalfakawma ka be thei ta hlauh a. Anni chuan, “Ngaih ṭha takin lo awm rawh, kan buaipui zêl e” min ti a. Pastor pahnihin ‘Ngaih ṭha takin lo awm rawh” ti ta chu thupui zir tùr ka chhuttír bu 400 lai chu taxi-a phurin Millennium Centre lam ka pan phei a. Sumo chuan man ka pékna hmunah chuan ka invawm lút a; ka kalna tùr chungchángah eng mah thu thar a la awm lo. Millennium Centre chhim lam chhuk chhohna hmàr lam rahka bula Sumo-a zinna buaipuitu nu pakhat chu ka pan chho a; vànneihthlák takin ani hnénah chuan Damparéngpui kalna tùr Sumo chu ka tifel thei ta a. Ka duh lai tak, a khalhtu hnung chiah chu ka chang thei nghe nghe a. Kan thupui zir tùr, phék 52-a chhah, bu 400 zet pawh chu Millennium Centre kawta ka dah lailáwkna aṭang chuan ka pu chho a, a bawp ná a bawp náin bãi chungin ka thlenpui thei hrãm a; ka indah fel ta a ni. 

January 30 (Ningani) zíng dár 5-ah thoin dár 5:30-ah chuan ka Sumo chuanna tùr lam chu ka pan a. Dár 6-a chhuak tùr tih kha dár 7:30-ah kan chhuak ta ṭáwk a; chu pawh ka chuanna tùr Sumo kha kal thei loin Sumo dang, Tuipuibari Sumo-in min phur ta záwk a lo ni a! Greenwood Hospital chhak lam thleng thlengin mi chuang tùr bungrua kan va lam kãwi a; Rev. Zairema Lunglei kal tùr Bâwngkàwn lama driver-in a phurh ṭum te kha ka hre chhuak rum rum a! Hunthar Véng mawngah mi chuang tùr dang kan la leh a; chuta ṭanga kan chhuah meuh chuan dár 8:30 a ni tawh a. Rawpuichhípah châw kan ei a; dár 10 a pèl dáwrh tawh. Dâpchhuah thlen hma, bawlhhawh paihna bulah kan motor ke hma lam, ding lam záwk a puak ṭhek a, kan ding chu a ni leh ta mai a. A ke thlákna tùr a lo nei dèr si lo. Dápchhuahah zuk siamtír a, rawn chhohpui leh a ngai a; a phurtu tùr motor tlãn remcháng chàn a ngai ta! Kei chu ka chuanpui nu pahnihin Dâpchhuaha chhuk tùrin min sâwm a, ka zui ve ta rawk pek a! Khél na bawk, bãi ru suih suih chungin ka chhuk ve ta hnak hnak a; ka inchhír hman ṭép tihah 407 motor a lo tlân hlauh a; chutah chuan kan pakai a, awlsam têin Dápchhuah chu kan thleng ta mai a. Dápchhuah tlák lama chawlhna búkah chuan ka ṭhû a; Bru nu pakhat vaimím rawh ka lei chu ka ei zawh hnû chuan hahdam takin ka muthlu ta siai siai a. A tàwpa tàwpah kan chuanna Sumo chu a lo thleng thla ve ta hrãm a; ka chuanpuiten ka muthlu tui lai chu min kai tho ta a!

Kan kal zêl a, West Phailéng kan pèl a. West Phailéngah hian mi pakhat Pathian thu lama min ráwn peih zet, min rawn be ṭhin a awm a; mahse mahni motor nei ve zo bawk si lo chu, tlawh zawk (‘zuai’ ni loin!) duh mah ila han tlawh hman ziazáng chi ka ni si lo. Chu pa bákah chuan ‘The Cantab’ WhatsApp Group-a tel ve nula pakhat fel zet mai, vawi khat chiah Synod Conference Centre-a ka hmuh vuai (‘zuai’ ni lo bawk!) chauh Spi a awm bawk a. Mahse anni pahnih chu hmu hman loin ruah mual liam ang maiin kan liamsan ta a ni. A tâwpa tâwpah chuan Damparéngpui chu tlai lam dár 4-ah kan thleng ta a. Ka chuanna Tuipuibari Sumo chuan Pastor kawtah min nghat a; Dampa Presbytery-a Kohhran Upa eng emaw zâtin min lo hmuak a. Damparéngpui Bial Pastor Rev. Lalfakawma leh Dampa Presbytery Moderator Rev. Zonunsânga (Tuipuibari Pastor) an lo awm bawk a. Hah a dam sawng sawng mai. Kan naute Pastor fel tak tak hmuh hi a nuam ṭhin. Kum upa lam ni ve ṭan tawh mah ila, Pathian zárah zin hi ka la ti thei viau a, ka chau lutuk lêm lo. Thingpui ina kan ṭhut khawmuan hnûah Rev. Lalfakawma a 

ṭawngṭai a, an ṭin darh ta rih a; kei pawh fai takin ka inbual ta a ni.

January 31 (Zirtàwpni) chuan chawhma dár 10 aṭanga tlai lam dàr 3:30 thleng thupui pahnih zirin kan hmanhlel a. Kan thupui zir lam hi chu sawi ka tum hran lo. Thil pakhat erawh chu sawi lan loh theih loh a awm. Chu chu ‘MAICHAM’ chungcháng hi a ni. Kan thupui zir pahnihna tàwp lamah chuan maichàm chungcháng a tel a. Rev. Zairema khán ‘Mizo Bible-a Alkatra’ tih a ziahah khán hetiang hian a ziak a, “Alkatra hi a tlâwm hle a, Bible-a chuang meuhah chuan kan iai deuh a ni thei a. Bible-a thu chuang chu eng emaw deuh tak hriat har fû ni se kan lâwm deuh emaw tih tùr a ni. Vai ṭawng a nih avànga iai kan nih chuan vai ṭawng kan hman tam ém ém - tangka, sipai, hawrawp, etc., te hi kan iai mai dáwn em ni ta ang? Maichàm tih te, rangkachak tih te pawh hi Tuikuk ṭawng niin an sawi,” tiin a lo ziak a (Rev. Zairema, Thukhawcháng Mi Pékte Hi, 2009:71).

Kum 2000 Synod Inkhâwmpuiin ‘Pulpit leh Maichàm humhalh leh hman dàn’ tih a pass (2000 Synod, Gen 64) kha a tìra duangtu pahniha pakhat záwk ka ni ve a; khatih lai khân ‘maichàm’ hi eng ṭawng nge tih kan ngaihtuah lêm lo. Rev. Zairema thu ziah ka hmuh aṭang khian ngaihtuahna thar ka hmang hnuhnawh leh ta chauh a. ATC-a zirlai pakhat, Chennai-a awm tawh chuan mi pakhatin, “Presbyterian Kohhranin ‘altar’ in nei lo min ti,” tih hi a rawn sawi a. Kei pawh chuan ka han chhui chiang a, Presbyterian Kohhran hi chuan kohhran ṭhenkhat angin ‘altar’ chu kan nei lo tih ka hre chiang ta a (Donald K. McKim, Presbyterian Questions, Presbyterian Answers, 2003:73–75).

Sáp ṭawnga ‘altar’ an tih chu Mizo Bible-ah ‘maichàm’ tiin an lo letling ngei mai a. Maichàm chu leia siam, lunga siam leh dára siam te a awm a; rimtui hàlna maichàm pawh a awm. Bible-a maichàm lo lang hmasa ber chu Nova siam a ni (Gen 8.20); chumi dawta mi chu Abrahama siam a ni (Gen 12.7). Gospel Centenary lawm laia kan thupui kha, “Maichàmah mei chu a nung reng ang a; a mit tùr a ni lo,” tih a ni (Lev 6.13). 

Juda-te ‘maichàm’ tih lo chhuahna chu ‘ran talh’ (Heb. misbah-h hnuaiah hian chhun han awm tùr a ni a, a rík dàn pawh k ang a ni, misbak tiin) a ni. Juda-te maichàm zawng zawngah chuan ran an talh lo a ni ang, rimtui hàlna maichàm a awm tlat. Juda-te angin ran talhna maichàm kan nei ve lo; kohhran dang ‘altar’ nei intiho pawhin ran an talh tawh bík lo ang. Ringtute tân chuan Kalvari tlánga tala awm tawh Isua kha talh nawn a ngai tawh lo. Kan kohhran ‘maichàm’ chu Isua thih nawntírna hmun ni loin thi tawh Isua hriat rengna hmun a ni a; a hming pakhatah chuan ‘Lalpa Dawhkàn’ kan ti a; kan tân Isua Krista thihna entírin Lalpa Zanriah Sakramen kan kíl ṭhin. 

Dampa Presbytery-a Kohhran Upa tam tak chu Bru an ni; kan thu zir tàwp dáwnah chuan zawhna pakhat ka záwt ve ta thung a, “Maichàm tih hi Bru ṭawng em ni?” tiin. Rev. Zairema khán a lo sawi dik nameuh mai! ‘Maichàm’ tih chu Bru ṭawng a lo ni ngei e. A lam dànah erawh chuan ‘Máichàm’ an ti a, ‘mái tài’ tih anga lamin ‘mái’ hi ri sáng, chàm hi ri hniam a ni. A awmzia chu ‘dawhkàn’ tihna a ni a; a tìrah chuan hnáng tahin dawhkàn an siam a; chutah chuan ei tùr an dah a, an ei ṭhin a ni. Presbyterian Kohhran ‘maichàm’ chu Bible-a ‘altar’ (Heb. misbah) ang kha a ni lo; Lalpa Zanriah buatsaihna dawhkàn a ni a, ‘Lalpa Dawhkàn’ tih hi a lo inhmeh hle a ni. 

Rev. Zaireman ‘rangkachak’ pawh Bru ṭawng a ni a tih chu ka záwt nghál a; anni chuan ‘rangzauh’ an ti a, chu chu ‘pawisa sen’ tihna a ni ta àwm e. A lam dàn hi Mizoin hre sualin ‘rangkachak’ kan lo ti ta a ni ang. 

Damparéngpuia ka zuk kala ka thil hriat duhawm vak lo chu Mizoram kohhran pakhatin hnam bil kohhran Bru Baptist Church (BBC) leh Chakma Baptist Church (CBC) a din khu a ni. Hnam bil kohhran din hi chu a ṭhat loh dàn kan la hmu chhawm zélin a rinawm. Khua a tlai hma hian siam ṭhat leh theih a ni ang em le?