INṬHEN THEI KAN NI LO!

Hmàn deuh khán WhatsApp-ah “Inṭhen thei kan ni lo” tih hla video ka lo hmu ve hlawl mai a; he hla satu hmél erawh chu lang loin Mizo hnahthlák hnam 20 - Sakechep, Paite, Thadou, Ngàwn, Biatê, Vaiphei, Lusei, Râlte, Chorei, Zou, Ranglãwng, Dàrlawng, Hrângkhawl, Bãwm, Molsom, Simtê, Gangtê, Hmàr, Pawi (Lai) leh Mara-te chu hnam incheina chi hniha inchei entîrin an thlalâk a lo lang thliah thliah a. He hla satu hian a sa thiam kher êm mai a; tu nge a nih erawh chu ka la hre si lo a; mahse keia ngiang pawhin thiam ka ti ngang a ni ang, tûn thlengin ka ngaithla nawn fo mai!

Hmàn ni khán facebook-ah mi pakhat thu ziah ka chhiar a; chutah chuan “Inṭhen thei kan ni lo” tih hla chu rawn târ langin a satu hmêl hmuh theih a ni ta hlauh mai a. A zai chu ka han ngaithla a; a zai lai chuan a hmêl pawh chiang takin a lang a. Tute emaw ṭawngkam han hawh ila, “A zai laiin min maimitchhìnsan daih lo” an tih ang khân ani pawh meng kar chung, hmuh nuam tak siin a zai tluan chhuak parh a. A zai laia a awm dàn, a insãwi dàn leh bân theh dàn te enin tui luih tumna a lang lo a; mahse a hla sakah a chêng hle tih erawh chu hriat theih a ni. 

Youtube lam ka han keu hawng ve a. “Inṭhen thei kan ni lo” tih hla satu Joicy Lamnunnem Touthang-in ṭawng hrang hrang - Thadou, Zou leh Mizo ṭawnga he hla a sak hi hmuh tûr a lo awm a. A ṭawng hmangtu hnam azirin a incheina pawh a tidanglam zêl a, an hnam incheina ang zêl khân a inchei a; a tih dàn dàn pawh a thiam ka ti. A zai lo ṭàwiàwmtu Thengnu Kipgen nèn pawh an inkawp fuh hle a, phìr ang mai an ni. Mizo ṭawnga a sak lai chuan a hla thu an rawn dah chhuah chu chîk takin ka lo en a, Mizo ṭawng ziah zawm leh zawm loh chungchângah chuan dik lo a awm zeuh zeuh. Mizo ṭawnga a sak chu ngun takin ka han ngaithla a; mahni pianpui ṭawng ni ta lo chu thumal ṭhenkhat lam dànah chuan a pai deuh chiât a; ngaihthlák ngun erawh chuan chûng laite chu a mâwia hlei hlei a ni zâwk mah si! A hla pum pui chu hetiang hi a ni:-

INṬHEN THEI KAN NI LO

Hmangaihna thlifîm lo lêng vêl la,

Kan unau sam ang kan inṭhen 

kumkhua dâwn em ni?

Ka kohna kumkhua rei tawhin

Bân pharin ka rawn pan che,

Min chhâng leh tawh dâwn lo em ni?

    Inṭhen thei kan ni lo âw ka unau,

    Eng vànga kan thawnthu tui ang 

    a rual thei lo hi;

    I tel lo chuan ka nung thei lo,

    Nang pawh i tlei thei bîk dâwn em ni le?

    Hmangaihna kutin min lo kuangkuah la,

    Siktui angin kan luang za leh ang.

Kan lènna ram hi muanna a awm lo,

Kan khawvêl ramah hmun nghet tûr 

kan la nei rih lo;

Bâwih leh sal anga tâng mêkin zalênna

kan hmu lo,

Dorâl ang mai maw kan nih le?

Hmânlai phêngphehlep nupa iangin,

Eng mah lova boral mai tûrin maw i dàwn ṭhin?

Lairil a dam thei lul lo maw?

Hmatiang kan nun kawng tûr hi,

Thlîrin lo dâwn kîr leh hrãm rawh.

He hla ṭawng danga a sak laia a hla thu an rawn tàr lan chîk taka ka lo en aṭang chuan kan unaute hian ‘v chuangtlai’ kan tih hi an nei ve lo a ang hle; ‘lou e’ tiin ‘v’ tel miah loin a lam thiam khawp mai! 

He hla hian Mizo hnahthlák min hûi khâwm thei ang em? ZORO chuan Mizo hnam zawng zawng inpumkhata rorèlna pakhat hnuaia awm beiseiin an thiam ang angin an bei ve reng a; an beisei leh duh ang taka a hlawhtlinna hi a thleng thei ang em tih erawh chu hriat phák a ni rih lo. Châng hnihna “Kan lènna ram hi muanna a awm lo ... Dorâl ang mai maw kan nih le?” tih hian rilru a khawih zual. Mizoram bîk kan ngaihtuah chuan India rama state râlmuang ber niin kan insawi ṭhin a. Manipur kan en erawh chuan buainain a chîm reng lawi si; an dinhmun ngaihtuah chuan he hla satu Joicy Lamnunnem hi a khawngaihthlák zual sawt nghe nghe a. Chi bing politics hi Mizo hnahthlákho hian bànsanin khawiah pawh awm ila, inpumkhatna leh inunauna nghet ṭha tak hi tungding thei hlauh ila a va duhawm dáwn êm!

Joicy Lamnunnem hi Mizo hnahthlákte inkâra ‘inremna palai’ (ambassador for peace) ah hmangin Mizoram leh a chheh vêl hi fanpui ni ta se la, hma kan sâwn phah sawt ang em tihte chu a ngaihtuah theih ta zêl a. Mizo hnahthlák zawng zawngte hi sawrkar pakhat leh rorèlna pakhat hnuaiah awm lo mah ila, inunauna ṭha záwk neih hi chu kan mamawh tak zet a ni.  Joicy Lamnunnem hian Mizo mipui - a bîkin ṭhalaite, zirlaite leh YMA member-te rilru hi rawn vaw dûp ta se, a hla hian inunauna ṭha záwk rawn thlen se a va duhawm dâwn êm! 

Mizo hnahthlákho hi Kristian kan ni deuh vek tawh àwm e; Remna Lal Isua Krista fa hrinte kan ni si a, remna leh muanna hi ngaina tûr leh inrem ber tûr kan ni. Chutih laiin Kristiante inkârah pawh remna a awm hlei thei lo hi a pawiin a zahthlák hle. Israel ram Bethlehem-a Remna Lal Isua pianna hmuna biak in Church of the Nativity chhûng khu kohhran 3-in an inchan sem a. Thil mak tak chu khûng kohhran pathum - Catholic, Greek Orthodox leh Armenian kohhrante khu zuk inrem hlei thei miah lo a! Kum 1984 December 29 ‘Annual Cleaning Day’ phei kha chuan Greek Orthodox leh Armenian kohhrante chu thisen chhuak khawpin an intibuai nia!

Mizoramah pawh kohhran pâwl hrang hrang chu sawi loh, kohhran mal chhûngah pawh inngeih lohna a awm ṭhin. Kohhran indan dâwnte hian ramri chungchângah buaina a awm fo a; tûnah phei chuan ramri siam hleih theih loha indantîr an awm ta nual. Kohhran thilah hi chuan pâwl khata awm na ná ná chu mahni hnaih ber biak inah lâwi mai se; chutiang ni loa kohhran pâwl khata mi ni si, inkhâwm tûr inkal thelh sung sung mai hi chu a màwi loh bákah a ṭha lo ve hrim hrim a. Khawtláng inlungrualna thlengin a nghawng chhe thei a ni. 

Kan naupan lai khân mi zàwn inchuh kha a awm ṭhin a, khaw ṭhenawm intih thiam loh châng a awm zeuh zeuh; khángte pawh kha a ṭha lo hle. Hmânlai lal neih lai phei kha chuan khaw ṭhenawm inepna boruak a nasa thei viau a ni ang, khua leh khua indonate pawh a thleng ṭhin a nih kha. Tûn thleng hian eng emaw hlekah khua leh khua, vêng leh vêng innghirnghona boruak a alh chhuak leh zauh ṭhin a; mipui kan pung khawm a, vêng leh vêng innuai chiam kan duh ta mai ṭhin. Zêp nák emaw, tûn hma khân ‘Fiara tui’ leh ‘Zolûti lák lêtna hmun’ chungchângah ‘kan khaw bula mi zâwk hi a dik’ tiin a hnaih khaw pahnihte inkârah boruak ṭha vak lo a awm tawh a; tûn hnûah hian a dai hlen ta niin a lang a, a làwmawm hle. Kei pawhin ‘Hmun thianghlim a insawn ṭhin’ tih thu ka ziah phah a. Israel ramah chuan ‘hmun thianghlim’ hi 2/3 a awm a; kohhran hrang hrangin mahni chanpual neih ve duh vàngin ‘hmun thianghlim’ an siam belh ṭhin a ni.

Vêng hrang tlangvâl intihbuai nikhua hian vêng leh vêng inpun khâwma inep kan la chîng deuh roh pawh hi sim vang vang tûr a ni. Tûn hnãiah Aizâwl vêng lian tak pahnih chu ramri chungchângah an inhmu thiam lo deuh a; khâng angte pawh kha thleng lo se a duhawm. Tûnlai chuan vêng ramrite chu ‘heti chin, khati chin’ a tih tak tak theih loh. Aizâwl vêng hrang hrangah hian han kal ila, ramri kawr kâna in sak a awm fur tawh mai; in chanve vêng lehlam, a chanve dang chu vêng dangah a awm thung si. Pi puten kawr kâna in sak an duh ngai loh kha tûnah chuan enga maha ngai lo an tam ta a. Kawr kân kher loah pawh ramri bula in 

ṭhenkhat chu a chanve vêng pakhat, a chanve dang vêng lehlamah a awm thei ang; chuvàng chuan ramri inchuh chiam chi pawh a ni tawh lo. 

Mizoram Presbyterian tualchhûng kohhran bîk hi chu ‘vêng kohhran’ a ni deuh ber ṭhin a; mahni hnaih ber biak inah kan lâwi mai ṭhin. Tûnah erawh chuan boruak a dang ve ta; mahni hnaih bera lâwi ta loa biak in hla zâwk pan ta dàwr dàwr Kohhran Upate pawh an awm ta nual! Kohhran ṭhenkhat chu vêng hrang hrang an inlàwi pawlh a. Vêng ramri hrûla awmte chu an duhna bera an làwi mai hi hriat thiamsak a ngaihna chin a awm. ‘Kan vênga mi’ ti-a hauh vak hleih theih loh chin a awm ang. Hetiang hi chu chhiat ni ṭhat ni-ah pawh hriat thiamna nèna kan inen a ngai; mi chhûngkaw rilru natna tûr kan thlen loh a dik ang.

A tàwp berah chuan Joicy Lamnunnem hla sak “Inṭhen thei kan ni lo” tih hian Mizo hnahthlákte hi unau kan nihnaah min hnûk khâwm sela, inngeih dial dialin kan awmna apiangah chêng tlâng thei ila. Kan ṭawngte hi inzahsak ila. Mizo (Lusei) ṭawngah hian ṭawng hrang hrangte hi a tam thei angin seng lût ila; tichuan min thlung khâwm ṭha lehzual ang.