KA RAWN FANG LEH ṬUANNA HLUI!

Kum 2018 tâwp dâwn ṭêpah Mizoramin sawrkar thar kan lo nei ta a; chu sawrkar thar chuan vànneihna tak a nei. A chhan chu kum 2019-ah hian fûr ruahtui a tla har a; sawrkar tân kawng siam ṭhatna hun a rei thei ta hlauh a. Mizoram dung leh vãng kawng chhe zualpui chu ṭhâl laiin an siam ṭha hman a. Kum 10 chhûng eptu lo ni tawh, mipui phunnàwina hre chiang tawh sawrkar thar tân chuan mo thar ang maia phûr taka hna thawh chu an tih tûr a ni. An hotupain “bâwng insi ang mai, mei kawha ṭan mar pât reng a ngai” a tih hi chhunzawm zêl sela. 

August 5 khân Executive Secretary (Sr) motor-in Shillong panin kan zin chhuak a. Executive Secretary (Sr) zinpui hi chu kawng lakah tih tûr apui an ngah ṭhin a; Pastor Quarters endik pah fàwmin lung pakhata sava pahnih vawm thlák tum ang mai kan ni. 

KAN SAKHITHEI KHA: Sèrkhan - Bagha kawng lamah kan kal a; ka seilenna Bûkpui khuaa Pastor Quarters-ah zîng thingpui kan in phei a. Executive Secretary (Sr) chuan Pastor Quarters kawmthlang lungrem chu a han endik hmasa phawt a! Bûkpui kan tlàn pelh dâwn chuan kan kawmchhaka sakhithei chu motor aṭangin ka han thlîr hrâm a; kumin kum bul lamah khân pangangin a bàwm a, a thi mai dâwn emaw tih tûrin a hnah a ro zo titih a. Tûnah erawh chuan fûr ruahtuiin a lo chãwm ta bawk a, a lo buk ṭha hle mai a. He sakhithei hi kei aia upa daih a ni; a rah duh êm êm a, a rah hi kan tlàn nasa hle ṭhin. A rah bákah a kûng bul lamah hnâi a nei ṭhin a; a hnâi khang vâr deuh chu thlum tui tak a ni. Kan sakhithei hi tute kut hlei emaw a táwka a thi ta hlauh a nih loh chuan kei aiin a dam rei ngei dâwn; Isua lo kal pawh a nghák thleng mai thei a ni! 

MOTOR VÀN TLA KAWNG KHA! Kan nau­pan laiin ṭum khat chu Bûkpui hmàr lam mêl khat kàwnah motor vàn tla kawng tûr kan lai ve nasa mai. Khawi lamah mah pawhtu awm bawk si lo, khati taka motor vàn tla kawng tûr kan lai kha a lo mak mang e! Tûnah erawh chuan motor vàn tla ni lo a tlân ta zur zur mai. Sèrkhan - Bagha kawng hi a phei nuam a; tûnah tak phei chuan kawng ṭhat lai tak a ni. 

VANGVAT SUAT DÀN AWLSAM: Bûkpui aṭang chuan Hlimen panin kan tlân zêl a. Kum 1960 hma lama naupang inkhâwmpui tûra Hlimen kan pan lai kha mitthlaah a lo lang a. Khatih lai kha chuan kawng zîm tak, kawng bâ pawh sàm fai loh, September thlaah chuan kawng kam hnimah vangvat saiṭial an bawk khep khup mai a. Hmeichhe naupangin an hlau si. In aṭangin kan inring láwk a; tiang hmâwrah nghet takin chi kan fûn a. Kan chi fûn chu tuiah kan chiah a; vangvat kai apiang chu kan tiang hmâwra chi fûn chuan kan dep a, an tla zung zung mai. Vangvat then faina ṭha ber chi khat a tling ang; an thi zui nge zui lo tih erawh chu kan hre hlei lâw! 

KA PU SÂNGA KHA! Thingthelh kan thlen chuan ka pu Sânga ka hre chhuak zawk mai a; ka pu Sânga chu ka nu lama kan pû a ni. Ka pu Sânga chu pa te reuh tê a ni a. Sakhi thang a kam ṭhin a. Kum upa chak lo tak a ni chungin a thang ngul hi a lian êm êm a; engtin nge a kawih kùr zawh tih chu tu man an hre lo a, tu mah a hrilh duh bawk hek lo. A thang enpui tûr mi hruai a neih pawhin thang a lo per ṭhelh emaw sakhi a lo áwk emaw a nih pawhin a mi hruaite awm laiin thang chu a kam duh lo. An hàwn hnûah amahin a kal leh a, a zuk kam ta ṭhin a ni. A thih dâwn hnaihah a chakna thurûk chu tu emaw hrilh tûr angin a insawi ná a, hrilh a nei ta nge nei ta lo tih ka hre lo. Ka pu Sánga kha mak ve tak chu a ni. Ni khatah chaw vawi 1 chauh a ei a, hnahthiala ṭheh loh chuan chaw a ei ngai miah lo bawk!

CHANGKÀNNA HRIN: Kum 2001–2009 chhûng khân PCI Executive Committee neiin kum tin khêl loin July/August thlaah vawi khat tal Shillong-ah kan kal ṭhin a; kalkawngah khua a lum thei hle ṭhin. Tûn ṭuma kan zin chu tûn hmaa kan zin ve ṭhin lai ang a ni ta lo. Kan chuanna Bolero chu air-condition a ni a; phai khaw lumah pawh a chhûngah lum hre loin kan awm a. Thil pakhat erawh ka hre chhuak zawk thung. Synod Secretary (Jr) ka nih kum 2000-ah Synod Offcers Meeting-in mi 5/6 chuan theihna Voyager lei tûr kan ngaihtuah a; khatih lai khân air-condition pawh a awm ve tawh ngei mai a. Kan sawi honaah chuan, “Air condition kan lei chuan kan kohhran mipuiten nawmsak tum lutukah min ngai ang a, an hre thiam lo ang,” tiin air condition kan lei ngam ta lo! Tûnah erawh chuan khawvêl a inthlák danglam ta a; air condition motor chu ‘ngei ngei’ tûrah ngaih a ni tawh ang. Kum 20 lekah thil a danglam hman hle!

NEI NGAH: Tûnlai ṭawngkam hman dik loh lãr tak pakhat chu ‘nei ngah’ tih hi a ni. Shillong pana kan kalnaah khân kan hotupa chuan ‘nei ngah’ tih hi a rawn hmang ve tlat mai a; Shillong Pastor Quarters-a kan titi laiin ka sawi chhuak ta nghe nghe a; a hmang zui tawh êm lo ang chu maw! ‘Nei ngah’ tih hi ṭawngkam dik a ni lo. ‘Nei’ kan hman chuan ‘tam’ leh ‘tlêm’ nèn hman kawp ṭhin a ni a, ‘nei tam’ tih leh ‘nei tlêm’ tiin. ‘Nei’ hi ‘ngah’ nèn hman kawp a ni ngaai lo; ‘nei ngah’ ti loin ‘ngah’ tih hi a tâwk! ‘Ngah’ mal din hi a táwk.

ZATÊTNA: Kan hotupa chuan Saitual Upa pakhatin ‘zalènna’ tih hi ‘zalenna’ (seilenna tih anga lam) a duh lohzia a sawinaah “zalenna a awm chuan zatêtna pawh a awm tûr a ni” a tih thu a sawi a. Tûnah hi chuan mi tam tak chuan ‘zalenna’ an ti fur tawh mai! ‘Zalènna’ tih chu eng lai pawhin ‘zalènna’ a ni reng; lam ran vut a ni ngai lo. Tûn hmain ATC Faculty kan ṭhut hian kan nauten ‘zalenna’ an tih apiangin Rev. C. Biakmawian awm hmunah ‘zalènna’ a lo ti sap ṭhin a; ‘zalenna’ tih chu a ngai thei lo hle.

Hlimen Pastor Quarters-ah tûkṭhuan an lo buatsaih chu kan ei phei a; Kohhran Upaho pawh an lo awm ṭhap a. Hlimen aṭanga kan chhuah pahin Hlimen Pastor Quarters thar tûr sak ṭan mêk chu kan en leh thuak a.

HRILH HRIA: PCI Executive Committee Member pakhat chu Mizo Writers Association-a President leh Mizo Academy of Letters (MAL)-ah pawh a thusa ber pâwl a ni a; ani chuan Shillong Pastor Quarters-a kan titi honaah tûnlaia hman uar tak ‘hrilh hria’ tih hi a rawn hmang ve mauh mai a! A tihsual palh nge, a hman ve dân rêng tih ka hre lo a; amah pawh chu “Engati nge khatianga i hman ve ták mai?” tiin ka zâwt bawk hek lo. Ani meuhin a hman tákah chuan ‘hrilh hria’ tih hian Mizote min lo zen thûk ta hle a nih dáwn hi ka ti ve ta mai a! Amah hrilh (hrilh hriat ni loin) erawh chu ka tum ta chuang lo. ‘Hrilh’ tih hi a tâwk hle.

KA ZIN CHHAN BER: Tûn ṭuma Shillong-a kan kal chhan ber chu PCI Executive Committee member-te inràwn khàwmnaa mitthi vui dàn pângngaia mahni intihlum vui chungchânga ka thu ziah chhiar tûr ka ni. Kum 2016 Synod-ah khán vui dàn pàngngaia mahni intihlum vui rawtna lo lût chu Synod-in a pawm a. Amaherawhchu, kum 1990 PCI Assembly-ah khân mahni intihlum chu vui dàn pângngai lo deuha vui tûrin rèl a ni tawh a. Chu thu chu a tîr takah chuan kum 1983-ah Aizâwl Hmàr Presbytery aṭangin Kristian dàn pângngaia mahni intihlum vui rawtna Synod-ah a lût a; chu thu chu a kal a kal zêl a, kum 1990-a PCI Assembly chuan vui dàn pângngai loa vui tûr a ti ta hlauh záwk a. 

Kum 2016 Mizoram Synod thu chu PCI General Assembly (2018) khàn ngaihtuahin PCI Executive Committee-in lo zir chiang rawh se a ti a. Zir chiang tûrin ‘Consultation on Funeral for Suicidal Death’ an buatsaih a. Keiin ‘Funeral for Suicidal Death: Biblical and Theological Reflection’ ka ziak a. Khasi Pastor senior Rev. Dr J.F. Jyrwa chuan ‘Funeral for Suicidal Death : Sentiment of the Bereaved Family and the Role of the Church’ tih a ziak a. August 6, chawhma dâr 10 aṭanga tlai lam dâr 5 thleng kan ṭhu a; a tâwpah chuan kum 1990-a PCI Assembly-in ‘mahni intihlum vui dàn pângngai lo deuha vui tûr’ a tih kha PCI Executive Committee-in tûnlai dinhmun enin lo thlîr nawn rawh se tiin kan dah ta a ni. 

INDIA SAWRKARIN JAMMU & KASHMIR A PÂWNGSUAL: Shillong-a kan chàm chhûnga India ram thil thleng, Jammu & Kashmir humhalhna tân bîka siam Indian Constitution Article 370-na Parliament-in ni khat thil thûa a paih tâk hian rilru a khawih hle. Hetiang taka Jammu & Kashmir pawh BJP sawrkar hian a ching duh a nih chuan nakin lawkah North East India hi min la vaihma ngei ang tih a rinawm a. Tûnah hian North East India-a States hrang hrang humhalhna dàn ‘Article 371 hi kan paih lo ang’ tiin min ṭawng thlamuan mah se, thlamuanna tak chu a tling zo lo. BJP  hruaitute ṭawngkam ṭhaah hian ngaih tihṭhat ringawt chi a ni lo ang. 

Mizote hi kan inngaihtuah harh a va ngai tak êm! A bîk takin tûn aṭang hian Mizo nula leh tlangválte hi harh teh hrãm sela âw. Ram leh hnam tâna thil ṭangkai tling zo loah hian kan phûr hlum dâwn a; ram leh hnam tâna thil ṭangkai tûrah kan pên chhuak hlei thei si lo. Zirna lamah mawlh hian taima taka kan beih a ṭûl. Hnam rilru dik tak pûa taihmákna leh thawhrimna nèn ṭan kan lák loh chuan kan chan hian maian chan pawh a tluk lo thuai mai ang. 

Jammu & Kashmir chunga thil thlengah hian Delhi-a awm Chakma pakhat chuan Mizoram pawh UT-a daha, Chakmate pawh UT pêk a rawt nghâl pang kha. Kan harh chhuah a hun. Korean tih dàn la chhâwnga nû duai ringawt loin, an taihmákna leh thawhrimna hi entawn a hun. Kum 2011 chhiarpuiah khán Mizoramah Chakma 96,972 an awm a. An nula leh tlangvâlten rual el an tináin an thawk rim nasa. Zirna lamah pawh kan tluk loh an nih ṭan tawh hi!

Indian Constitution Article 371G-in Mizoram dinhmun danglam bîka a dah hi BJP sawrkar hian min paihsak ta se, rei lo têah chîm ralin kan awm mai ang. Taihmákna leh thawhrimna nèn Mizote nula leh tlangvâlte ṭhanharh a ngai. Mizo ṭhangthar kutah kan hnam din chhuah leh chhuah loh a innghat e. Kan tlai lutuk palh ang e. Mizo nula leh tlangvâl te u, muang suh u. Tûn hi ṭan lák thar hun a nih hi.