Guest writer
Revd Chuauthuama
Revd Chuauṭhuama huang: PIANTHARNA Jn 3.1–13
Revd Thansiama (L) kha mi pakhatin, “Ka pu, i piangthar tawh em?” tiin a zâwt a. Ani chuan, “Tu ngaih dànin maw?” tiin a chhâng an ti. Kohhran Upa leh Pastor-te hi tute emaw chuan piangthar loah an ngai; mahse an ngaih dàn a ni ve mai a; tute ngaih dàn emawa pianthar tum kher loh tûr.
Nikodema leh Isua inbiakna thu hi Johana chauhin a ziak a. Nikodema hi Pharisai zînga mi a ni (Jn 3.1a). Pharisai-te chu Juda serh leh sàng dàn a chipchiar leh kherkhiap thei ang bera zàwmtute an ni. Tam pawh an tam lo, an tam lai ber pawhin 6,000 vêl chauh an ni.
Nikodema chu Juda-te hotu a ni (Jn 3.1b); ‘hotu’ (archon) tih hi Sanhedrin member a nih thu sawina a ni. Juda-te rorèlna sâng ber chu Sanhedrin a ni a. Member 70 an awm a, Chairman Puithiam Lalber nèn 71 an ni; khawvêl pum puia Juda-te chunga sakhaw thilah thuneitu a ni.
Nikodema chu Juda-te zirtîrtu a ni (Jn 3.10). Juda-te zînga ‘lehkhaziaktuten’ (scribes) Mosia dàn chu a chipchiar thei ang berin an hrilh fiah a. Pharisaiten chumi hrilhfiahna ang taka nun chu tumin an invawng thianghlim ṭhin. Pharisai ni ve kher lo hnênah pawh Mosia dàn chu hrilh fiaha zawm tùrin an zirtîr ṭhin.
Nikodeman Isua chu zànah a rawn pan; a hmun hi Jerusalem ni tùrah ngai ila; Jerusalem bul Bethani-a Lazara te in pawh a ni mahná. Kana-a tui uain-a a chantîr hnûah Jerusalem-ah a lo kal a; Kalhlên kûta Jerusalem-a a awm laiin ‘chhinchhiahna’ a tihte chu mipuiin an hmuhin mi tam takin Isua an ring ta a (Jn 2.23). Chutih lai chuan Nikodema pawhin zànah Isua chu a rawn pan a ni.
Zàna Isua a rawn pan chhan hi mi ṭhenkhatin a fimkhur leh a dâwihzep vàngah an ngai. Chuti lo zâwnga ngaih chu a dik ang. Juda-te kalphungah zàn hi Pathian thu zirna hun ṭha bera an neih a ni. Nikodema pawhin Isua a rawn pan khân Pathian thu zirna hun ṭha ber a chuhah ngai zâwk ila.
Isua leh Nikodema inbiakna Jn 3.3,7 thu Mizo ṭawnga lehlin dàn, “Tih tak meuhin, tih tak meuhin ka hrilh a che, mi tu pawh an pianthar loh chuan Pathian ram an hmu thei lo ang,” tih leh “I pianthar tùr ka tih che hi mak ti suh,” tih hi a dik zân lo. Hêng châng hnih chiah hi Bible pum puiah ‘pianthar’ tih lanna awm chhun a ni.
Heta ‘pianthar’ tihna Grik anôthen hi Thuthlung Tharah vawi 12 hman a ni (Mt 27.51; Mk 15.38; Lk 1.3; Jn 3.3,7,31; 19.11,23; Tirh 26.5; Gal 4.9; Jak 1.17; 3.15). Grik anôthen hian awmze pali a nei. Pakhatnaah chuan ‘chung lam’ tihna a ni. Mt 27.57-ah chuan, “Pathian biak in puanzàr chu a chung lam aṭangin a hnuai lam thlengin a lo thlêr chhuak ta a” tih a ni (cf. Mk 15.38). Heta ‘chung lam aṭangin’ tih leh Jn 3.3,7-a ‘pianthar’ tih hi anôthen a ni. A awmze dang pakhat chu ‘a tìr aṭangin’ tihna a ni. Tirh 26.5-ah Paulan “A tìr ata ka chanchin in hria e,” tiin a sawi a; heta ‘a tìr ata’ tih leh Jn 3.3,7-a ‘pianthar’ tih kha anôthen a ni.
A awmze dang leh chu ‘a bul aṭangin, a hmasa ber’ tihna a ni. Lk 1.3-ah, “A bul ata engkim fel takin ka chhui a, ” tih a ni a; heta ‘a bul ata’ tih kha Jn 3.3,7-a ‘pianthar’ tihna anôthen a ni. Palinaah chuan ‘nawn, tharthawh leh, ti leh’ tihna a ni. Gal 4.9-ah Paulan, “a bâwiha awm leh in châkate lamah chuan engtiziaa hawikìr leh nge in nih?” a ti a; heta ‘hawikìr leh’ tihna hi Jn 3.3,7-a ‘pianthar’ tihna anôthen bawk kha a ni.
Isuan, “Chung lam aṭanga lo kal chu mi zawng zawng aia chungnung ber a ni,” a ti a (Jn 3.31); khatah khân “chung lam aṭanga” tih kha anôthen a ni. Pilatan Isua chu thlah thei a nih thu a sawi khân Isuan, “Chung lam aṭanga pêk i nih loh chuan ka chungah hian tih theih rêng rêng i nei lo ang,” a ti a (Jn 19.11); khata “chung lam aṭanga” tih kha anôthen a ni. Isua kawr kha ṭhui loh, “a nghâwng ata a pumin tah vek a ni,” tih a ni a (Jn 19.23); khata “a nghâwng ata” tih kha “chung lam aṭangin,” tih tûr a ni a, anôthen hman a ni.
He ṭawngkam (Gr. anôthen) hian awmze pali a neih avàngin a hmanna azirin lehlin dàn pawh a danglam ṭhin. Lal Isuan Nikodema hnênah eng awmze hmangin nge a sawi tih hi hriat a pawimawh hle ang. Mizo Bible hman lai lehlin dànah hi chuan ‘nawn’ tihna angin lehlin a ni a; hei hi English Bible ṭhenkhatah pawh an lehlin dàn a ni. Hmasâng ata hriat thiam dàn tlânglâwn tak a ni a; Mizo ṭawnga phuah rem hretin, ‘piangthar, pianthar’ tih hi hman a ni ta.
Amaherawhchu, heti lo deuh hian lehlin theih a ni a. The New Revised Standard Version (NRSV) dah dàn chuan, “Thu dik tak ka hrilh ang che. Mi tu mah chung lam aṭanga piang lo chuan Pathian ram an chang thei lo ang,” (Jn 3.3) leh “Chung lam aṭangin i piang tùr a ni ka tih che hi mak ti suh,” (Jn 3.7) tih tùr a ni ang. Mizo Bible lehlin tharin a rawn phawk chhuak teuh hle a; mahse ‘piangthar’ tih aia hman tùr “chung lam aṭanga piang” tih hi footnote-ah dah a ni. Bible Thianghlim : Catholic Edition hian a rawn phawk fuh ta chiah a, “Mi tu pawh chung lam aṭanga an pian loh chuan Pathian ram an hmu thei lo ang,” (Jn 3.3b) leh “Chung lam aṭangin i piang tûr ka tih che hi mak ti suh,” (Jn 3.7) tiin dah a ni. Hebrai ṭawnga Thuthlung Thar an lehlinah pawh ‘chung lam aṭangin’ tih a ni.
Nikodeman Isua thusawi chu a awmze palina ang khân a dawngsawng tih chu a hriat khawp mai. Mahse Isuan a chhàn dànah ‘piang nawn’ tih lam chu a tum a ni lo tih a hriat theih a ni. Isuan ‘tuiah leh thlaraua pian’ thu a sawi hi chung lam entîrna tho a ni; chutiang bawkin thli tleh dàn a sawi pawh hi chung lam entîrna bawk a ni. A sawi zèlnaa Mihring fapa khaikãn a nih tùr thu pawh hi chung lam entîrna a ni a; Pathian Fapa ngei pawh chung lam (vàn) aṭanga lo chhuk a ni. Juda-ten chung lam vàn chu Pathian awmna an ti.
Tichuan ‘piangthar’ tih aia ‘chung lam aṭanga piang’ tih thlan nahawm zâwkna chhan chu ‘piangthar’ tih hi chu Nikodema hriat thiam dàn, dik tâwk loa innghat a ni a; Isua thusawi awmzia a phawk dik lo. Tùnlai phei chuan ‘piangthar’ tih hi kan sawi vul nasa lutuk a. Kan ‘piangthar’ nawn awn awn mai a. Mi ṭhenkhat chhût dàn phei chuan Mizoram mipui lêt hnih zet hi ‘piangthar’ an awm tawh ang an ti. Pastor senior pakhatin “piangthar aiin piang hlui an ṭha zâwk” a tih phah hial a ni!
‘Chung lam aṭanga piang’ (anôthen) tih chu ‘Pathian laka piang, Pathian hrin’ tihna a ni. Johanan anôthen chu chung lam tih zâwng hlîrin a hmang. “Chung lam aṭanga lo kal chu mi zawng zawng aia chungnung ber a ni” (Jn 3.31). “Chung lam aṭanga pêk i nih loh chuan ka chungah hian tih theih rêng rêng i nei lo ang” (Jn 19.11). Hêngahte hian ‘chung lam’ tih chu ‘Pathian awmna’ kâwka hman a ni a; chung lam’ tih nân Jn 3.3,7-a ‘piang thar’ tihna (anôthen) tho a hmang. “Chung lam aṭanga piang” tih chu Johanan hmun dangah ‘Pathian hrin’ a ti (Jn 1.13; 1 Jn 2.29; 3.9; 4.7; 5.18). Johanan a thlang lawkah ṭawngkam dangin ‘thlaraua piang’ a ti (Jn 3.6f).
Jn 3.1-13 thu kan chhiar hian Nikodema kha chung lam aṭangin a piang ta tih chiang taka sawina a awm lo. Testimony ngaihnawm tak a sawi zui pawh kan hre hek lo; a testimony erawh chu a nunah a lo lang chhuak zâwk a. Nikodema kha Isua nunah vawi hnih a lo lang leh a. Vawi khat chu Isua kha eng mah zâwt fiah hmasa loin Juda hruaituten thiam loh chantîr mai an tum a. Nikodema erawh chuan huai takin, “Ama kâ ngeia a thu hriat leh a thiltih hriat hmain kan dànin mi thiam loh a chantîr ngai em ni?” tiin a rawn hnial a. Juda hotuten Nikodema chu chhâng lêt ve bawk mah se eng mah ti zui loin mahni in ṭheuhah an hãwng ta a ni (Jn 7.50-53).
Nikodema chu Isua thih laiin a lo lang leh bawk; hemi ṭumah hian ṭhian pakhat, Arimathai khuaa mi Josefa a nei a. Isua chhiat lai berin a ruang hlàwm tùrin an lo pên chhuak a. Nikodeman Isua ruang phùmnaa telh tùr murra leh aloe inpawlh sâ bùk 50 a rawn keng a. Josefa nèn chuan Isua ruang chu an la a, Juda-te inphùm dàn angin rimtuite nên chuan puan zai sina tuamin an phûm ta a ni (Jn 19.40).
Nikodema chuan a hun takah Isua a ṭan ngam a, a huaisenna hi kan entawn tùr a ni. Mi ṭhenkhatin Nikodema leh Josefa hi Sanhedrin pâwla tel ve si, Isua chungchâng ngaihtuah lai khân an tel ve ngam lo niin an ngai a. Mahse Lukan thil pawimawh tak a ziak tel a; Josefa chanchin a sawinaah, “An rorèl leh an thiltih pawh kha a remti lo rêng a ni,” a ti (Lk 24.50). Isua chungchâng an ngaihtuah lai khân Josefa leh Nikodema hi an ṭang dùn ngeiin a rinawm.
Isua zirtîrte ngei zîngah pawh a ruang hlãwm tùr an awm lo; chutih lai chuan Sanhedrin member pahnih Nikodema leh Josefa an rawn pên chhuak thung. Mari khân a fapa phùm tùr sawngbàwlna tùrin thil a ngaihtuah hman lo ang; chutih lai tak chuan Nikodema chu a lo inrawlh ta a ni. Lal Isua tlàwm lai berin Pathian hrinte chuan amah an phatsan ngai lo. Mipuiin Isua an zui hut hut lai khân Nikodema a langsàr lo; a lo lan hun erawh chu amah zuitu awm loh lai, Isua tâna chêt chhuah hun lai tak a ni.
Mizo zînga ringtu hmasate kha chu ‘Pathian thuâwih’ an ti ṭhin; chhandam nih inhriatna an nei lêm lo. “Vànram i kai ang em?” tiin zâwt ila, “A mi khawngaihna azârah ka kai ve êm ang chu,” an ti duh chauh a; an ringtu nun erawh chu a nghet hle si. Pianthar kan uar hnûah ringtu nun nghet kan tlachham ta zâwk tlat hi eng nge a chhan ni ang? Isua rin hi chung lam aṭanga pianna (piantharna) a ni; a bák a awm chuang lo. Naupan lai aṭanga ringtu nih hi a ṭha ber; suahsual phawt hnûa pianthar tum hi sim a hun ta hle.