Guest writer
Revd Chuauthuama
Revd Chuauṭhuama huang: HNUTE TUI LEH KHAWIZU LUANNA RAM
Tûn ṭum MNF sawrkar chu mo thar fel tak ang maiin a bul aṭangin hna thawh tak tak tumin an bei nghâl chat mai a. Sawrkar an siam tirha kan thu ziahah khân ni 100 chhûng hian eng nge an tih hman thlîr theihin awm se kan duh thu kan sawi a. Zu khap tum an ni bawk a, Krismas leh kum thar vuak vêtah an khap a; March thlaa Chapchàr kût thlengin ‘dry day’ an pawt sei a. Chu erawh chu High Court-in a sûtsak leh ta rih a. Hetianga sûtsak theih mai mai loh tûr hian MLPC Act thlákna tûr an siam vat a ngai a; chu chu tûnah hian beiseina sâng tak nèn kan lo thlir a ni.
Bihar-ah Nitish Kumar-a sawrkar chuan zu a khap a; High Court-in zu khapna dàn chu a paihsak a; mahse anni chuan dàn dang an siam leh mai. Mizoram sawrkar pawh hian zu khap hi a tum tak tak a nih chuan Bihar Chief Minister tih dàn hi entawn sela. Bihar-a thawk IAS pachal pension tawh, Mizo pa fel takte pawh kan nei reng a; anni hian thil tih dàn tûrah thui tak an hrilh theiin a rinawm. Zu khap a nih chuan Lêngpui Airport kawnga Ràngvamual leh Phunchawng leh Tuirial kawnga zu zawrh hi titàwpin an eizawnna thláktîr tûrin SEDP an tih hi hman ṭangkai ni sela. Zu zawrh tihtàwp dâwn tak tak chuan a kengkawhtu (enforcement) tihchak hle a ngai bawk ang.
MNF sawrkar hmasak khân Chief Minister khán Mizoram chu ‘Switzerland of the East’-a siam min tiam tawh a; mahse hun a lo kal zêl a, anni chu hmânah hmânah ram changkâng an lo nih tawh avànga el rual an ni lo tiin sawi pial leh deuh a ni. Tûnah “Khawizu leh hnute tui luanna ramah Mizoram siam kan tum” tiin min hrilh leh ta a. A thu a thlum bawk a; a nghahhlelhawm takzet a ni. Chief Minister-in Mizoram vànneihzia a sawinaah, “Thlai engkim ṭhat duhna hmun a ni a; sik leh sa nuam tak kan nei a... Pathian hnênah dîl belh tûr kan nei tawh chuang lo ang; kan kutah a innghat ve tawh a ni,” a tih hi thudik tak a ni. Kan ram tihmasâwn tùr hian a mi chêngte kan pawimawh ber; mi dangin min rawn tihsak ngawt lo ang.
Hebrai Bible sawi dàn takah chuan, “Hnute tui leh khawizu luanna ram” tih a ni a; Mizoin “Khawizu leh hnute tui luanna ram,” tiin kan sawi lâr zâwk a. He ṭawngkam hi Thuthlung Hluiah Kanaan ram sawi mawi nân vawi 20/21 hman a ni (Ex 3.8,17; 13.5; 33.3; Lev 20.24; Num 13.27; 14.8; 16.13, 14; Dt 6.3; 11.9; 26.9; 26.15; 27.3; 31.20; Jos 5.6; Jer 11.5; 32.22; Ezk 20.6, 15; Job 20.17?). ‘Hnute tui leh khawizu luanna ram’ tih awmzia chu eizawnna chi hnih ran vulh leh lo/huan neiha eizawn theihna ram tihna a ni. Israel-ten kêl leh beràm an vulh a, a hnute tui an hmang ṭangkai hle; an chaw pakhat a ni ringawt. Huan an nei a; chutah chuan palm date leh grep an chîng a; palm date thei tui chu khawizu an ti mai ṭhin a; grêp tui chu an teng khang a; chu pawh chu khawizu an ti ve mai bawk. An chaw chhangah an tât a, a thlum tui êm êm a. Chutiang hnute tui leh khawizu nei thei tûr chuan ran vulh leh lo/huan neiin rim taka an thawh a ngai tho a ni.
Israel ramah chuan ruahtui tlák lai tih lohah chuan hawina lam apiang hi a kawlh khawro vul mai a; ruahtui tlák lai erawh chuan a hring ve dup thung a. Kum khata ruahtui tla lah chu inches 40 emaw âwrh chauh a ni; chutiang taka ram khawro chu ram tuiah an siam a, khawvêla ram changkãng ber pâwlah an chantîr thei a ni. Mizoram erawh chu Chief Minister sawi angin khawi hmunah pawh thlai eng pawh a ṭha duh a; a thawh lamah hian kan thawk tam tâwk rih lo a; hlawhtlinna tak tak hi kan la thleng pha rih lo a ni. Mizoram aṭanga Israel rama pêmte an zuk taihmák viau theih chuan he laiah pawh taihmák kan chhuah thei tih inhriat chian a ṭûl. Taima takin thawk ila, kan ram hi ram nuam leh chhenfákawm takah kan siam thei a ni.
Hlawhtling tûr chuan taihmák a ngai; kan la hlawhtlin táwk loh chhan pakhat chu taima takin hna kan thawk táwk lo a ni. Hnam thatchhia kan ni intih chu kan duh mang lo; “a hlâwk dâwn phawt chuan kan taima thei” kan ti mai mai. Kan hna thawh dàn enin mi taimaa chhiar tûr kan la tam tâwk lo. Mizo IFS hmasa ber K.C. Lalvunga kha Saitual High School Headmaster a nih laiin ‘hlawhtlinna tûra thil pawimawh pathum han sawi teh’ tiin an ngên a ni àwm e; ani chuan, “Pakhatnaah chuan taihmákna; pahnihnaah chuan taihmákna; pathumnaah chuan taihmákna,” tiin a chhâng an ti.
Mihring hi Pathianin khawvêla awm mai mai tûrin min siam lo; hna thawka khawvêl enkawltu (steward) atâna siam kan ni (Gen 1.26–28). Kan biak Pathian hi a thatchhe lo; hna thawk reng a ni. Chuvàngin, Isua pawhin, “Ka Pain tûn thleng pawhin hna a thawk reng a; kei pawhin ka thawk ve a ni,” a ti (Jn 5.17). Kan biak Pathian hi mi taima a ni a; kan rin Isua pawh mi taima a ni. Inrinni hmasa (26.1.2019)- ah khân ringtute chu Pathian hrin kan nih thu kan sawi a. Mihring chuan min hringtu kan chhûn ṭhin; chutiang bawkin min hringtu Pathian hi chhûn ila; a zia hi kai ila kan taima ang.
Tûnlaiin CAB kan sawi nasa a; CAB hi Pariament in hnihin an pass vaih chuan Mizoram mipuite hi kan chheh vêl aṭanga hnam dang lo kalin min chîm ral mai ang tih kan hlau a; kan hlauh hi a dik chiah rêng a ni. Pathianin hnam tin hi awmna tûr ramri min khamsak a (Tirh 17.26); he ram lo hi chu ram dang kan nei lo. Kan ram chhan tûr hian taihmák kan chhuah a ngai. Kan ram khawi lai pawh hi dai dar tûrin ṭan la ila; a bîkin ramri hrûlahte Mizote hian awm hmun bêngbel ila. A boruak a nuam lo deuh a nih pawhin Pathianin kan awmna tûra ram min pêk a nih miau si avàngin kan awm chawt mai tûr a ni. Ramri hrûl kan zuah âwl a; ṭhenawm ram aṭangin dan rual lohin kan mi leh sa ni ngai lote an lo lût a; tûnah chuan kan buai zo ta a nih hi. Ramri hrûla leilet neite pawhin vai bawk an thawhtîr a; an thar chhuah tlêm azâwng chauh an chang ve der der lek a ni.
Ṭawngka maia duhthawh taka ram chhana àu a táwk lo; kan ram hmun tinah inzâr pharh zâwngin ṭan kan lák a ngai zâwk a ni. Luah duh loh leh luah peih loh ram âwl kan neih chuan hmun dang aṭanga lo kalten an luah zêl ang a; keini chu Mizoram laili-ah hian min ûm khâwm ang a, kan inêkbeng ringawt mai dâwn tihna a ni ang. Chutianga ramri hrûl hmun âwl luah tláka siam tûr chuan sawrkar a ṭan hle a ngai thung. Kawngpui ṭhain kan ram hi pawh vek sela; khawsakna atâna thil pawimawh tui, electric, zirna leh damdawi lam (medical facilities) ṭha takin thuam ni bawk sela. Hêng thil neih theihna tûr hian sawrkarin nasa taka a thawh a ngai. Sawi mai a táwk lo, a tiha tih a ngai; awm hmuna inhrosak a táwk lo, a thawha thawh chhuah a ngai. Sawrkar remhria leh hna thawk thiam kan neih chuan India rama state râlmuang berah hian kum 5 chhûngin kan ram hi tihhmasâwn fê theih a ni ang.
CAB do kawngah thu holam tak lo lang ve fo chu ‘Welcome China’ tih hi a ni. Hei hi thu puitling lo tak, a taka thleng tûr ni bawk si lo a ni. China hnuaiah awm ta tak tak ila, tûn ai hian kan rethei záwk daih ang a; kan chek tlawk tlawk mai ang. ‘Welcome China’ tih mai mai ai chuan kan ram humhalh tûr hian thawh tûr kan nei tih inhria ila; thawk nghâl bawk ila. Sawrkar pawhin chak záwka kan thawh theih nân thiltihin ûm zui bawk sela. Mizote hi ral loa kan din chhuah zêl theihna tûr chuan tih takzeta kan thawh a ngai; chu chauh chuan min chhandam ang. Ṭhalaite pawhin ram dang taihmákna leh thawhrimna, a ṭha zâwnga el peih mang si loa kût phuah chawp lo hman ringawt hi a ṭûl lo.
Tûnah pawh kan chheh vêla miten kan ramah thawh sên loh an hmu a; a ram miten thawh tûr kan nei lo kan inti lawi si. Thawh duh chin kan nei tlat hian min tikhawlo zo zâwk a nih hi. Hna hnuaihnung leh changkâng kan thliar a, hna hnuaihnunga kan ngaih kan thawh duh loh chuan kan ral tial tial ang. Eng hna pawh hi thawk ila, chu hnaah chuan zahawmna a awm tih hria ila, kan ding chhuak ngei ang. Thawh duh chin kan neih chhûng chuan hnam ral lam zia kan pan zêl tihna a ni ang.
Mizote hi hnam chhan nâna thu theh darhah kan chak tâwk lo; Tuikuk leh Chakmate pawh kan khing pha lo hle. Anni chuan hmun hrang hrangah thu an theh darh a; tu tute emaw an hmu ṭhin a. Keini ai chuan hmun dangah an ṭan
tiṭha zâwngin hlet an chhuah thiam zâwk. Keini chu Aizâwla insawi pàwr hi kan duh táwk titih ta mai emaw tih tûr a ni. Mizo dinhmun dik tak puangzâr tûr hian ṭan kan lák nasat lehzual chu a ngai hle a ni.