REV. ZAIREMA SAWI FIAH VE DAN

Kâr hmasa Inrinni (29.6.2019)-ah khân ‘Petera lungngaih chhan’ tih thupui hmangin Isua leh Petera inbiakna (Jn 21.15–17) chungchâng kha ka rawn ziak a. Khami Inrinni tûka ka buaizia kha namên lo tak a ni. Ningani-ah khân Kànghmuna ka zin ka lo hãwng a, ka lo chau deuh a ni ang, zàn lamah pawh kei ang lo takin ka mu hma ve the tlat a! A tlângpui thuin Inrinni-a ka thu chhuah tûr hi Inrinni zîng dâr 4:30 vêlah thoin ka ziak a; vawi hnih vawi thum ka ennawn hnûah dâr 8 vêlah chuan ka thawn hman ṭhin. Khami ni erawh kha chuan Inrinni-a ka thu chhuah tûr ziah kha ka lo theihnghilh hmin dèr mai a; dâr 5:45-ah ka hre chhuak ta chauh mai a. Dâr 7-ah Synod Conference Centre-ah BSI Translation Cell member-ten Mizo Revised Bible en tûr kan ni si. Thu thar ziah hman a ni tawh lo; dâr 6:20-ah kal chhuah ka tum si a.

Ka mangang chuan ka thu ziah hlui dah khâwmna ka han dap a; mahse edit fê ngai a lo ni deuh vek si. A tâwpah chuan kum 2007 hma lama ka lo ziah tawh, ka lehkhabu pakhata mi, ‘Petera Lungngaih Chhan’ tih kha ka hmu fuh ta hlauh mai a. A sei vak lo bawk a, tlêma edit hretin thawn mai theih tûrin siam theih a nih hi tiin ka la chhuak a, tlêma edit ngai lai siam ṭha hretin dâr 6:10-ah chuan email-in ka thawn thei ta hrãm a. Khatiang taka ka buai kha manganthlák ve angreng tak a ni. ‘Petera lungngaih chhan’ tih kher ka hmu fuh chu ka lãwm angreng hle; a chhan chu Whatsapp-a ka group-ah khalaia ṭawngkam ‘hmangaih’ leh ‘ngaina’ tih kha an sawi ho a, an inhnial laih laih lai a lo ni bawk si a.

Inrinni tina chhuah tûr thu ziah hi rin aiin a hautak zêk a. Tûn hma deuh chuan Nilaini zàn inkhâwm bànah ziah ka tum ṭhin a; mahse ka hlawhchham a tam záwk. Ningani zànah pawh ziah tûr hre loin ka mu ta mai ṭhin a; mut hmunah ziah tûr ka ngaihtuah pawhin ziah tûr hre loa muthilhsan ka ngah záwk. Zirtâwpni zîng dâr 4:30 vêlah thoin chawpchilh takin ka dap a, ka ziak ta deuh ber ṭhin. Keimah ang bawka Vànglaini-a column bîk neite hian engtin nge an tih ve ang âw? Kei ang hi chuan an buai phah ve êm lo ang chu! Kei hi chuan ziah tûr hre mang loa mangan ram ram châng ka ngah hle.

Tûn ṭumah hian Isua leh Petera inbiaknaa ‘hmangaih’ tih leh ‘ngaina’ tih chungchânga Rev. H.S. Luaia’n Rev. Zairema a zawhna leh Rev. Zairema chhànna kan rawn chhuah chhãwng a ni. 

17/4

Dear Rev. Zairema,

Thu pakhat zawh che ka duh a, min chhàn theih chuan ka lâwm hle ang. 

Johana 21:15-18-ah khân Isuan Petera thu a zawh khân ‘Min hmangaih em?’ a tih khân ‘Hmangaih e’ tih a ni a. Sâp ṭawng Bible hrang hrangah pawh ‘love’ vek a ni a. Revised Version-ah pawh ‘love’ tih a ni a. Engtizia nge kan Mizo Bible-ah hian ‘ngaina’ tia kan lo dah vek hlawm? ‘Kan Bible Hi’ tihah khân lehlin dik loh pawizia kha i ziak a ni a. Keini pawh hian kan tisual ve a ni lo maw? A nih loh leh ‘love’ tih hi ‘hmangaih’ tia dah kan duh lo a, ‘ngaina’ tih kan duh a nih si chuan engah nge kan dah vek loh?

A ṭhena, ‘hmangaih’ dah a, a ṭhena ‘ngaina’ dah hi a dik em ni? Lo en chiang ve teh. Khawngaih takin min rawn chhâng leh ang che. 

    Yours sincerely

    (H.S. LUAIA)

    24/4/2007

Dear Pu Luaia,

Lehkha 17/4-a, i thu mi rawn zawh chu hetiang hi a ni: Isua hian Petera thu a zawh hian a vawi hmasa pahnihah hian a Grik ṭawng chu agapaô a hmang a, a vawi thumnaah hian phileô a hmang thung a. Petera hian phileô tih thu hmang hlîr hian a chhâng thung. Agapaô tih hi ‘hmangaih’ tiin kan let a, phileô tih hi ‘ngaina’ tiin. Sâpho hian an thliar thei lo a, love tih hlîrin an letling a ni. A Grik ṭawng hi lehlin kan tum hrâm a, thu hrang kan hmang a ni.

Agapaw leh phileô hi a awmzia a inthuhmun chiah lo ná a, thliar hran har tak a ni. Agapaô hi Kristiante inhmangaihna an sawina a ni ber a, Pathianin khawvêl agapaô a, lalin a khua leh tuite a agapaô a, nu leh paten an fate an agapaô bawk a. Nula leh tlangvâl an inngaizâwng kan tih ang chiah hian phileô hi an hmang deuh niin a lang. Ṭhian dûn mipa ve ve emaw hmeichhia ve ve emaw chu an inngaizâwng kan ti lo a, an inngaina kan ti. Mihring emotion khawih lam an kawhtîr deuh ṭhin. Johana lehkhathawnah chuan tangka sum ngainat tih a sawi a, hetah hian phileô hi a hmang a ni. Mi thiamte pawhin a danglamna hi an sawi fak thei bîk lêm lo, an hman pawlh ve bawk niin a lang.

Petera-ten in leh lo kalsana an zui kha a thi ta mai si a, eng nge an tih tâk ang? “Kan business kha ka chhunzawm leh mai dâwn,” a ti a; a ṭhiante pawhin, “kan lo tel ve mai ang,” an ti a, sangha man tûr chuan an kal ta a.

A hlawhchham thlâk hle a, mahse mi pakhat vaukama ding chuan sangha phûl a hmu a, chu lama lèn dêng tûrin a hrilh a. An han den chuan an khuh ta ṭeuh mai a. Sangha man hi a làwmawm hle, anni beidawng hle rilru pu tawh pawh an phûr thar hle. Business lian zâwk dinte pawh an rilrûk rum rum mahná. Petera chuan lèn dêng tûra titu chu an pu kha a nih a hre ta a. Isua chuan, “Hêng business hlawhtling thei tak khawvêl hausaknate ai hian kei mi hmangaih em?” a han ti chu Petera hian, “Hêng ai hi chuan ka ngaina zâwk che alâwm,” tiin a chhâng a. Isuan, “Chanchin ṭha ka rawn thlen a, thil thar ka rawn ṭan a, nangni pawhin min zui a, ka hma leh chanchin ṭha hma i ngai tak meuh maw?” a ti leh a. “Ka ngaina che,” tiin a chhâng leh a; tlêmin chanchin ṭha hrilh darhna lamah hian a la in-commit leh tak tak meuh lo a ni thei a. Isuan Petera thu hmangin, “Min ngaina maw?” a han tih chuan Petera chu a kaw tàwpah a ṭang ta a. “Ka ngaina che tih i hria e,” a ti leh ta a. A phatsan thute pawh a hre reng a. Isuan, “Mi zui rawh,” a ti ta a. A business hlâwk tâwk tak tûr chu kalsan a ngai a ni.

Isua chhànna hian awmzia zau zâwk pawh a nei thei àwm e. A chhànna hmasa hi “Ka berämhote châwm rawh. Ring thar naupang chhia ang dimdâwi ngai an ni,” a han ti a. Isuan a chhànna pahnihnaah hi chuan poimen, beràmpu, Pastor tih a hmang a. Ka mite tân Pastor hna i thawk tûr a ni, thûa rawngbàwl hna a kâwk àwm e. A vawi thumna hi beràm puitling châwm tûrin a tîr a ni. “Beràmte chu puitlingin lang mah se chàwm an ngai, chu chu i hna tûr a ni,” a ti niin a ngaih theih.

Hemi tûk boruak hi Johana chuan sawi fiah a tum a, ṭawng lehlin hian a boruak a let tel thei lo fo. Kan tih dàn pawh hi ṭhenkhat chuan an chhiar liam puat ang a, an nun a khawih lo mai thei. Ni àwm anga ka ngaih dàn ka han tàr lan hi a boruak ka tih ka chènna hmun aṭanga ka hmuh dàn a ni a, meditation neih hnûah a boruakah hian a luh theih a, hun hrang hrangah mi a fan dàn a dang a dang thei àwm e. Sawi fiah ka tumna hi chu a dik lo thei, mahse thu hrang kan hman vena chhan hi a Grik ṭawng lama thu hrang an hman vàng a ni.

Mangṭha. Dam takin.  

    Yours,

    24/04/07

Mizo zîngah Grik ṭawnga ‘hmangaihna’ tihna thumal pali - eros, storge, phileo leh agapao chungchângah ‘agapao’ chu Pathian aṭanga chhuak, hmangaihna tih rau rauah pawh chungchuang bîk anga sawi a ni ṭhin. Hei hi William Barclay-a sawi dàn aṭanga lák chhàwn a ni ber ang. Amaherawhchu, Johanine Literature-ah erawh chuan ‘phileo’ leh ‘agapao’ hi thil thuhmun sawi nân a hmang tawn a ni tih hriat chhuah a ni tawh a. Chutianga chiang taka sawitu chu Catholic scholar hmingthang tak Raymond E. Brown-a a ni a; Anchor Bible-a Johana Hrilhfiahna a siam (appendix)-ah khân chiang takin a chhuina hmuh tûr a awm. Mizo ṭawnga ‘hmangaih’ tih leh ‘ngaina’ tih hi chu ṭawngkam tihdanglam (word play) duh vàng a ni tih Rev. Zairema hian a sawi chiang hle a ni.