Revd Chuauthuama

Guest writer

Revd Chuauthuama

TUMNA A AWM CHUAN KAWNG A AWM

Kum 1963 a ni ta àwm e, ram buai hma kha chu a ni phawt mai, Bihar-ah khuan PWD Muharrir pakhat chu Executive Engineer (EE) thleng a kai sâng a; chanchinbûah an chhuah chuai chuai a. Khatih lai kha chuan mi mak tih a tling! Tûnlaiah erawh chuan Mizoramah thil mak a ni hran lo ang. A chhan chu Mizoramah chuan LDC-te pawh Secretary puitling an ni thei ta tlat a. Hmân kumah khân Police Constable pawh DGP an la kai theih tûr thu sawi a ni a; kha pawh kha a mak lo e; eng tikah emaw chuan Constable pawh DGP-ah an la kai mai thei a ni! LDC chu Secretary puitlingah kai sângin, Police Constable pawh DGP-ah kai sâng se a mak loh hun a la thleng ang; an efficiency erawh chu IAS-ten Secretary hna an thawh leh IPS-ten DGP hna an thawh nên chuan a insàn hleih khawpin a rinawm. 

Tûn hnaiah a ram pumin kan buaipui pakhat chu Mizo zîngah All India Services (IAS &IPS, etc)-a tling an awm ta mang lo a; Chief Secretary chu tûnah Mizo kan nei leh hrãm a; DGP tûr erawh chuan Mizo kan nei ta rih lo. Mizo IPS awm chhunte an la senior tâwk lo bawk si. Chief Secretary tûr pawh hi tûna CS hi a chawlh hunah chuan Mizo IAS kan nei mai dâwn lo niin a lang. Chuti khawp chuan IAS/IPS-ah kan kang chat tawh a. A ram pum buaiin kan buai a; sawrkar pawhin Youth Commission hma láknain All India Services-a exam tûr a buaipui a. Mizoram Synod pawhin nikumah khân CSE-a Mizo tlin tam theih nân hma lák ni rawh se tiin a pass bawk. 

Chutiang taka IAS & IPS-te kan mamawha kan sawi vul lai chuan CM lah chuan mau a sawi mawina lamah “IAS-te meuh pawhin an hna an bànsan duh ang,” a la ti tak deuh deuh a. Mizo ṭhalaite zirna lama ṭhahnemngaia All India Services-ah a tam thei ang ber lût se tih laia thusawiah chuan a intu lo ber pâwl a ni ang. Mau chu eng anga hlawhtling pawhin lo chîng ta ila, IAS-ten an hna bànsana mau buaipui ai chuan an hna bànsan loin mau buaipuitute hotûah ṭang sela, kan ramin a ṭhatpui záwk ang. 

Mizote hi tûnah chuan hnam ngaihtuahawm tak kan ni. India ramah a ram mipui aṭanga chhûtin cancer natna vei tamna ber kan ni a; zun thlum vei pawh hi kan tam hle tawhin a rinawm. Ruihtheih thil tih lamah lah kan filawr hle bawk a; AIDS vei lamah lah India ramah a sâng filawr kan ni tawh bawk. Mizoram chu drugs kawngpuiah ngaih a ni tawh hial. Kan ṭhalaite lah hetiang thil ṭha lo tih lamah hian an tlân nasa a; kan thi zawih zawih mai zawng a nih hi. 
Civil Services Examination (CSE) chu sawi loh engineer leh doctor, etc., zir tûr thlanna MEET-ah pawh kan sâng hlei thei lo. National Eligibility Entrance Test (MEET)-ah kan duh mang loh Chakma-te chu Mizoram mite zîngah Top Ten-ah an awm an awm ta mai si a. Tûnah chuan thlîrna tlâng dang aṭanga kan thlîr a ngai ta a ni lo maw? Mizorama Chakma awm sate hi chu ṭhianah leh lamṭangah siam ila; Bangladesh aṭanga lo luh belh zêl tûr dan kawngah anniho nèn ṭang tlângin theih tâwp chhuah ta zâwk ila. Huat ena kan en reng chuan kan chàn loh khànah nasa takin lehkha an zir a. Nakin lawkah chuan IAS&IPS an la kat nawk ang a; Mizoram ngeiah hian hreh takin chungin ‘Ka pi/ Ka pu’ kan la ti ngei dâwn tlat. 

Thil hi kan han ti hluai a; mahse rei lo tê-ah mei khû ang maiin a zâm ral leh mai ṭhin. NGO  a ni emaw, political party a ni emaw kan han phûl hlut ṭhin a; mahse rei lo tê-ah chaw sa kan daih ang maiin kan awm leh ṭhin. Chakma chungchâng pawh kan sawi tam na rawh e; mahse kan thil tih ûm zuina lamah kan chak tak tak chuang lo. Hetiang mai maia thil tih hni hnê ai chuan kan rama dàn ang taka awm sate hi chu lamṭanga kan siam a pawimawh tawh zâwk ang. Kan hnawh chhuah theih si loh mi lungâwi lo siam tam hi kan ṭhatpui lo ang. Keinin hmusit taka kan en lai hian national leh international level-ah keini aiin an thleng sâng zâwk daih a; keini aiin an kut a hlei záwk bawk a. National newspaper-ah pawh anni chuan an vui leh vaina  an chhuah chak zâwk. Keini chu tute emaw kan han phût fiam ve pawhin a harsatzia sawiin insawi thiamnain kan khat liam záwk a ni mah si a! 

Hetih lai hian kan ṭhalaite lah theih tâwp chhuaha All India Services-a tling ngei tûra ṭan la hmêl hmuh tûr a tlêm êm êm lawi a. Mizoram sawrkarin MCS/MPS service condition a ti ṭha êm êm mai a; chuvàngin MCS/MPS vêlah hian kan ṭhalaite hi an lungâwi tâwk a ni ang. “MCS/MPS ka nih chuan service senior hunah IAS/IPS-ah ka kai tho ang,” tiin an inhnêm a ni ber àwm e! National level-a inzàr pharh chákna kan nei lo. Kan ramah hian kan inchhek arbâwm a; kan vawk lal lèn ringawt mai a nih ber hi. Hetiang rilru sâng lo tak hi kan paih a ṭûl. 

Tûnlai hian kum 2015–2019, kum 5 chhûnga IAS Topper-te chanchin ka chhui chiang deuh a; thil mak tak chu 2016–2019 chhûnga IAS Topper 4-te chu hnam hnuaihnung Other Backward Classes (OBC) leh Scheduled Caste (SC) vek zuk nia! Presbyterian Kohhran chuan puitling Sunday School-ah Hindu chi inthliarna chanchin kan zir a. Hindu chi ṭhaten chi hniamho an ngaihnêpzia kan hria. Tûnah erawh chuan kum 4 chhûng chu OBC/SC-te chu Hindu chi ṭhaho tluk loh, IAS Topper an ni thei tlat. 

Mizote pawh hian tih tak zeta kan beih chuan IAS/IPS kan tling chur chur thei ang; kan tum tâwk loh vàngin kan tling lo mai a ni. Mi ṭhenkhat chuan Hindu chi chhia IAS Topper-te chu an zirna a ṭha alâwm tiin chhuanlam an zawng mai thei; a dikna chin a awm ang. Chutih lai chuan Mizo tam tak hi zirna ṭha tak tak aṭanga chhuak an ni tawh hlawm. MCS/MPS tlinghote education qualification hi nêp lo tak vek a ni. CSE hi tih tak zetin bei sela, an tling êm êm ang. Kan tlin loh chhan hi chu tih tak zeta kan beih loh vàng chauh a ni. Zonet-in MCS batch hnuhnung ber lawmpuina a buatsaihah pawh Mizoram Chief Secretary Lalnunmawia Chuaungo khân, “Civil Services Exam hi bei leh rawh u,” tiin a fuih mawlh mawlh kha. Kha fuihna kha tihlawhtlin tum hlawm tak ang maw? MCS-ah hian an lungâwi kumhlun mai zâwk dâwn em ni? I lo thlir zui zêl teh ang u. 

India ramah kan awm a, zau zâwka ram leh hnam tâna rawngbàwl theihna hi kan zawng tûr a ni. Kum 2019-a IAS Topper Kanishak Kataria (Rajasthan) chu Samsung company (Korea)-ah thawkin kum khatah chêng vaibelchhe khat aia tam a hlawh thei a. Nimahsela, India ram tâna zau zâwka rawngbàwl a duh avàngin a hna bànsanin India-ah a lo hãwng a. Theih tâwp chhuaha a beih avàngin a vawi khat exam-naah IAS Topper a ni thei. Kataria hi Dalit (SC) mi a ni. 

Kum 2018-a IAS Topper Anudeep Durishetty (Telengana) hi Civil Services Examnination (CSE)-ah vawi khatah a hlawhtling nghâl mai bîk lo. Vawi hnih chu a tling zo lo phawt a. Kum 2014-ah IRS-ah a tling a, IRS officer niin Deputy Commissioner, Central GST, Hyderabad-ah thawk chungin kum 2017 CSE-ah khân a exam ve leh a; a vawi li exam-naah chuan IAS Topper (2018) a ni ta! “Bei la, bei nawn rawh,” tih kha a taka thlentîrtu a ni. 

Kum 2017-a IAS Topper Nandini KR (Karnataka) nun pawh hi “Bei la, bei nawn rawh” tih hian a nun a luah khat a ni ber mai. CSE-ah hian a hlawhtling nghâl mai bîk lo. Vawi hnih a tling zo lo phawt a; a vawi thumna 2014 exam-ah khân IRS a tling a; a vawi 4-na 2016 exam-ah IAS-ah tlingin IAS Topper a ni ta. CSE-a a tlin hma chuan Karnataka PWD-ah engineer hna a thawk lâwp lâwp a; IAS nih a tum erawh a ṭhulh chuang lo. A exam vawi 4-na atân hian tûn hma zawng aiin a inbuatsaih nasa tih a sawi a; chhûn leh zàn hi thuhmun deuh rengin a hmang. Nandini hi OBC mi a ni. 

Kum 2016-a IAS Topper Tina Dabi (Delhi) chu lehkha thiam thei tak a ni a; amah chu Dalit mi bawk a ni. CSE a beih vawi khatnaah IAS Topper a ni thei a; a hlawhtlin chhan an zawh chuan, “Thawhrimna hi hlawhtlinna chu a ni,” tiin a chhâng. IAS Topper zîngah a naupang ber a ni nghe nghe. 

Kum 2015-a IAS Topper Ira Singhal (UP) chu Hindu chi chhe zînga mi a ni lo náin pian phunga rual ban lo (disabled person) a ni thung. Ruh lam ṭha lo natna (scoliosis) a vei a; amah pawh ft 4.5 chauha sâng a ni. CSE a beih hmasak ber ṭumah IRS-ah a tling a; mahse a natna avàngin IRS a zawm an phalsak lo. Central Administrative Tribunal (CAT)-ah a thlen nghe nghe a. Kum 2010, 2011, 2013, leh 2014-ah te a exam nawn tlut tlut a; IAS nih hrâm a tum si a; a beidawng hman ṭêp nghe nghe a. Kum 2014-a exam-ah chuan a hma zawng aiin a ti ṭha ta a; 2015 IAS Topper a lo ni ta hial a ni. 

IAS Topper ni lo, IAS naupang ber, kum 21-a IAS ni thei chu auto rickshaw driver fapa Ansar Ahmad Shaik (Maharastra, born 1 June, 1995) a ni. An chhûngkaw boruak a ṭha lêm lo hle. A pa chu zu ngawl vei a ni; nupui 3 a nei a, Ansar-a nu chu a nupui pahnihna a ni. Kum 4 mi a nih laiin a pa chuan an zitîrtu hnênah Ansar zirna chu tihtàwp a tum thu a hrilh a. An zirtîrtu chuan, “I fapa hi lehkha thiam thei tak a ni a; sum sèn hreh suh. I inchhîr lo ang, ” tiin a lo hrih a; Ansar chuan a zirna a chhunzawm thei ta a. Class XII thleng chuan Marathi medium school-ah a zir a; English pawh a thiam lutuk bîk lo. Ansar chuan IAS nih tumin kum 3 chhûng chu ni khatah dârkâr 12 aia tlêm lo lehkha a zir ṭhin a; kum 2016-a IAS tling zîngah khân 361-na a ni. 

Hêngho hlawhtlinna bulpui ber chu TUMRUHNA leh THAWHRIMNA a ni. Vawi khat exam-a tling nghâl  mai lo, vawi 4-naa tling ta chauhte an awm. IAS nih an tum tlat avàngin a tâwpah chuan an hlawhtling ta nge nge a ni. Anniho ang hian IAS nih tum tlatin Mizo ṭhalaite hian bei se, an tling ve ngei ang; tumruhna leh thawhrimnaa ur thlûk theih a ni.