Revd Chuauṭhuama huang: A HLÂWK DÂWN PHAWT CHUAN KAN TAIMA!

ZONET-ah sikul ṭan hma leh hma loh chungchâng an sawi ho kha ka lo ngaithla ve a; sikul ṭan tlai duh lam ṭhenkhat sawi dànah kha chuan Mizote hi kan taima lo tih kha pawm a harsa tiin an thu keuh thluk dàn ber kha chu, “A hláwk dâwn phawt chuan kan taima,” tih kha a ni. Hei hi hnam thatchhia anga insawi duh lote sawi dàn ber a ni. A hláwk dâwn chauha taima chawp thei chu mi taima an ni ang em? A tlângpui thuin Aizâwlah hian Mizo dàwrkai ai chuan vai dàwrkai an inhawng hma deuh vek ang a. Aizâwlah zîng kârah hian bazarin chhuak ta ila, Mizo dàwrkai chu dàwr tùr an vâng pharh mai.

Kum 2008–2010 chhûng khân Centenary School : Dàwrpui Church-ah Principal ka ni a; khatih lai khân zîng lam dâr 8-ah sikul kal tûrin ka chhuak ziah a. Ramhlun aṭanga Dàwrpui inkârah hian vai dàwr chu an inhawn vek ṭhin tawh laiin Mizo dàwr erawh chu inhawng a awm pheuh pheuh chauh a ni. Zîng kâr dâr 7 vêlah Aizâwla restaurant-ah thingpui inna tûr zawngin chhuak ta ila, thingpui inna tûr kan hmuh chhun chu vai enkawl restaurant deuh vek a ni ang. Sumo kal tûr fuan khâwmna bul vêla thingpui leh chhang kan zuarte erawh chu dâwr pângngai luah an ni lo a, chhiar tel an ni lo. Zîng dâr 6 emaw 6:30 vêlah emaw lu mehtîr tûrin Chanmari aṭanga Dàwrpui thlengin zawng ila, Mizo lu mêtho chu hmuh tûr an awm lawi lo bawk.

Hmânah khân Aizâwla puan tahtu pa pakhat an kawmna Zonet-ah ka lo thlîr a; ani sawi dàn kha chuan Kâwlho chuan zîng dâr 7 aṭangin an tah ṭan a, zàn dâr 11 thleng an tah peih thu a sawi a. Puan tahna ṭhenawm vêl tân bengchheng an tih hlau lo phei se chuan dâr 11 hnu lam thleng pawhin an tah peih ang a tih kha! Mizo chu puan tah tûr an hmuh zawh loh thu a sawi tel nge nghe. Tûnah chuan Kâwlho chu Myanmar ram boruak a ṭhat deuh ták avàngin tam tak chu an hãwng chho leh tawh a ni àwm e, an hmun ruak chu thingtlâng nulahoin an rawn luah ni àwm tak a ni; chutiang a nih chuan thil làwmawm tak a ni ang. 

Kum 1998 November thla khân Holland aṭanga ka lo hàwn pahin Jerusalem-ah ni 8 lai ka châm a. Khatih laia Mizo pêm thlaho awmna hmun pakhat Gaza Strip-a Neve Dekalim-a chêng Allenby Sela leh a nupui hual, Kâwlkulh khaw nula ṭhin Vered-i leh Lêngpui nula chuan Jerusalem-a ka awm chu min rawn hruai a; Tel Aviv-ah kan bazar chhuk a. Chumi ṭuma Vered-i-te ṭhian dûn thusawi chuan ka rilru dek zar mai, “He laia kan thawh ang hi chuan Mizoramah khân hna thawk ila, kan hausa hma ngawt ang,” an ti. Chutih lai chuan Vered-i chu nau awmnaah a thawk a, amah nula fel a ni bawk a, a kai sâng chak hle a ni àwm e. Sikul kal hun sawn chungchânga sawi honaah MSU hruaitu pakhatin, “Mizo kan thatchhe lo; ram danga awmte an taima vek” tih lam hawia a sawi kha Mizote kan thatchhe lo tih ṭan chhanah a tling ang em? Israel rama Mizo pêmte chu thatchhe thei lo khawpin an system a dik tlat tawh. Mizoramah chuan kan system a dik lo hi a buaithlák lai tak chu a ni ang.

Tel Aviv-a Vered-i te ṭhian dûn bazar chu hmuhnawm ka ti tlat; khatih lai (1998) kha chuan Mizoramah ATM a la lãr lutuk lo. Kâwlkulh leh Lêngpui nulate kha an khaw hluiah la awm sela chuan ATM tih angreng an la hmang lo ang a; a pawisain an neih zât zât an pai ṭûn zâwk ang. Tel Aviv -ah erawh chuan, “Ka pawisa ka hmang zo tlat, ATM-ah ka kal lawk dâwn,” an ti a, an kat zeuh zeuh lai kha hmuh nuam ve tak a ni. Kan nulate pahnih chu duh táwka an bazar hnûah chuan zànah Gush Qatif biala Juda pêmho awmna khaw pakhat Neve Dekalim chu kan han thleng phei a; Vered-i te inah chuan âr sa hrang lian pui puia chan, kan tui tak kan hmeh a; ka va puar lih liah tehlul êm! Vered-i te inah chuan Aizâwl (Dàwrpui)-a chhûngkaw hlun taka mi nu pakhat leh a fanu chu an lo lêng a; chu nuin min zawh hmasak ber chu, “Kuhva i rawn keng em?” tih a ni. Holland-a thla khat awm tawh ka nih avàngin kuhva ei mi pawh ni ila, neih ngaihna a awm tawh lo.

Chutia kan titi ho lai chuan Mizo pêm thlaho hna thawh tûr ngaihtuahpuitu, Sihphîr tlangvâl chu a lo lût ve hlauh mai a. Ani chuan Aizâwl nu pakhat leh a fanu hna thawh tûr chu a hmuhsak a; an thawh tûr chu Super Market-a zawrh tûr thlai tihfai a ni. Neve Dekalim-a Mizo nulate pawh chutah chuan an thawk a. Sharon-a chuan Aizâwl nu pakhat hnênah chuan, “Naktûk zîng dâr 4:30-ah Bus-in a rawn lam ang che u; chumi nang hman tûr chuan in lo inpeih hman dâwn nia,” tiin a hrilh a. Chu nu chuan nui uar uar chungin, “Awi ã! Keini chuan kan tlin ve lo ang, a hma êm mai!” a ti a. Aizâwl nu pakhat leh a fanu chuan caravan in pakhat an luah ve a ni. Hna thawk tûr chu Bus-in zîng takah a rawn lam a; an bàn hnûah pawh an awmna hmunah a dah leh thlap zêl a ni.

A tûkah chuan kei chu zîng dâr 5 hmain ka tho a; khua pawh a la êng fel lo. Tlêma khawlai a hmuh chian theih ták hnûah chuan Neve Dekalim chhak lam hmun sâng laiah chuan chhoin ni chhuak tûr ka han thlîr a. Neve Dekalim ṭhenawm chu Khan Yunis khua a lo ni reng mai a! Khan Yunis khua chu kum 1967 Six Days War (Ni ruk indo)-ah khân Israel sipaiten an la a, indona hmun hmingthang tak pakhat a ni. Gaza Strip-ah chuan Gaza khawpui dawta khaw lian ber a ni a; kum 2012-ah khân mihring 350,000 an awm. Neve Dekalim leh Khan Yunis inkâr chu thîr hlîng nei palin an daidang nghe nghe a. Gaza Strip-a pêm tharhote khaw din 20 vêl chu kum 2005 August thlaah khân Israel sawrkarin chhuahsan vek tûr a ti a; an hmun hluite chu bulldozer-in an nawr chhe deuh vek a ni. Mizo awm vete pawh hmun hrang hrangah an insawn darh ta a.

Khan Yunis khua ka zuk hmu ta mai chu kum 1967-a Tezpur Jail-a kan tàn lai ka hre chhuak a; Six Days War lai khân tûk tin English newspaper (Assam Tribune, Amrita Bazar Patrika, Hindustan Times, etc.) lo lût hi ka chhiar hmasa ber zêl a. Indo chanchin hre duhte khân min hual tuau a; kei pâwl IX pass chauh khân chanchinbu chu ka lehlinsak a, ngaihnawm an ti ve hle ṭhin. A hnûah chuan Israel leh Arab indo chanchin chu ka ziak nghe nghe a. Tualte khua Dênghlîran a chhuah dâwnin a hàwn a, amah lah a thi tawh si a; ka lehkhabu ziah hmasak ber chu a bo hlen ta!

Khan Yunis bul ṭanga ka chhuk leh pawh chuan Aizâwl nu leh a fanu chu an lo la tho hman ta lo a; dâr 9 vêlah chuan pawr phak deuh luai hian an lo tho ve ta hrãm a. Zàn lama, “Awi ã! Keini chuan kan tlin lo ang!” a tih ang tak khân an tlin lo ta ngei chu a lo ni a. Israel rama Mizo pêmte tân chuan thatchhiat a theih loh a ni  ber mai; an hna thawh dàn system-in a zir tawh tlat a. Kan awmna hmun azira taima chauh kan nih chuan taima tih tlâk kan ni lo ang; mi taima chu khawiah pawh awm se a taima tûr a ni záwk ang chu. Hnathawh dàn system dik erawh chu a pawimawh khawp mai. 

Mi taima chuan hna zahawm leh zahawm lo a thliar lo ang. Mizorama kan buaina ber pakhat chu a bîk takin ṭhalaiten hna thawh duh bîk an nei tlat a; an hna thawh duh bîk ang an hmuh loh chuan hna a awm lo an ti mai ṭhin. Hna zahawm leh zahawm lo hi thliar vak lo ila; eng hna pawh hi hlim leh lâwm takin thawk ila, hna zahawmah a chang chhawm mai zâwk ang. Israel ramah nau awm chu hna zahawm a ni a; super market-a zawrh tûr thlai then fai pawh hna zahawm tho a ni.

Tûnlai ṭhalaite hi chu mut huna mu lo, thawh huna tho leh bawk si lo an ni fur mai; insiam ṭhat chu an mamawh hle a ni. Mut hi kan thlahlel lutuk deuh a  ni ang. Bible chuan, “Mut thlahlel suh, i lo pachhe dah ang e!” a tih kha (Thuf 20.13). Mi fing Solomona sawi a ni a, a dik khawp ang.