Revd Chuauthuama

Guest writer

Revd Chuauthuama

KING JAMES TRADITION BIBLE LEHLIN

English Bible lâr ber pakhat The Authorised Version of the Bible chhuah hma khân English Bible chi hrang eng emaw zât a chhuak hman a. Chûng Bible lehlin nân chuan khatih laia kutziak Bible (manuscripts/mss) an kawlte kha beh chhanah an hmang ber. Kum 1604 July-ah khân King James I (of England) chuan English Bible lehlin ṭhat a phalsak a; English mi thiam rualin Bible lehlin hna chu an thawk ta a. Kum 1611-ah an tichhuak a; King James I thupêka lehlin a nih avàngin Authorised Version of the Bible (AV) tih a ni a; tûnlai chuan King James Version (KJV) tih a ni ta deuh ber. 

Authorised Version chhuah hmaa English Bible lehlin (versions) hrang hrang chhuak tawhte chu (1) Wycliffe Version, 1382; (2) Tyndale Translation, 1525-35-(a) The Coverdale Version, 1535; (b) The Thomas Matthew Bible, 1537; (3) The Great Bible, 1539-68-(a) The  Taverner Bible 1538, (b) The Geneva Bible; (4) The Bishop’s Bible, 1568); (7) The Douay Version, 1609-10 (Catholic). Mi ṭhenkhatin Authorised Version an fakna, Luka 23.33-ah ‘Kalvari’ tih a chuang bîk an tih hi hêng Bible lehlin hrangahte pawh hian a awm vek a; an thu lákna chu original Greek Bible ni loin Jerome-a lehlin Latin Vulgate (4th cent. AD) a ni. 

Authorised Version chu Bible lehlin thar hlak a ni lo a; a hmaa lehlin awm tawhte ennawnna a ni ber a; a nihna takah phei chuan Bishop’s Bible ennawnna a ni ber. Authorised Version buatsaihtute chu khatih laia mi thiam ber ber - Oxford University leh Cambridge University mi thiamte bákah Westminster mi thiamte an ni a; a tìrah mi 54 thlan chhuah an ni a, a taka thawktu tak erawh chu 47 an ni. Group 6-ah an inṭhen a, group 4-in Thuthlung Hlui an khawih a, group 2-in Thuthlung Thar an khawih a ni.

Bible bung leh chângte hi a tîra ziaktute dah a ni lo. Authorised Version bung ṭhen dànah chuan kum zabi 13-naa Stephen Langton-a ṭhen kha an zui a; châng ṭhen dànah chuan Robert Estienne-a tih dàn (1551) an zui thung a ni. Geneva Bible tih dàn zuiin châng tin hi paragraph tharin dah vek a ni. 

Authorised Version chu a tîr aṭang rêngin a ṭha kim vek bîk lo. Hming ziah dànah Thuthlung Hlui leh Thuthlung Thara tih dàn a inang lo nual. Entîr nân - Thuthlung Hluiah ‘Isaiah’ tih chu Thuthlung Tharah ‘Esaias’ tih a ni a; Thuthlung Hluiah ‘Jeremiah’ tih chu Thuthlung Tharah ‘Jeremias’ tih a ni; Thuthlung Hluiah ‘Hosea’ tih chu Thuthlung Tharah ‘Osee’ tih a ni; Thuthlun;g Hluiah ‘Jonah’ tih chu Thuthlung Tharah ‘Jonas’ tih a ni. Tûnah erawh chuan khatiang tih dàn inang lo zawng zawng kha thuhmuna dah a ni ta. 

Kum 1881-a Revised Version Thuthlung Thar a chhuah hma kha chuan Authorised Version chu khingtu awm lo ang maiin a mal lèn hman a. Khatih lai kum 270 chhûng khân Bible lehlin hrang hrang a awm lo a ni bîk lo. Mi mal lehlin hrang hrang - Hammond, 1653; Woodhead, Allestry & Walker 1675, Richard Baxter 1685 etc., a chhuak a. Kum zabi 19-naah pawh khân lehlin hrang hrang a chhuak hlawm. Mahse chûngte chuan Authorised Version an khûm thei lo. 

Kum 1870 February 10-ah khân Convocation of Canterbury-ah Thuthlung Thar lehlin ennawn rawtna a lo lût a; a hnu lawkah Thuthlung Hlui ennawn rawtna chu pawm a ni ta bawk a. Authorised Version ennawn hna chu an thawk nghâl a. Kohhran pâwl pakhat Church of England (Anglican) chauh ni loin Baptists, Congregationalists, Methodists, Presbyterians leh Unitarians te thlengin ennawnnaah hian an tel a. Roman Catholic chu sâwm mah se tu mah an tel ta lo! Mi thiam 54  chu group hnih member 27 ve veah an inṭhen a.

Thuthlung Thar chuan England-ah May 17, 1881-ah tichhuakin, USA-ah chuan May 20-ah tihchhuah a ni a. Oxford University Press leh Cambridge University Press  chuan bu maktaduai khat ve ve order an hmu nghâl a. Kum khat chhûngin England leh USA-ah bu maktaduai thum an hralh hman a ni. 

Thuthlung Hlui chu kum 1885-ah tihchhuah a ni ve ta a. American English leh British English hman dàn hi tlêma danglam hret hret a awm avàngin American English hman dàn zuia ennawn American Standard Version (ASV) chu kum 1901-ah tihchhuah a ni. Revised Version-ah chuan Thuthlung Tharah tihdanglam 30,000 vêl a awm a; châng tinah 4½ tihdanglam ang a ni. 

Revised Version chhuah hnu lawkah Mizo­ramah missionary-te an lo chhuak a; anni chuan Mizo Bible  buatsaih nân Revised Version chu an hmang a. Mizo Bible bu pum, kum 1959-a lo chhuak kha Revised Version (1885) aṭanga lehlin a ni deuh vek a, hmun tlêm têah chuan Authorised Version-a kîr zauh an nei àwm e. 

Revised Version an lehlin hnûah kut ziak Bible bu hlui an hmuh chhuah belh tam tawh hle a; a bîk takin kum 1947 hnu lama Dead Sea Scrolls an hmuh chhuah zîngah Estheri bu tih chauh lo chu Bible-a lehkhabu chu a bu kim chiah ni lo mah se, a them kut phah tiat tal an hmu kim vek a ni. Bible ziaktute kutchhuak tak hi hmuh tûr a awm tawh lo a; chuvàngin mi thiamten Bible an ennawn chuan a ziaktu hnaih ber kut ziak an zawng ṭhin a; a ziaktu hnaih ber chuan a tîra mi a hnaih ber bawk a, dik ber tûrah ngaih a ni. 

Tûnlai chuan ṭawng hman dàn hi a danglam chak êm avàngin Bible lehlin pawh hi ṭawng danglam dàn nèna inmil tûrin ṭhangkhat lianah chuan ennawn zêl an duh a. Revised Version pawh kha ennawn lehin kum 1952-ah khân Revised Standard Version (RSV) a lo chhuak a. Revised Standard Version pawh chu an ennawn leh thuai a; kum 1989-ah khân The New Revised Standard Version (NRSV) a lo chhuak a. NRSV hi chu lehlin kalpui dàn a dang ta deuh a; dynamic equivalent translation an tih ang hi a zui ta deuh bîk a ni. 

Chumi avàng chu a ni mai thei, mi thiam rual dangin Revised Standard Version chu an ennawn leh a; tûn hmaa lehlin dàn kalhmang King James tradition chu zuiin The English Standard Version (ESV) chu kum 2001-ah khân an rawn tichhuak a. ESV buatsaihtute zîngah mi thiam rual sawmnga chuang an tel a; ESV hi tûnlai English Bible-ah chuan lehlin ṭha ber pâwla chhiar ngam a ni ang. Bible lehlinah rêng rêng hian ‘ṭha ber’ sawi theih a awm lo tih hriat a ṭha. ESV chu King James tradition-a lehlin a ni. 

Bible zirnaah chuan a tîra mi (autograph) hnaih ber zawn nân chuan thil pathum- (1) A hlui ber (Oldest), (2) A tâwi ber (Shortest) leh (3) A thu har ber (Hardest) chu tehna atân an hmang ṭhin. A hlui ber chuan a ziaktu a hnaih ber a; a hlui ber chu tihdanglam/ziah belh a la tlêm ber bawk a; a hlui ber chu, ziah belh tlêm ber a nih bawk avàngin a thu pawh a har ber ṭhin. Chutiang tehna hmang chuan mi thiamten Bible an zirin a hlui ber an zawng kher ṭhin. Chutianga teh chuan Authorised Version ennawn chhãwng lina English Standard Version (EVS) chu manuscripts hlui ber berte en chunga lehlin a nih avângin ṭha tâwk hle tûra ngaih a ni. 

Tûnah hian Mizo Bible (OV RE-edited, 2017) hi ennawnin Mizo Revised Bible buatsaih mêk a ni a. BSI, Aizâwl Auxiliary-ah hian Translation Cell a awm a, chutah chuan member 20 an awm a. Chairman chu Rev Dr H. Vànlalauva (BSI Aizâwl Auxiliary President) a; Secretary chu Rev. Dr L.H Rawsea, Associate Professor, Aizâwl Theological College a ni. Tûnah hian Thuthlung Thar enawn hna chu Translation Cell hian an thawk zo ṭêp tawh a ni. 
Mizo Revised Bible  buatsaih dàn tlângpui chu- (1) Tûna Mizo Bible (OV Re-edited, 2017) hi a thu a luang ṭha a, hetianga a thu luang ṭha tak hi a theih chin chinah khawih buai loa vawn him hrâm tum a ni; (1) Lehlin dik tâwk lo leh lehlin kim lo chu lehlin ṭhat a ni; (3) Lehlin chuangtlai lutuk (over translation) chu paih ṭhen a ni; (4) Mizo ṭawng kalhmang indawt dàn dik zâwka dah a ni; (5) Mizo ṭawng hlui, ṭhangtharte hriat thiam tawh mang loh chu ṭhangthar hriat thiam tûr ṭawngkam thar, zahawm siin thlák a ni; (6) Bible châng inkawpa dah zawng zawngte kha châng mal mala dah hran vek a ni; (7) Paragraph heading-ah English Standard Version zui a ni. (8) English Standard Version chauh en loin a tîra ziahna The Greek New Testament en tel a ni a; Thuthlung Hlui khawih hunah Hebrew Bible leh versions dang ràwn tel a ni  ang. 

A tàwp berah chuan hei hi han sawi tel hrãm ila. Kan sawi tawh angin sâp zîngah pawh mi mala Bible letling an awm nual a; mi mal lehlin Bible an hmanna ber chu hrilh fiahna an siam beh chhanah a ni. William Barclay chuan Thuthlung Thar hrilh fiahna ‘Daily Study Bible’ a buatsaihah chuan ama lehlin a hmang. James Moffat-a lehlin The Moffat Translation of the Bible chu Moffat Commentary siam nân an hmang. Anchor Bible leh Word Biblical Commentary-ahte chuan hrilh fiahna siamtu ṭheuh khân an chan bîk lehkhabu kha an letling nghâl. Mi mala Bible letling ṭhinte hi chu a tlângpui thuin mi thiam filawr, a original language pawh thiam chiang tak an ni ṭhin. A bul thûma hre mûmal loin Bible lehlin hi nuthûri zuam ngawt chi a ni lo. 

Mipuiin kan hriat tûr  pawimawh tak chu kohhran Pathian biak inkhâwmnaah mi mal lehlin Bible an hmang ngai lo. A huhoa Bible lehlin chu mi mal ngaih dàn lal bîk a awm thei lo a, a hrisêl bîk hle ang a; hei hi tûna Mizo Revised Bible buatsaih mêkah pawh hian a dik hle ang. Mi mal ngaih dàn lalna Bible a ni lo ang.