Guest writer
Revd Chuauthuama
THLIR DAN DANG
Vànglaini March 3, 2021, phêk hmasa ber vei lam sîr ‘KHAWTHLIR’ tih hnuaiah khân ‘Mizo Dah Tùrin Ngèn’ tih thupui hnuaiah Mizo Students Union-in Higher & Technical Education Director atâna Ms Nazuk Kumar IAS ruat chungchângah Deputy Chief Minister an hmuh thû leh Mizo dah tùra an ngèn thu a chuang a. Eng vànga Mizo kher dah tùra ngèn nge an nih erawh chu eng mah tàr lan a ni lo.
He thil ka han hmuh khân ngaihtuahna thui tak min neihtîr a. Mizoram hian keimahni State IAS cadre bîk kan la nei ve lo a; hmãn deuhah khán CM-in a dîl leih leih chauh a nih kha! AGMUT cadre zînga tel kan ni a; tûnah tak hian AGMUT cadre-ah IAS 287 an awm a. Chûngho chu Arunachal, Goa, Mizoram leh Union Territories-ah te sawn kual theih vek an ni a. Tûnah tak hian Mizoramah vai IAS officer eng zât chiah nge awm ka hre lo. Hnam dang IAS officer an lo kal a; hmun dangah sawn leh an ni a; mi dang an lo kal leh ṭhin. A tlangpui thuin IAS junior deuh an lo kal ber a; tûna Mizorama vai IAS officer senior ber chu Ashish Kundra (b. 1973, RR IAS–1996) hi a ni àwm e.
Hmânah Mizoram Chief Secretary lo ni tawh pakhatin vai officer duh lo deuh zâwnga ṭawngkam kan cheh ṭhin hi ṭha a tih loh thû a sawi ka hria a; a ngaih dàn chu a dik hle ang. Mizo zînga ‘Poet of the Century’-a thlan ngat Rokûnga hlaah pawh, “Hnam dang hmusit mai lovin ṭhianah i siam ang u,” tih a nih kha. Mizo Regular Recruit IAS & IPS officer kan neih chhunte hi State danga thawk an ni a; an awmna State-a miten Mizo an duh loh thu sawi ve ta se la, an tân dawn nuam tak chu a ni hauh lo ang.
Mizoramah vai IAS officer fel tak tak an rawn awm tawh ṭhin. Tûn hmâa Lunglei leh Aizâwlah pawh DC lo ni tawh Rajendra Kumar (RR IAS–1989) kha mi fel tak a ni. Aizâwl DC office-ah Paryavaran Vahini (Ecological Brigade) Committee kan ṭhu ṭhin a; committee kaihhruai kha a thiam êm êm mai a. Zêp nâk emaw, ani awm tâk loh hnûa Mizo DC hoa kan ṭhu kha chu nãwi angreng tak kan ni a; kan titi satliah a ang deuh ber! Rajendra Kumar kha Bihari a ni na vàng vàngin tluk loh rim nam tak a ni. Khatih laia DC Office-a Election Officer (Mizo) khân hetiang deuh hian a sawi a, “Inthlan dâwnah Returning Officer a nih avàngin ‘lecture’ pe tùr a ni a. Tûn hmain inthlan a la buaipui ngai bîk lo; zan khat a zir a, a thiam hman vek; lecture a han pe chu hneh tak a ni,” a ti.
Tûn hnãi kum 5/6 vêl chhûng khân Mizoramah vai IAS officer fel tak tak an lo chhuak tawh a. Dr. Arun T, Kannan Gopinathan, Mrs Shashanka Ala, Bhupesh Chaudhary leh Mrs Ankita Chakravarty te chuan Mizoram an chhuahsan leh tawh a. Dr. Arun T. kha Kolasib-ah Bru chungchâng vàngin buaina a táwk a; chutiang deuh bawk chuan Bhupesh Chaudhary pawhin Mamit-ah Bru chungchâng vàng bawkin buaina a tâwk a. Dr. Arun T. kha Lawngtlai DC hmingṭha tak a ni a; chutiang bawkin Bhupesh Chaudhary pawh Siaha DC hmingṭha tak a ni bawk.
Kum 2017-a Aizâwl DC pisa-a officer-hoin DC Kannan Gopinathan an ‘Ngaihhruina’ thu mawizia te kha hrilhfák tling ang. Fak tlák ni lo se khatiang thu mâwi kha an ziak lul lo ang! Mizoram hian IAS & IPS cadre hran pawh nei ila, vai officer hi kan nei reng dâwn. Nagaland pawhin IAS & IPS cadre hran nei mah se, vai RR IAS & IPS eng emaw zât an kawl reng tho. Tûna Nagaland State-a IAS 60 zînga 36 chu State dang mi RR IAS an ni a; Naga IAS zînga 20 chu SCS & Non-SCS aṭanga kai sâng an ni a, Naga mi RR–IAS ngat chu mi 4 chauh an ni! India ram State hrang hrang hian an State mi kher Chief Secretary an nei vek lêm lo. Sawi leh sawi hnu Mizoram pawhin Mizo IAS senior kan tlákchham ták êm avàng hian nakin lawkah Chief Secretary ah vai IAS officer kan nei ngei ang.
Tûna Mizo IAS officer senior kan neih chhun J. C. Ramthanga (RR IAS–1989 ; b. 07/05/1962) leh Lalbiaktluanga Khiangte (RR IAS–1988; b.26/10/1964, Jharkhand) te hian kum tam an nei tawh lo. Mizoram Chief Secretary ni lai Lalnunmâwia Chuaugo (RR IAS–1987; b. 01/03/1962) hian hun a ngah tawh lo; nakkum maia pension tùr a ni. Chuvàng chuan vai IAS officer-ten Mizoram sawrkarah dinhmun pawimawh tak an la chelh dáwn chauh a ni. Vai IAS officer-te hi Mizoram sawrkar pawhin a rin ngama hna pawimawh chelh tùra a dah thiam a pawimawh. SCS & Non-SCS aṭanga IAS-a kái sâng Mizo officer-te hian officiating bák chuan Chief Secretary hna hi chu an chelh hman kher lo ang; IAS an kai aṭanga kum tam vak loah an pension a ngai zêl. Tûna Mizo SCS/ Non-SCS IAS senior-te hi kum 1965/68/69 vela piang an ni hlawm si. Aizâwl DC thar Dr. Lalhriatzuali Râlte (Non-SCS IAS–2018; b. 22/06/1977) hi kum 41 a nihin IAS-ah a kai sâng a; kum 19 a thawk hman ang. Tûna AGMUT cadre IAS zîngah a tàwp berna a ni rih a; hmân ni lawkah Mizo SCS IAS pension an awm nual avàngin 280-na vêl a ni maithei!
Hmàn kumah khân Ashish Kundra (RR IAS–1996) kha Higher & Technical Education Director ah dah a ni a; hun rei chelh hman loin Chief Electoral Office (CEO) ah S.B. Shasank (SCS IAS–1996) thlák tùrin dah a ni leh ta hlauh mai a. College-a thawk, mi chinchâng hria leh thil chîk tak pakhat chuan Ashish Kundra kha Higher & Technical Education Director a ni rei hman lo kha pawi a tih thû a sawi a; ani kha awm rei deuh sela, hmasâwnna ṭha tak an nei dâwnin a ring a; Higher & Technical Education Department leh MZU inkâr pawh a hnûk hnãi thiam hle a ni àwm e.
School Education leh Higher & Technical Education Director hi IAS post a ni a. Mizoram Education Reforms Commission (2009–2010) pawh khân School Education Director hi IAS post tùrin a rawt a nih kha. Tûn hnaiah IAS ni lo pawh Director ah an han awm leh rih a; a chelhtu chu a ṭhat leh ṭhat loh lam kan hre pha ve lo. IAS post na ná ná chu IAS ngeiin an chelh a dik ber ang. Tûna Higher & Technical Education Director thar Ms Nazuk Kumar (b. 2.11.1991; RR IAS–2016) hi mi thiam tak a ni a; zirna lamah B.Tech (IIT–Delhi) bákah Post Graduate (Public Management, JNU) a ni. Kum 2015 Civil Services Examination-ah khân All India Ranking-ah 58-na a ni a; personality test-ah phei chuan full marks 275-ah marks 209 (76%) hmûin khami kumah khân a sâng ber a ni. Internet-ah CSE interview-a an zawhna leh a chhànna ngaihnawm tak a awm.
Ms Nazuk Kumar chem kalna lam thil pathum chu: (1) Programme Management, (2) Disaster Response, (3) Public Policy a ni a. Chawimawina (honurs) 4 a dawng tawh a: (1) RBI Young Scholar, (2) National Talent Scholarship, (3) Asian Physics Olympiad, Almaty, Kazakhstan, (4) National Bal Shree Award for Creative Scientifc Innovations te a ni. Ṭawng chi thum (1) English, (2) French, (3) Hindi nãl takin a thiam.
Delhi leh Chandigarh-a a thawh chhûngin Sub-Divisional Magistrate, Director of Information Technology, Special Secretary Technical Education, Additional Deputy Commissioner hnate a chelh tawh. Hêng bákah hian Secretary, Indian Red Cross Society, Chandigarh, Additional Registrar Co-operative Societies leh Electoral Registration Officer hnate pawh a chelh tawh bawk.
A thiamna leh a hna chelh tawhte en hian Director, Higher & Technical Education atân hian a sitawm lo hlein a rinawm. A thawh tawhna Delhi & Chandigarh-ah fak a hlawh hle. Chandigarh-ah SDM a nih laia ama pa ngei, Chandigarh UT Home Secretary hlui Anil Kumar (RR IAS 1988–Haryana) pawh a pension hnûah Chandigarh-a sawkar quarters (Sector 16) aṭanga chhuahna thu petu a ni. A pa Anil Kumar chu Haryana Additional Chief Secretary niin a pension tawh a. Anil Kumar leh a fanu Nazuk Kumar hi IIT, Delhi aṭanga B.Tech pass ve ve an ni.
Ms Nazuk Kumar (RR IAS–2016) hi Higher & Technical Education Director a ni emaw, hna dang a chelh emaw, mi thil ti thei tak a nih ngei a rinawm. A thil tum pawh ‘Engkim ka tih apiang a ṭha thei ang bera tih’ (To excel in whatever I do) tih a ni a. Mizorama a awm chhûngin hna ṭha tak a thawh theih ngei beiseina neiin i lo thlîr teh ang u.