Revd Chuauthuama

Guest writer

Revd Chuauthuama

SAMARI MI ṬHA KAN TAWNG

Tûn hnaia Synod Executive Committee meeting (4–6, June, 2019) thu ngaihtuah tlângpui chu cable TV News leh Synod News lamahte puan chhuah a nih avàngin Delhi lama Mizo nula leh tlangvâlte pawhin an lo hre ve a. June 11 zànah khân Delhi-a Mizo tlangvâl pakhat chuan WhatsApp-ah mi rawn dàwr teh mial a. A thusawi tlângpui chu, “Synod inkhâwmpuiin Central Service-a Mizote tlin tam theih nân hma la rawh se tih kha ka lo hria a, làwmawm ka ti hle a. IAS/IPS nih tumin Delhi-ah self study leh coaching-ah te kalin kan awm mêk a. Ka ngen duh che chu SEC emaw, Study Group emaw an din chuan 8th Schedule-a Mio ṭawng hi a awm ve theih nân hma lák tel ni se. Mizo 
ṭawng hi 8th Schedule-ah a awm chuan IAS Main Examination-ah Mizo subject kan thlang thei dâwn a. Entîr nân, Modern History hi English-in question siam mah se Mizo ṭawngin kan chhâng thei dâwn a. Mizo Literature paper angte pawh a awm ve thei tawh ang a; Mizo ṭawng ngeiin Delhi-ah a interview ve theih dâwn a ni,” tih a ni deuh ber mai. 

Kan inkawm zuinaah chuan ka thil vei deuh mai a rawn sawi chhuak ve nghe nghe a. Chu chu, “Kan sawi tam ber chu Pathian zârah lo inziak tlingin vai ramah lo awm pawh ni ila, kan Mizopui tam tak tân kan ṭangkai ve dâwn a. Ramthar lama thawktute tân pawh an thla timuangtu leh harsatna leh buaina an neih pawha an belh ve theih IAS/IPS kan nih ve theih dâwn avàngin ramthar rawngbàwlnaah pawh kan missionary ve theihna tûrah kan lo inngai ve bawk a,” a rawn ti ta zêl bawk a. Bible lehlin fuh tâwk loh pakhat ṭawngkamah Pathianin ‘Davida, ka rilru ang pu mi’ a tih ang deuh khân kei pahin Mizo ṭhalaite zîngah IAS/IPS awm tam se, an ṭangkaina tûr ka suangtuah anga ‘ka rilru ang pu mi ka chhar taah’ ka inngai hial a; ka mi duh zâwng ka tawng chu ka lâwm hle a ni.

Tûn hma chuan mihring tlèm dàn ngaihtuahin Mizote hi All India Services-ah an lût tam ve viau ṭhin a. Tûnah erawh chuan lût an awm ta mang lo. Chuvàngin Mizo zîngah Central sawrkarah te, States hrang hrang sawrkarah te leh a bîk takin Mizoram sawrkarah ngei pawh hna lian chelh thei All India Services/Central Services member kan nei ta mang lo va. Mizoram Chief Secretary tûr leh Director General of Police (DGP) tûr phei chuan Mizo IAS leh IPS officer senior an kangchat titih ta a ni. 

India ram State hrang hrangah te, Mizoram sawrkarah te ngei pawh IAS/IPS/IFS etc., thawk tûr nei tam ila. India khua leh tui kan nihna angin kan ram siam ṭhatna kawngah nasa takin tha kan thawh ve thei dâwn a ni. Central Secretariat Services pawh hi hnualsuat tûr a ni lo.Central Secretariat-ah Assistant Section Officer-a thawk ṭanin Director leh Joint Secretary thlengin an kai sâng thei a. Hei hi State sawrkarah chuan Additional Secretary leh Secretary/Commissioner rank a ni. Central Secretariat-a thil kalhmang an hre hneh êm êm a. Mizoram Minister leh Officer-ten Central sawrkar an dàwr hunah anniho hi thil tih dàn tûr lo kawhhmuhtu ṭangkai tak an ni thei a; Mizoram sawrkar mi leh sate tân Central sawrkar dàwr a awlsam phah dâwn a ni. 

Mizote hi a zau thei ang bera India ram chhûnga inzàr pharh hi a ṭûl takzet a. Central sawrkarah leh State hrang hrang rorèlna fawng chelhtu nih theih hi ram leh hnam tâna Mizoten kan tih theih sâng ber pakhat a ni ang. Pathian rawngbàwlna lam ngaihtah pawhin Mizote chu Kristian kan ni deuh vek a, sakhaw mi tak kan ni lehzêl bawk a. Kristian kan nihna leh kan sakhaw mina hi hmun danga kan inzâr pharh chuan a ṭha zâwng leh a zau zâwngin kan hmang ṭangkai thei dâwn a ni. Mizo officer tam tak, hmun hrang hranga officers liante hi an awmna hmun apiangah mi ṭangkai tak an ni thei zêl a. Central sawrkarah leh States hrang hrang sawrkarah Mizo officers lian kan ngah chuan Chanchin Ṭha hril kawngah kohhran sum leh pai sêng lovin hna ropui tak an thawk thei dâwn a; Pathian ram tizautu pawimawh takah an ṭang thei ang. Heti anga ka ngaihtuah ang deuha ngaihtuah Mizo tlangval, IAS nih tuma inbuatsaih Delhi-ah an awm tih ka hriat chuan ka lawm hle a ni.

All India Services, etc., exam hi Preliminary chu objective type questions chhan tùr a nih avàngin ziah vak tùr a awm lo. Main Exam-ah erawh chuan essay type a nih ber avàngin writing speed chak a ngai hle reng ang. Delhi-a Mizo tlangvâlin min rawn hrilh dàn chuan tûnlai exam-ah chuan thumal 150-a chhàn ngaiin marks 10 a pû a, thumal 250-a chhàn ngai chuan marks 15 a pû a ti a. Zawhna a tam chuan ziah chak fê a ngai ṭhin; chutiang tûr chuan inbuatsaih tel a ngai. Tûn hmaa kan exam ve tituai mai mai lai pawh khân mi ṭhenkhat chuan General Knowledge paper-ah zawhna an chhâng zo hman ngai mang lo a; mi pakhat chuan marks 80 pu a chhàn hman loh thu a sawi. Thumal hman tûr bi tuk a awm chuan pelh loh a ṭha ber a; zawhna chhàn tûr zât chhàn kim a pawimawh ber a. Chuvàng chuan ziah chak a ngai hle a ni.Handwriting chhe lutuk hi mark paih ṭhen nàn an hmang ṭhin bawk; tûn hma kha chuan handwriting chhat avànga mark 10 paihsakte pawh an awm nia!

Kâr hmasa khân Buhchangphai tleirãwl Lalduhawma chanchin ka rawn ziah tawh kha. Kumina HSSLC Exam (Science Group-a) pahnihna khân IAS nih a tum ruh hle a. Delhi-a St. Stephen’s College-a luh a duh ná a, an chhûngkaw retheih dàn ngaihtuahin a tân kawng a bo hle a. A mi belhten a chanchin min rawn hrilh tákah chuan Samari mi ṭha a tawng thei dah lâw maw tiin Vànglaini-a ka huangah a chanchin ka rawn pho chhuak ta ringawt a nih kha. 
Kha khân rah ṭha a chhuah ve pawh a ni mahná, sawrkar lam mi pawimawh ṭhenkhat an dàwra an beidawn hnûah an bialtu MLA hnênah mi pakhatin a lênpui a; Sèrlui bialtu MLA chuan khûn khàn takin a lo kàwm a. Delhi-a a lehkha zirna tûr, kum tin Rs 100,000-a a sponsor bákah 2nd Year (4th Semester) a zir aṭangin Coaching kaltîr a, IAS a nih ngei theih nân bialtu MLA hian ṭan lákpui a tum tih chu facebook-ah leh WhatsApp-ah ka lo chhiar a; ka làwmpui takzet a ni. Bialtu MLA zahawm tak chuan, “Ka bial Serlui Constituency aṭang hian ka term chhûng ngei hian IAS neih hman ka tum a; IAS kan neih hman chuan ka politics khelh hi ka hlawhtlingah ka inngai ang a ti,” an ti bawk. A ngaihtuah dàn a ṭha hle mai a; entawn tlák tak a ni. Hetiang rilru hi MLA dangte pawh hian pu hlawm sela. Mizo ṭhalai lehkha thiam thei, IAS nih tum hi term khat na ná ná chu han sponsor ṭheuh hlawm sela, kum 5 chhûng chuan IAS/IPS, etc., eng emaw zât kan nei hman ngei ang. Youth Commission kal tlanga neih tum ai chuan a sâwt zâwk mah mai thei a ni. MLA rualte u, in bial aṭang ṭheuhin IAS/IPS neih tumin ṭan han la teh u; hei hi inel nân hmang teh u. Ex Minister BD Chakma pawhin tûnah hian Chakma tlangvâl 2/3 Delhi-ah a sponsor an ti a ni lo’m ni? 

Lalduhawma chanchin facebook-a ka chhiar bákah hian amah ngeiin WhatsApp-a min rawn hrilh chu Aizâwl nu pahnih - pakhatin chêng sîng nga, pakhatin chêng sîng khatin an lo ṭanpui thu a ni. ‘Samari mi ṭha kan ngai mang e’ tih thu nghawng chhuah kha a ni pakhat a; an hming erawh chu kan târ lang rih lo mai ang. Bible-a Samari mi ṭha hming pawh tûn thlengin kan la hriat loh hi! Vawi khat chu Europe ram Alps tlângdungah khuan khualzin pakhat chau lutuk chu thichãwngin a let reng a. Khualzin dang chuan a va hmu fuh hlauh mai a, a chhan chhuak ta a. An inṭhen dâwn chuan khualzin chhan chhuaha záwk chuan amah chhan chhuaktu hnênah chuan, “Khawngaih takin i hming min hrilh rawh,” tiin a ngên a. A chhan chhuaktu chuan a hrilh duh ta hauh lo mai a. Khualzin chhan chhuaha chuan a ngèn tlut tlut a; a chhan chhuaktu chuan a tâwpah chuan, “A nih leh thil pakhat ka zâwt ve ang che; min chhàn theih chuan ka hming chu ka hrilh ang che,” a ti ve thung a. Khualzin chhan chhuaha chuan, “Âw le, min zâwt rawh,” a ti a. A chhan chhuaktu chuan, “Samari mi ṭha hming kha min hrilh rawh,” a ti ve ta a. Chu pa chuan Samari mi ṭha hming chu a lo hre dèr si lo, Bible-in a ‘Samari mi’ tih bák a hming a sawi lo rêng a ni. Tichuan, hming inhrilh loin an inṭhen ta a ni.