Revd Chuauthuama

Guest writer

Revd Chuauthuama

PETERA LUNGNGAIH CHHAN Jn 21:15-17

Hmànah mi pa­khatin Vànglaini chanchinbuah ‘Petera lungngaih chhan’ chung­châng kha a rawn ziak a. Sâp ṭawng Bible-ah pawh hmànlai lehlin Authorised Version (1611) beh chhanin Mizo Bible sawi fiah kan tum ṭhin a. Mizo Bible an lehlinna English Bible chu Revised Version (1885) kha a ni a; hmun tlêm têah erawh chuan Authorised Version an hmang ve bawk. Isua leh Petera inbiakna (Jn 21:15-17)-ah hian English Bible-ah chuan Isuan Petera a zawhna hi “Nangin kei mi hmangaih em?” (Do you love me?) tih a ni vek a. Petera chhànnaah pawh “Ka hmangaih che” (I love you) tih vek a ni. Mizo ṭawngah hian kan Bible hman lai leh lehlin tharah Petera chhànnaah ‘Ka hmangaih che’ tih aiin “Ka ngaina che” tih a ni a. Isua’n vawi thum a zawhnaah pawh “Nangin kei mi ngaina em?” tih a ni. 

Mizo ṭawngah chuan ‘hmangaih’ tih leh ‘ngaina’ tih hi a awmzia kan dah sâng hlei a ni mai thei. ‘Ngaina’ tih ai chuan hmangaih tih chu thûk deuh zâwkah kan ngai ni àwm tak a ni. Mizo Bible kan en chuan Petera lungngaih chhan chu “Isuan nangin kei mi ngaina em?” a tih vàng ni àwm takin a lang thei a. Mahse chutiang chu a ni lo ang. Petera khân Isua kha vawi thum a phat a; chumi chhilhna tùr ni àwm taka Isua’n a hnênah, “Nangin kei mi hmangaih em?” tia vawi thum a zawh khãn a thinlung a titui zo ta a. Vawi thum a phat tawh hnuah vawi thum bawk a hmangaihna puang chhuak tùra zawhna a tawng ta chuan amah a vaw lêt a; chuvàngin a lungngai ta niin a lang. 
Greek Bible Thuthlung Thar kan en chuan ṭawngkam chi hnih chu hman a ni ngei mai a. Zawhna hmasa pahnihah khian ‘agapas’ (Gr. agapaô aṭanga lo kal) hman a ni a; Petera chhannaah chuan ‘philô’ (Gr. phileo aṭanga lo kal) hman a ni. Isua’n vawi thum zawhnaah chuan ‘agapas’ aiah ‘phileis’ a hmang ta zâwk a. Hei hi Petera chhànna ṭawngkam ‘philô’ nèn ṭobul thuhmun a nih avàngin awmze inang a ni. Mi tam takin Greek ṭawnga ‘phileo’ leh ‘agapaô’ hi awmze hrang leh thûk hlei tak niin an ngai a. Mizorama Pathian thu sawitu (Pastor-te telin) tam tak pawhin chutiang chuan Pulpit aṭangin an vawrh ṭhin a. Petera hian Isua chu hmangaih angin a inchhâl ngam lo a, ‘Ka ngaina che’ a ti ngam chauh tiin an sawi a. ‘Agapaô hi chu hmangaihnaah pawh chungnung bîk a ni a, phileo erawh chu ṭhian leh ṭhian inkâr hmangaihna mai a ni’ an ti ṭhin. Sâp mi thiam zîngah pawh hetiang zâwnga ziak an awm; mahse hei hi a dik tâwk lo. 

Johana ziak Chanchin Ṭha leh lehkhathawn pathum (I, II, III)  leh Thupuan kan en chuan Johana chuan ‘phileo’ leh ‘agapaô’ chu awmze thuhmun rengin a hmang tih a lang a; amaherawhchu ‘agapaô’ erawh chu ‘phileo’ ai chuan a hmang zing zâwk chauh a ni. Entîrna tlêm tê hmangin ‘phileo’ leh ‘agapaô’ chu Johana’n thuhmun rengin a hmang tih lanna lo thur chhuak ila. Isua’n Lazara a hmangaih thu sawinaah khân ‘phileo’ hman a ni a (Jn 11.3,36); chutiang bawkin Isua’n a zirtîrte a hmangaih thu sawinaah ‘phileo’ hman a ni bawk (Jn 20.2). Chûngte chu Isua leh mihring inkâr alâwm kan ti mai thei. Mahse Pathianin a fapa (Isua) a hmangaih thu sawinaah pawh ‘phileo’ tho hman a ni a (Jn 5.20). Chu chauh chu ni lovin, Pa (Pathian) ngei pawhin Isua zirtîrte a hmangaih thu sawinaah ‘phileo’ hman a ni (Jn 16.27a 

‘Agapaô’ hmanna tlêm lo târ lang ve ila. Thlarau Thianghlim pêk tiam chungchâng a sawinaah Isua’n, “Nangnin mi hmangaih chuan, ka thupêkte in zàwm ang” (Jn 14.15) a ti a; hetah hian ‘agapaô’ hman a ni. Pathianin a fapa (Isua) a hmangaih thu sawinaah ‘agapaô’ hman a ni bawk (Jn 3.35; 10.17; 17.26). Chutiang bawkin Isua pawhin a Pa (Pathian) chu a hmangaih (Jn 14.31). Hêng bâk pawh hi lâk chhuah tùr tam tak a la awm. Mahse hemi chin hian kan sawi tum chu tichiang tâwkah ngai ila. Heta ṭanga a lan dàn chuan Johana ziakah chuan ‘agapaô’ leh ‘phileo’ hi awmze thuhmun rengin hman a ni a; awmze ril zâwk leh duhawm zâwk a awm chuang lo a; Pathian leh mihring inkâra hmangaihna sawi nân pawh hman ve ve a ni.

Chuvàngin Petera lungngaih chhan hi “Isuan mi ngaina em?” a tih vàng ni loin, vawi thum tlawng mai a hmangaihna thu puang chhuak tùra zawhna a tawng ta khân a thil lo tihdik tawh loh a hriat chhuahtîr a; chu ngei chuan a tilungngai ta a ni. Isua leh Petera inbiakna hi eng ṭawng nge ni ang? Thuthlung Thar chu Grik ṭawnga ziak a ni a; Isua leh a zirtîrte pawh hian ‘Nangmah ka pa khaw nge a awm’ tih ang vêl chuan Grik ṭawng chu an thiam ve tùrah ngai ila. Mahse anmahniho inbiakna bilah chuan Grik ṭawng aiin Aramaik an hman a rinawm zâwk. Aramaik ṭawnga lehlin Thuthlung Thar hmuh mai tùr kan nei lo a. Aramaik leh Hebrew (Hebrai) erawh chu ṭawng thuhmun titih, thu mal tam tak phei chu inang chiah chiah a ni. Hmangaih tihna pawh ‘ahab’ tih a ni ve ve a. Hebrai ṭawng Thuthlung Tharah chuan Isua leh Petera inbiaknaa ‘hmangaih’ tih chungchâng sawina zawng zawngah hian ṭawngkam tihdanglam awm loin hmangaih sawina ‘ahab’ tih vek hman a ni. Chuvàngin Mizo Bible-a ‘hmangaih’ tih leh ‘ngaina’ tih hmanga kan lo tidanglam hi a ṭawngkam tihdanglam duhna hrim hrim bâkah chuan ṭawng bul lamah innghahna tùr bulbãl a nei lèm lo. 

Mizo ṭawng hi kawng ṭhenkhatah hausa thawkhat viauin lang mah se, kawng lehlamah chuan tlâkchham kan ngah hle. Chûng zînga pakhat chu ‘hmangaih’ sawina chi hrang hrang Bible-a mi leh ṭawng danga an neih ang hi lehlin dàwnin kan thumal neihin a daih mawh deuh a ni ang. A thu hrimin ‘hmangaih,’ ‘khawngaih,’ ‘ngaina,’ ‘duh,’ ‘ngaizâwng’ tihte hi awmze hrang nei nge thil thuhmun sawina tih ngaihtuah chian a pawimawh hle àwm e. ‘Ram’ tihna English leh Bible-a ṭawngkam hrang hrang an hman pawh hi a lehlinna tùr kan ngah tâwk lo; Bible-a lo lang ṭhin - country, land, field, province, state, district tihte hi ‘ram’ tih vek ngawt chu a dik kim tâwk lo deuh a ni.