Guest writer
Revd Chuauthuama
ṬHAHNEMNGAIHNA AṬANGIN
New Delhi-ah khuan Northeast mi, IPS Officer fel tak Robin Hibu a awm a; Northeast lam miten Delhi-a harsatna an tawh châng pawha puitu ṭangkai tak a ni àwm e. Hmân ni khân chu a thu ziah tãwi tê chu WhatsApp-ah ka lo dawng ve nawlh mai a. A thu ziah aṭanga thil lang chiang tak chu Delhi-a Northeast mi, state hrang hrang aṭanga kalten function chi hrang hrang, kût phuah chawp emaw, puipunna eng emaw an uar hle niin a lang a; keini ang ralkhat aṭanga lo hre ve ngawt tân chuan tak tak a nih leh nih loh kan hre lo. A thu ziahah chuan chutiang function neuh neuhah chuan khuallian atân an sàwm pawhin a kal duh ngai lo tih a sawi a. Assam aṭanga Delhi-a awmte chanchin a ziahah chuan All India Services exam tumin theih tâwp an chhuah a, an lênglâm ve mai mai lo a, hmêl pawr chhap khawpin an inkhung hrang ngam niin a sawi thung a. Hei hian ngaihtuah a ti thui hle mai.
Robin Hibu thu ziah ka hmuh rual chiah chuan a hnuaiah kum 2018-a All India Services exam-a Northeast mi tling 18 hming leh an position an rawn dah tel bawk a; chûng zînga a sâng ber phei chu 10th a ni nghe nghe. Thawhlehni (9.4.2019) zànah khân facebook-ah CRPF Constable Kuldeep Singh, Mizorama Raj Bhavan-ah pawha duty tawh ṭhin ni-a an sawi chu All India Services exam (2018)-ah a tlin thu leh 593-na a nih thu an rawn târ lang bawk a; a chanchin ûm zuinaah chuan mi pakhatin CRPF ni loin Delhi Police a nih záwk thu a rawn sawi a. CRPF a ni emaw Delhi Police a ni emaw a tum ruhna kha a chhuanawm hrim hrim. Hmân kumah khân Delhi-ah Mizo IPS pakhat a awm laiin Delhi Police tûr an rawn zawng a; Mizo tlangvâl Graduate/Post Graduate eng emaw zât kha an zuk chhuk ve a, mahse inziak tling zo an awm lo tiin khatih laia Mizoram Minister pakhat personal secretary chuan min hrillh a ni.
Northeast mi 18 All India Services (2018)-a tlingte chungchâng an ziahna pakhat WhatsApp aṭanga ka dawnah chuan hetiang hian an rawn târ chhuak a:-
“18 candidate from the Northeast cleared UPSC exam. 13 from Assam, 3 from Manipur, 2 from Arunachal Pradesh.
What about others states? Mizoram probably busy with their instagram post I guess. Nagaland, well... busy eating pork. Meghalaya... chewing kwai. Tripura... battle with local and non local tribes. Sikkim... making momo.”
A nuihzatthlák zâwnga lák chuan nuihzâtthlák tak a ni thei ang a; chîk zâwka ngaihtuah erawh chuan ṭhahnem ngaih a na hle thung. Tûn hnaiah Mizoram sawrkar ngei pawhin All India Services exam-a Mizo tlin theihna tûrin Youth Commission kal tlangin nasa takin ṭan a la a; chuti chung chuan Mizo nula leh tlangvâl zîngah inziak tling pakhat mah an awm lo hi inbih chian kan ngai hle. All India Services exam-a Mizo tling thei ta mang lo hi sawrkar leh khawtlâng chauhin an vei lo; Mizoram Synod pawhin a vei ta hle a ni ang, nikum Synod-ah khân Central Services-a Mizo tlin tam theih nân hma lák rawtna chu pass a ni a (2018 Synod Gen. 16). Synod thu pass hi Synod Executive Committee (SEC) chuan a bawhzui mêk a ni.
Mizo nula leh tlangvâlte hian tum tak takna an nei táwk lo a ni ang; tum tak tak tân chuan mi pawhin an tlin theih chu an tlin lohna tûr bîk a awm lo. Tûna MCS Exam-a inziak tling mi pakhat chanchin an sawi ka lo hre zauh bawk a. Lehkha thiam thei a ni hran lo àwm e; mahse MCS-ah tlin a tum êm avàngin chhûngkuaah pawh a inkhung hrang a, a pindan aṭanga a lo chhuak hi chu a pawr chap mai an ti. Chutiang chuan thil kan tum tak tak hi chu sual ṭhin ila, hlawhtlinna chu a sâng ngei ngei ang.
Mizo zînga unau thuma IAS tling thei, tûna Mizoram Chief Secretary Lalnunmawia Chuaungo-te unau ZONET-in a kawmna kha a ngaihnawm mang e. Mizo nula leh tlangvâl tân an lakah zir tûr a va tam êm! Vawi khatah an hlawhtling nghâl vek bîk lo; mahse IAS nih an tum tlat avàngin an beih nawnnaah an tling ta hlawm a nih kha. Naupan laia kan zirlaiah khân, “Bei la, bei nawn rawh” tih a awm kha; khângte kha tûnlai hian an zir ve ta lo a ni ang â! C. Lalthara-te unau thum kha an thawhna State-ah ṭheuh mi pawimawh tak an ni vek a; hming ṭha takin an thawk vek bawk a. A upa ber C. Lalthara phei chu Nagaland sawrkar hian a tháwk ṭêk ṭêk chhûng chuan chhawr an tum ta mai emaw ni? A nau C. Lalsâwta lah Mizoram Lokayukta Chairman hmasa berah ruat thar a ni a; a naupang ber Lalnunmawia Chuaungo pawh Mizoram Chief Secretary a ni mêk bawk. An thawhna state tân an ṭangkai chauh ni loin Mizo mipui leh kohhran tân pawh mi ṭangkai tak an ni vek a; Mizo an chawimawi tak zet a ni.
Politics khelhna lamah mi ṭhenkhat chuan Mizoram hi India aṭanga chhuak thei mai tûr angin min sawihmuh titih a; a sawi duhâm deuhte phei chuan MP-ah lo tling ta sela, right to seccession bill put luh an tum thu an sawi vung phian a. Amaherawhchu, khawvêl hi eng emawti taka a danglam thuta a bingbilet a nih si loh chuan chuti maiin India aṭang hian kan inlák hran a rinawm lo. Mizo fate tih atâna thil pawimawh tak pakhat chu All India Services-ah hian a tam thei ang ber luha, India ram states hrang hrangah officer lian kat nuk sela, Central sawrkarah khuan Mizo nula leh tlangvâlte hi awm bak chuk sela, India ram States hrang hrang leh Central sawrkar-ah ngei pawh policy makers zîngah an tel thei dâwn a ni. Tute duhthusàm emaw anga India ram aṭanga inla hrang thut kan nih pawhin Mizoram tharin mi thiam leh rin tlák chhawr tûr a ngah ting mai ang chu! India indan hlimah pawh khân Indian Civil Service (ICS) officer-te kha India rorèlna khai dingtu ber ‘steel frame’ an nih kha.
Mizo nula leh tlangvâlte hi hmun danga hna thawka kal chhuak tûra huaisen a ngai a ni. Tualchhûnga nuam ti taka lèn dual dual ringawt hi a hun lo. India ram hmun hrang hranga hna pawimawh chelh thei tûr chuan tih tak zetin bei sela an hlawhtling ngei ang. Tûnah tak hi chuan tih tak takna leh tum ruhna an nei táwk lo a, an taima táwk lo bawk tihna a ni ang. Mi ṭhenkhat sawi dàn chuan Mizoram sawrkara Minister lo ni tawh Dr B.D. Chakma chuan Delhi-ah khuan Chakma tlangvâl ṭhenkhat chu All India Services exam tûr a chãwm mêk an ti; chutiang khawp chuan
ṭhahnem an ngai a, an tum tlat chuan an tling mai ang. Kan tei rawlai mai mai chhûng hian kan mi duh vak lohte chu All India Services exam-ah an tling zêl ang a, nakin lawkah Mizo nula leh tlangvâlte hi an thu hnuaiah an la kûn ang a. Eng emaw tihpui nikhuaah Mizo nulaten pangpâr ṭhi an la awrhtîr ang a, an puihna ngênin an hmaah an la kûn mai ang! Ṭan a hun, ṭhan harh a hun, tih tak zeta beih a hun. ‘Tumna a awm chuan kawng a awm’ tih a nih kha. Nula leh tlangvâlte u, in tum tisâng ula, taihmák chhuah teh u; tichuan, ram leh hnam tân mi ṭangkai zâwkah in chhuak thei ang.