Guest writer
Revd Chuauthuama
CHAPCHÂR KÛT - HMÂN LEH TÛN
Mi pakhat chuan “Hmãn a awm chuan tûn a awm, tûn a awm chuan hmãn a awm,” a ti a; a ho viau ná a, a dik viau lawi si a ni. Tûn ṭumah hian ‘hmân’ kan tih chu kum 58 leh 46 kal ta vêl kha a ni a; tûn kan tih erawh chu tûn hnua sawrkarin sum tam tak sênga Chapchàr Kût a buatsaih ták hun hi a ni. Kum 1961/62-ah khân a ni àwm e, khatih laia District Council hotute thla zàr hnuaiah khân Aizâwlah ropui takin Chapchàr Kût an hmang a. Chumi nghawng chu a ni ang, 1962 Synod-ah agenda pakhat a lo lût a, “Chapchàr Kût, etc., din thar lehna chungchânga kan Synod ngaih dàn West Presbytery-in a zawh chu, hun rei táwk tak sawi ho a nih hnûah: He thu hi Bial Inkhâwm aṭangin Presbytery ṭheuhah sawi ho ni rih sela. Bial tinte ngaih dàn hriat hnûah la ngaihtuah leh ni záwk rawh se, tih a ni,” tiin an rêl a (Synod 1962, Gen. 7).
Kum 1963 Synod-ah chuan Presbytery tin ngaih dàn a lo lût a; hetiang hian ngaihtuah a ni ta a, “Chapchàr Kût thua Presbytery tin ngaih dàn kan lo hmu ta a. Pi pu nun hlui kan duh tawh lohte chawk thar leh thei ziaa din thar leh chu Kristiante tih tûr a ni lo ve, kan ti,” tiin (Synod 1963, Gen. 1). Hetianga Mizoram Presbyterian Kohhran rorêlna sâng berin thu a tihtlûk tákah chuan District Council hotute thla zàr hnuaia AR Làmmuala Chapchàr kût hman pawh chu tàwpsan leh rih a ni a. Nimahsela, Mizoin ‘âr talh dàn chi khat chauh a awm lo,’ kan tih ang deuhin District Council hruaitute chuan Chapchàr Kût anga hman tûr ni dang an rek a; chu chu ‘Zoram Ni’ tih a ni a, February 25-ah hman a ni. February 25, Zoram Ni-ah chuan AR Làmmualah Chapchàr Kût hman angin ropui taka hman a ni ta a; ram buai kum February 25, 1966-ah pawh khân hman a ni a, kha kha AR Làmmuala hman hnuhnun ber a ni ta.
Kum 1972-ah MZP General Conference leh All Mizo Students Federation (AMSF) General Conference-ah a hrang ve vein Chapchâr Kût hman rawtna pass a ni a. Kum 1973-ah chuan MZP leh AMSF hruaitute chu Chapchâr kût hmang tûrin an inbuatsaih ta a. Khatih laia MZP General Secretary kha AMSF President a ni bawk a; ani chu Chapchâr Kût Committee Secretary-ah a ṭang a; Pu Hrângaia chu Chairman a ni. Pawisa chêng khat tê pawh neih a awm si lo; Pu Hrângaian Pu Thanbânglova (f/o Upa R. Sângkhûma, Khatla) pawisa Rs 2000 a pûk thei hlauh mai a; chu pawisa beitham tak chuan Chaphâr Kût ropui tak buatsaih a ni ta a. Sum pûk rulhna chu a hnûah Information & Publicity Office aṭangin Rs 2000 chiah dawn a ni.
Chapchàr Kût buatsaihtute chu an fîmkhur hle a, Presbyterian Kohhran Synod-in, “Pi pu nun hlui kan duh tawh lohte chawk thar leh thei ziaa din thar leh chu Kristiante tih tûr a ni lo ve,” a tih tawh avàngin an rilru tihnat loh hrãm tum a ni a. Chapchâr Kût chu Pathian hnêna ṭawngṭainaa hawn ni se tih a ni a; ṭawngṭaina hmang tûr chuan Synod hotute biak làwr an ni a; mahse tû mah remchâng thei an awm ta si lo. Khatih laia Aizâwl DC khân jeep pakhat (ASO - 134) hman tûr a pe a. Zàn dâr 11-ah ATC Acting Principal hnênah an zuk kal a; ani pawh chuan Synod hruaitute remchàn loh dàn a hriat chuan fîmkhur takin, “Kei pawhin ka hmang bîk lo mai ang e,” a lo ti ta si.
March 6 zànah chuan zankhua titihin Kulikâwn leh Bâwngkâwn inkâr kawngpui dungah ṭawng rinna hmangin Chapchâr Kût hmang tûra mipui sâwmin âu chhuah vek a ni a. Synod hruaitute zînga mi tu emaw tal kût hawnnaa ṭawngṭai tûr hmuh a nih hma kha chuan Chief Minister Pu Ch.Chhûnga khân Khuallian nih a duh tlat lo mai a. Chapchàr Kût ni zîng dâr 8 vêlah chuan ATC (Acting) Principal chuan Hmàr Arsi Office-a awm zirlai hruaitute chu a rawn phone a, “Ṭawngṭai tûr in hmu tawh em?” tiin a rawn zâwt a; zirlai hruaitute chuan, “Hmu lo,” tiin beidawng takin an lo chhâng a. Chutah ani chuan, “Kan nauten rilru ṭha tak pûa kût hawnnaa ṭawngṭai tûr in zawn laia kohhran hruaitute kan pha vek mai kha nizànah zankhuain ka ngaihtuah a, dikin ka hre thei lo a; mi dang in la hmuh loh chuan ka lo kal ang e,” a ti ta a. Chutih laia zirlai hruaitute làwmzia chu sawiin a siak lo ang. Chief Minister chu phone nghâl a ni a; ani pawh chuan Synod hruaitute zînga ngaih theih ATC Principal a ṭawngṭai thei dâwn tih a hriat chuan Khuallian nih chu a pawm ta a.
Kum 1973 Chapchàr Kût chu ropui taka hman a ni a; AR Làmmuala mipui pung khâwm pawh khatiang taka tam kha tûn hmain an la pung khâwm lo hial ang tih tûr khawpa tam a ni. Kum 1973 aṭang chuan MZP huaihawtin Chapchàr Kût chu hman chhunzawm a ni ta zêl a; hun a lo kal deuh a, kum 4/5 hnûah chuan sawrkar a rawn che ta a. Sum pawh tam tham deuh tak hman tûr a lo awm ta a. Kum 1973-a chêng sàng hnih chauh hmanga ropui taka Chapchàr Kût hman kha tûnah chuan belte phai thei lo nei ang maiin chêng maktaduai lai sênga hman a ni ta àwm e. A hman dàn kalhmang pawh a changkàng chhawm zêl bawk. Chutih lai chuan kum 1973-a zirlai hruaitute zînga pakhat, a thih hma zawng phûr taka Chapchàr Kût hmang ziah ṭhin chuan, “Tûnah chuan sum a tam tawh a; mahse kum 1973 kha a ropui lamah a tluk thei tawh lo,” a tih tlat pek chu! A dikna chin thui tak a awm ang; tlin leh tlin loa inpe zo taka zirlai hruaituten an huaihawt lai kha a taka ropui lamah a pha lo a ni mahná!
Kum 1973-a Chapchàr Kût hman lai khân zirlai hruaitute tum ber pakhat chu tih-Kristian a ni a; mahse Chapchàr Kût tih-Kristian tum chu harsa tak a ni. A bul ṭan nân ṭawngṭai tûr harsa taka zawn chhuah hnûah pawh zàn lamah chu zû leh sa nèna chhunzawm an awm zui ta pang a. Kum 1973-ah khân tûn hmaa kûta tel pha an la dam nual a ni ang, chûng mite chu Kristian ṭha tak ni tawha ngaih an nih laiin Chapchàr Kût thlarau khân a man zui a; hmànlai nun an ngai zual tak meuh a ni. Khatiang thil thleng aṭang khân Chapchàr Kût hman hi fîmkhur a ngai hle tih a lang.
Tûn hnûah pawh hian fîmkhur ngaihna hi a la nêp chuang lo ang. Sawrkar hmasa hnuaiah zu zawrh laia Chaphàr kût hman phei kha chu a ṭawpzia tlâng hriat a nih kha. AR Làmmual sîr leh chhuah lam hmun fianrial deuhte chu zu bûr ruak leh hmeichhe kekawrtê leh pheikhawk khingin a luah nasa hle a nih kha. Chuvàngin Chapchàr Kût hian min ei chhiat theihna a la nei lian hle a; sawrkar sum tam tak sênga hman a nih avàng hian a thianghlim ta thut chuang lo. Chapchàr Kût hmannaa kut leh kê bera ṭang ta YMA pawh hian ‘Krisian nun dàn ṭha chawi sàn’ zêl tumin theih tàwp an chhuah zui a ngai ang. Chutiang a nih loh chuan tisaa hlimna hian thlarau nun a ei chhe nasa lutuk ang tih a hlauhawm.
Chapchàr Kût ni 2 hman hi a ṭûl lêm lo bawk. Mizoramah hian sawrkar chawlh hi a tam mah mah. Hna thawh tam (taihmák) inzirtîr uar ngaih laia hna thawk tlêm zâwnga sawrkar chawlh tihtam hi a ṭha lo. Kan ram din chhuahna tûr hian theih tàwp chhuaha taima taka hna kan thawh a ngai; chutih laia Chapchàr Kût hlimhlawp hmang tûra ni 2 chawlh hi thil ṭûl lo tak a ni. Mizoram hian hna thawk sawrkar a mamawh; chawlh tihpung tûr ni lo, thawh tama hmahruaitu tûr sawrkar a mamawh zâwk.
Chapchàr Kûtah chuan “Mizo thei ang ang bera inchei tûr” tih a ni a; sawrkar hnathawkte pawh thupêk hmangin inchei Mizo tûra hrilh an ni. Pawn lam lan dàna intih-Mizo hi a tâwk lo; thinlung chhûngril taka Mizo nihna hi rawn pâr chhuak sela; chu chuan kan ram nun hi fan chhuak sela. Kan ram zîm tê humhim tûr hian theih tàwp chhuah a hun. Incheinaa intih-Mizo chawp ni loin thinlung chhûngrila Mizona dik tak pãi, ram chhan tûra pên chhuak ngam kan mamawh zâwk.