TU TAK TLING ANG MAW?

Tûnlai chu Sèrchhîp Bial MLA bye-election lo awm tùrah mi tin mit a fû a. MLA aṭanga Lalduhoma bàn a nih dànah khân Mizo mipui ngaih dàn a inṭhen phawk a; khatiang taka hèk rawn ták chiam avànga MLA bàntîr kha India ram chanchinah hian a la awm ngâi lo ang a, a awm leh ngâi tawh lo maithei! A héktu leh a bàntu lamin thiam an inti êm êm reng ang a; a bàna leh a lamṭangte lahin dik lo taka bàntîrah an ngâi reng bawk ang. Hei hi chu Mizoram political history-ah chuan kumkhaw sawi a tling tawh ang!

Kár tin chhuak ‘The Frontier Despatch’ (April 9, 2021)-ah chuan Sèrchhîp bye-election lo awm tùr hi chipchiar tak leh chîk taka thlìr láwkna a chuang a (p. 10–17). Candidate 5-te hausak dàn thlengin a chuang a. A hausa ber chu MNF candidate MP & MLA pawh lo ni tawh Vànlalzawma a ni a; a thil neih hlut zâwng (lák sawn theih leh lák sawn theih loh) chu chéng 4,61,68,294.29 a ni a; a hausa lo ber chu Ramhlun–Edena (independent) a ni a, a thil neih hlut zâwng chu Rs 7,500 a ni thung. A thil neih hian MNF candidate thil neih sàng bi pawh phák lo! Candidate zîngah PC candidate a naupang ber a, kum 45 a ni a; ZPM candidate a upa ber a, kum 71 a ni. An kum chawh rual chu 57.33 a ni a; an upa lutuk lo e!

Sèrchhîp khaw chhuak tlangvâl fel rèn ràwn tak, K. Remruatfela (Author of ‘Sèrchhîp–A Brief History) chuan WhatsApp group ṭhenkhatah Sèrchhîp biala bye-election lo awm tùr a thlir láwkna I, II, III & IV a ziak tawh a. Ani hi dàn lama Master degree nei, ukil hna thawk lai a ni a; a thlîrna hi a ngaihnawm angreng a, 100% a dik ang tih erawh chu a rinawm lêm lo. Ṭan lam a nei nge nei lo tih pawh hriat theih a ni lo! K. Remruatfelan Sèrchhîp bial MLA bye-election lo awm tùr a thlîr láwkna III-na uluk taka han chhiar chuan ‘rin phák báka Congress candidate boruak kàn chhoh thu’ a ziak a. Congress muthlû leh nguai tak a rawn kai tho ang hialin a ngái! MNF candidate chungcháng a sawinaah chuan, “Sawrkar sumpui kawltute an nih avàngin tû pawh rawn in-candidate se, ruling boruak hi chu a lian lo thei lo,” a ti ve thung.

A sawi zui zêlna thû erawh chu MNF tân chuan thu ngaihnawm tak a ni lo ang! Hetiang hian a ziak mauh mai a, “Ka hàw hmasak kha chuan ruling wave kha a nasa hman viau a... tûn ṭum ka hâw chho leh kha chu hmunpui lama hruaituten hming hliauna leh boruak danglam neuh neuh an neih ṭhin vàng nge, an Pû ber khak sual ṭhin vàng záwk, ruling wave awm ang kha a zàwi leh sawt ta riau hian hriatna ka nei tlat a,” tiin. Party worker-te erawh an ṭan rual thû a sawi rualin “MLA election hi party worker-te chauh vote thlákna a nih loh thu,” a sawi tel khauh bawk!

ZPM boruak a sawinaah chuan, “Pu Duha lainatna thinlung hi chu a la reh tak tak thei lo tih hi a chiang reng a. Aizâwl lama mi leh sá an ngah ang áia bye-election ṭhut hmun bera belh tùr duhthusàma tam an nei thei tlat lo lái hi an tân chhiatna thlentu a ni thei ve tho mai. Neutral bouakah erawh Pu Duha boruak a la sâng fál nasa hle a. Han ṭhut khâwmna hmunah te pawh hian phêk láilî ber luahtu chu Pu Duha charismatic leadership tho a la ni!” a ti mauh mai! BJP boruak a sawinaah chuan, “Pu Hriat, eng nge i boruak ni zêl?” ti-a ka han zawh chuan, “aaaa... BJP candidate kha kan nia,” tih ringawtin min chhâng a,” tiin a ziak! BJP candidate ber hian beisei a nei sáng lo a ang hle!

PC Party candidate chungchâng tãwi tê-a a ziahah chuan “Hmân nî-ah PC hotu pakhat ka kàwm a. ‘Mizoram pumah hian mi leh sá eng zah vél nge in la neih ang?’ ka ti a. ‘Sîng khat te chu kan la nei mai lo mâw!’ tiin min chhâng lek fang a. Heti hi a nih chuan Pu Ruata hi a mi malin Sèrchhîp mipuite hian duh viau pawh ni ila, beisei chu a sâng tak tak thei lo a ni,” a ti hul hak mai! April 6-ah khân K. Remruatfelan ‘Sèrchhîp Politics Tîtî – IV’ a rawn ziak leh a. Hemi ṭumah hi chuan bye-election-ah hian tû party nge chak ang tih áiin District Council hun aṭanga Sèrchhîp biala party tling tawhte chanchin a rawn chhawp chhuak a ni ber. District Council hun aṭang khân Mizo Union kha term 5 (kum 25) an tling zâwn a; PC party term 2 (kum 6); Congress party term 7 (kum 29); MNF party term 1 (kum 5); ZPM term chanve (kum 2) tih a ni.

Sèrchhîp bial chu Mizo Union–Congress party tân bial him ṭhin a nih thû a sawi a; PC leh MNF lo lan ve zawk chhan chu sawrkarna chang tùra seat an lák huk lâi a ni ve a. “Independent candidate Pu Lalduhoma ZPM support-a thlan tlin a han ni nulh mai kha thil mak a tling a ni,” a ti. Sèrchhîpa MPF kaihhruaia Joint Platform-a an neih ṭuma candidate-te thusawi chîk taka lo zirtu Vànlalhuma Kâwlni-in a hmuh dàn facebook-a a dah hi tâwi tê têin lo târ lang ve ila: “INC candidate-in beisei a pha lo. MLA nih kha a châk hmèl fâl mah mah deuh em? Sèrchhîp bial mipui sawrkar dàwr tùrte thlenga buaipui vek tùr (anga) a inhuam kha a làwmawm rualin ṭawngkam ṭha chuangtlâi a nih a hlauhawm deuhin ka lo hmu a; khãng áia quality sáng deuh kha amah aṭangin ka lo beisei a,” a ti.

“Independent candidate kha chuan Pathian thû a sawi ber a; election boruakah a chêng hran lo. Vote tùr pawhin mipui kha a sâwm lo hrim hrim a, sawi zui vak tùr awmin a lang lo,” a ti hmiah. “BJP candidate kha beisei âiin a che ṭha. Politics platform ṭhelh duaiin a rawn tîtî chiam ang em tih ngaihtuah theih a nih lâiin a target a ṭhelh hran lo. Central zawmpui MLA a nih chuan bial hmasâwn nân a ṭangkai thei ber ang tih a sawi bawk,” a ti. “MPC candidate khân thu sawi a thiam hle; a thusawi erawh a lu kawlh ben ang fawk fawka hnûnhnãng nei lo tih theih a ni. Project/ DPR siam thiam a nih thû a sawi a; mipui thinlunga a tlák nat dàn tùr chin sawisak thiam a harsa viau,” a ti thung.

“ZPM candidate thusawi a solid ṭha ber a; a âwihawm rualin a ngaihnawm tel bawk. Kum 2 zet chauh Sèrchhîp a la bial chhûngin hmun hming a hre bel hman viau leh Sèrchhîp tui liak ni ve lêm lo mah se, a awmna Constituency áia thinlung taka Sèrchhîp bial thlang záwktu a nih thû a zep lût mâwi hle. Vote nawn leh dual a nih theih dàn tùr formula a man hle,” a ti. “MNF candidate thusawi speed a muang náin a ngaihnawm ber pâwl a tling. Sawrkar lâi candidate a nihna chhuang uchuak loa MLA atâna remchâng ber ni-a a inhriat thû a sawi. Ni dang âiin a thusawi a scoring a, a inbuatsaih ṭha nge feed-tu a nei ṭha tih chu ngaithlatute kutah awm teh se,” a ti. Vànlalhuma Káwlni hian a hmu dik hlawm ang nge dik lo ang tih chu inthlan result chhuah hunah a hriat chauh ang!

MNF candidate hi MP&MLA lo ni tawh, pa ṭha ni si, thãwm zàwi tak a ni a; MLA ni leh pawh ni se, ruling party mi a nihna bák chu thãwm ropui tak a nei ang em tih sawi lâwk thiam a har. An party lû berin Hnam Rûna hna lo semtu anga a sawi zauh khân MLA a nih chuan a thusa páwl a nih a tirinawm deuh nâ a, an hotupa kam liam khân a hming a tichhe záwk mah em tih ngaihtuah theih tak a ni. BJP candidate hi MLA emaw MP emaw pawh ni se, thâwm dangdãi angreng tak a nei thei ang tih a rinawm. K. Remruatfela zawhna a chhànna khân awmze thûk tak a nei ang, “aaaa... BJP candidate kha kan nia,” tih bák kha sawi thui tùr vak a awm lo! Chauh thu ba rawha candidate ve mai a ang! Congress candidate hi MZP hruaitu lo ni tawh, Sèrchhîp chhûl chhuak a ni a; a khaw mi a nihna ngaihtuah chuan Sèrchhîp tân thlan nahawm tak a ni maithei! K. Remruatfela sawi ang hian Congress mu hnû hi kai tho thei tak ang maw? Joint platform-a a thusawi tam ber kha chu duhthusàm satliah ‘Utopia’ an tih ang a nih a hlauhawm hlel lo!

PC candidate hi thil chîk mi, chhui neuh neuh thiam a ni tih chu PRISM hruaitu a nih lai khân a lang a. Political party hruaitu âi mahin PRISM âwi nung leha sawrkar thil tih dik loh chhui ah a îtawm záwk mah lo’ng maw? PC pawh hian chauh thu ba rawha candidate siam ve mai an ang deuh! Independent candidate Ramhlun-Edena hi tlin loh chu sawi loh chàwi huama ding ngam a ni hrim hrim hi a fakawm angreng hle. Ani hi thlarau lam aṭanga din ṭûla inhria a nih hmèl a; mi hetiang hi an awm leh zauh ṭhin. Rãu rîriaiho hi politics leh sakhaw thilah an thleng sáng thei lutuk lêm lo!

ZPM candidate Lalduhoma hi chu sawi loha lêng a ni! Amah ngaina loten an sawi chhiatna ber chu ‘a zuang lâwr’ tih a ni. K. Remruatfelan a thlîr láwkna (III)-ah khân neutral boruakah chuan lang lian berin a la sawi ta fan kha a ni a. Vànlalhuma Kâwlni khân joint platform-ah khân a thusawi a ‘solid’ ber a ti bawk. Eng tak ang zui ang maw? Inthlan result chhiar huna chiang tùr chauh a ni! Sèrchhîp MLA bye-election hi party 5 inbeihna ái mahin party pahnih ZPM leh MNF inbeihna a ang deuh ber. Congress hi mi tam tak chuan an dah lian lutuk lo! MNF hi an hotute ṭawng sual zauh ṭhin hian an boruak a tihbuarchuar (buaichuar ni loin) phah ang em tih hriat a ni lo! An hotupa berin an party candidate thlan nachâng an hriat loh chuan Ràngvamual pawhin hmusit tùr anga a sawi kha Sèrchhîp leh Ràngvamual tân thil duhawm lo tak a ni ve ve tlat!

Sèrchhîp bial bye-election lo awm tùr sawi hian khaw dang hi sawi lan a ni mang lo a; khaw lian tak Thênzâwl hi an en khûm lutuk deuh em âw? Thênzâwl mi tân chuan a lungàwithlak vak lo maithei! Thênzâwl bákah khaw tê 2 Buangpui leh Neihloh a la awm a; anni hi kawngro su thei tùr an ni. Vote hnih khat lek pawh ‘hnehna vote’ a ni thei tlat si! Assembly House-ah tu nge sawrkar tâna hlauhawm ber ang? Tu nge House boruak tingaihnawm thei ber ang? BJP leh PC candidate te hi a hran ve vein MLA ni se, an ṭha phian maithei! BJP candidate hi pa pâurâu angreng tak a ni a; maksak taka thil tih a thiam phianin a rinawm! PC candidate hi PRISM hruaitu a nih lái ang khân thil kher neuh neuh a la thiam reng ang; ACB-a thawk àwm tak a ni. MLA pawh ni se, a âw a tê ang bawkin a thãwm a lian lutuk thei lo maithei!

Congress candidate hi MLA ni ta sela, theih tâwp chhuah chu thiam tùrah ngâi ila; thãwm ngaihnawm tak erawh chu kum 3 pawh tling loah chuan a neih hman loh hmèl! MNF candidate hi CM berin MLA a ni lo chung pawha Hnam Rûna hna semtu ang hiala a sawi avàng khân an hmêlma lian ber Lalduhoma hnehtu a nih hlauh chuan mi mal tak pawhin an vulh maithei! MLA&MP a lo nih tawh kha thlìr lêt erawh chuan thãwm ropui tak a neih thar thut erawh chu a rinawm lêm lo!
Lalduhoma hi MP&MLA lo ni tawh, Assembly House-ah pawh thãwm ngaihnawm tak nei tawh ṭhin a ni. Mi tam tak ngaih dànah chuan MLA aṭanga bàn tùra hèk rawn a nih chhan ber pawh Assembly House-a CM a tihmualpho vàngah ngaih a ni. Ani hi philosophy thiam tak, IPS a nih chhan pawh Philosophy-a mark a hmuh ṭhat (62%) vàng kha ni berin a lang. IPS a lo nih tawh avàngin a bul thûma thil chhui thiam tak a ni bawk. A thusawi hi kan pawm emaw pawm lo emaw a ‘logic’ a fuh ṭhin a; a ngaihnawm dangdãi ve hrim hrim bawk.

Ruling party tân chuan candidate zîngah Lalduhoma hi a tling ang tih an hlauh ber leh an beih rawn ber a ni. Tling leh ngat phei se chuan Isua zirtîr zât zetin an hèk rawn avànga paih hnû kha Sèrchhîp bialin an rawn kài tho leh tihna a ni dâwn a; an tân hnawk lehzual sawt tùr leh lung ang maia kher nget nget tùrah an ngâi ngei ang! Candidate zîngah tû hi nge tling se, Assembly House boruak tingaihnawm ber ang a, ngaithlatute mit leh beng titlai ber ang a, sawrkarin a ngam loh, hlauh ber leh khalh ngîl thei ber tùr ni ang? MNF Vànlalzawma vs ZPM Lalduhoma?

Sèrchhîp bial mipui pawhin hei hi hria sela. MLA hi bial khat aṭanga thlan tlin ni mah se, bial khat ta bil ni bîk loin ram pum huap MLA an ni. Ram pum huap thil ngaihtuah thleng pha lo, bial khat chauha inkhûrkhung MLA chu mãwl tak an ni ang. MLA fel leh ṭha hi bial khat tân chauh ni loin ram hmêl timâwitu an ni. Chuvàngin Sèrchhîp bial mipui pawh hian MLA an thlan tùr hi an bial bil tân chauh ngaihtuah loin Mizoram pum pui tâna MLA ṭangkâi thei ber tùr ngaihtuah tel ngei se la.

Thil eng emaw sawi hleka “Kan sawrkar chak tak” emaw “Kan CM chak tak” emaw ti thlung dur ût satliah mai mai tùr ni lo, sawrkar khalh ngîla, sawrkar thil tih dik loh pawh huai taka do ngam tùr, sawrkar thiltih ṭhatah erawh chuan dãwm kàng thiam tùr ni bawk, MLA fel tak an thlan chhuah theih chuan Sèrchhîp bial khaw 4 tân chauh ni loin Mizoram mipui zawng zawngin kan chhawr thei ang. Chutiang rilru zau tak chu pûin Sèrchhîp bial mipui hian an bial chauh ngaihtuah loin Mizoram pum pui tâna ṭha leh ṭangkai thei ber tùr thlîrin MLA hi thlang teh se.