Guest writer
Revd Chuauthuama
KOHHRAN ZÀWLNEI RAWNGBÀWL HNA (Prophetic Ministry of the Church)
Tûnlai chu Coste-a thukhawchâng hi ka ngaihtuah ṭhin a. “Ṭhenkhatin vànduaina an táwk a, a ṭhenin ‘in sual vàng a ni’ an ti a. Ṭhenkhatin ‘in inkhâwm loh vàng a ni’ an ti a; inkhâwm loh vànga ram kan tùr ni se, sâp ram pawh a kàng chuang bawk si lo. A sual sual kan tùr ni se, Mizo naupangah hian a kàng hmasa ber tùr ka ni bawk si a. Hring nun herh dàn hi ka man thiam lo e.” a ti a. A ṭhianpain, “U Cost, eng nge i ken kha?” a rawn ti a; ani chuan, “Vàntirhkoh a nih hi. Oh! Bulb a nih hi!...Zàwlnei ni tùr chuan bulb neih a ngâi alâwm, zàwlnei ka ni dâwn; tûnah pawh hian thil lo thleng tùr ka hre lâwk vek tawh,” a tih te, a pa hnênah, ‘Nu leh pate hi leia kan pathian hmuh theihte an ni... Pa, ka pathian hi a duhãm reuh ka ti.... Nimin zînga i bazar paw’n ni danga kan ei ngâi lohte a case case-in i lei a... huana mi anṭam kha a hmá zawngin sawmnga i ti a, lockdown dâwn an puan veleh sawmriat i ti leh daih a; a huan ngâi, a lákna pawh ngâi, pathian phakar tak i ni.... Pa, ngati nge puitling i ni ve tawh si, zàwlnei i nih ve loh a? ... Duh duh sawi la, Youtube-ah kan dah ang a, zàwlnei i ni mai alâwm,” tihte hi awmzia eng emaw tak nei a ni tlat!
‘Zàwlnei’ tih ṭawngkam tak hi Mizo zîngah Kristian kan nih hmá khán kan lo nei tawh em âw? ‘Zâwl’ tih hi chu kan nei ngei mai a; ‘zâwl’ aṭang chuan ‘zàwl’ a lo chhuak a. ‘Ramhuai zâwl’ te, ‘lasi zâwl’ te, ‘phûng zâwl’ te kan nei ṭhin. ‘Ramhuai zâwl’ chu ‘ramhuai nei, ramhuai pãi, ramhuai man’ tihna a ni ang a; a ṭha lama hman a ni lo. ‘Phûng zâwl’ pawh ‘phûng pãi, phûng nei, phûng man’ a ni ang a; hei pawh hi a ṭha lama hman a ni ngâi lo. ‘Phûng zâwl’ chu mi ang lo, tlûk châng nei, an tlûk châng chuan chil phuan tla bawrh bawrh ṭhin, hun eng emawti hnûa lo harh chhuak leha mi pângngai ang maia awm leh si an ni.
‘Zàwl’ nei rau rauah chuan ‘lasi zâwl’ hi a ṭha lama hman a ni deuh a; pasalṭha sa kâp ṭhin zîngah ‘lasi zâwl’ an awm a; an zàwl ‘lasi’ puihnain sa an kâp thei bîk a. ‘Ramhuai zâwl’ leh ‘phûng zâwl’ tih hi chu mipa leh hmeichhia-ah an awm thei ve ve a; ‘lasi zâwl’ erawh hi chu hmeichhiate chu sa pêla ramchhuak ṭhin an nih ve loh avàngin ‘lasi zâwl’ sawi tùr an awm mang lo a ni maithei!
‘Zâwl, zàwl’ hrilh fiah dàn dang chu ‘inngâi, induh, inmil, inngaina’ tihna a ni thung a; nulât tlangvàlna lam ṭawngkama hman deuh bîk a ni àwm e. Nula leh tlangvâl ‘inzâwl’ chu an inngaizâwng tihna a ni. Nulain pasal a neih chuan ‘zàwlpuan’ a chhawm ṭhin a; hei hi ‘zàwlken puan’ tih a ni bawk. Zàwlpuan a chhawm tel loh chuan hmeichhe man chu tlâi (chêng 20)-in a kiam ṭhin a; hmeichhia chuan mák chhiat táwk sela, zàwlpuan chu a la kîr tùr a ni.
Pu Buanga (LH Lorrain) chuan ‘tûn hma chuan ‘thlarau sualin’ mi tute emaw an zâwl (an man) a; chutiang mi chu ‘zàwl nei’ an ti ṭhin a; a hnû zêlah ‘Pathian thlarauin’ tute emaw a zàwl (possess) sawi nân hman a ni ve ta zêl niin a sawi a. Chutiang chu a nih chuan Kristian missionary-te lo luh hma kha chuan ‘zàwlnei’ tih tak hi chu kan la hmang ngâi lo a nih hmèl hle!
Tùnlaia Mizoin ‘zàwlnei’ kan hriat thiam dàn leh Juda-ten ‘zàwlnei’ tih an hman dàn hi a kal phung a danglam hle. Tùnlaia mi tam takin zàwlnei an hriat thiam dàn chu ‘nakina thil lo thleng tùr hrilh lâwktu’ a ni deuh ber. Juda-te erawh chuan chutianga hrilh lâwktu angah an ngai ber lo. Bible-ah pawh ‘zàwlnei lehkhabu’ an tihte chuan ‘Josua, Rorêltute, 1&2 Samuela, 1&2 Lalte chu a huam vek a. ‘Josua–2 Lalte’ hi keini chuan ‘zàwlnei lehkhabua’ chhiar àwmah kan ngâi mang lo maithei! Juda-ten zàwlnei an hriat thiam dàn chu an hun tawng lâi ang zêla thil thleng tlang taka puan chhuah a ni. An thupuan chhuah chu miin an zawm loh chuan an chunga thil lo thleng thei tùr erawh chu a keng tel ve tho. Chu vàng chuan zàwlnei thupuan chuan ‘hrilh lâwkna’ ken tel chin chu a nei ve a; mahse chu chu zàwlnei thupui ber a ni lo.
Bible-a ‘zàwlnei’ sawina ṭawngkam lãr tak pakhat chu ‘Pathian mi’ (Heb. ish-haElohim) tih a ni a; hei hian mi dangte laka an danglam dàn a tilang. Hei hi Mosia chungah hman hmasak ber a ni (Dt 33.1); Israel-te lal neih tâwp lam thlengin ‘Pathian mi’ tih chu zàwlnei sawi nàn an hmang zui zêl (1 Sam 2.27, 9.6; 1 Lal 13.1 etc.). Pathian chuan zàwlnei chu ‘ka chhiahhlawh’ tiin a sawi bawk a; mahse ‘Pathian chhiahhlawh’ (servant of God—ebed haElohim) tih erawh chu hman a ni lo (2 Lal 17.13,23, 21.10, 24.2; Ezr 9.11; Jer 7.25). Mosia kha ‘LALPA chhiahhlawh’ (Heb. ebed YHWH) tih a ni a (Jos 1.1); ‘zàwlnei’ a nihna âiin ‘Pathian mi hman’ a nihzia sawina a ni ang.
Thuthlung Hluiah zàwlnei sawina bîk thumal 3 hman a ni a. Pakhatna chu ro’eh (raw-ê) tih a ni a, a awmze bul chu ‘hmû’ tihna a ni; Mizo Bible-ah ‘hmu theitu’ tih a ni. Zàwlnei sawina ṭawngkam dang chu ho’zeh (khawzê) a ni a; a awmze bul chu ‘hmu, thlîr’ tihna tho a ni a; Mizo Bible-ah ‘hmu theitu’ tih a ni. Thuthlung Hluiah ro’eh leh ho’zeh hi zàwlnei sawi nàn hman pawlh nawk nawk a ni a; Israel-te hun hmasa lamah hman deuh bîk a ni. Mi thil hriat duh hrilh theitu anga ngaih an ni a; Saula’n a pa sabengtung bo a zawn pawh khân zàwlnei Samuela’n a awmna hrilh theiin an ring a, an pan a nih kha; ‘hmu theitu’ an pan chuan ràwn man an pe ṭhin (cf. 1 Sam 1.6-10).
Thuthlung Hluia zàwlnei sawina tlânglâwn ber erawh chu nabî (navî) a ni a; nabî ṭobul chungchângah ngaih dàn hrang hrang a awm a. Nabî awmzia chu ‘ko, thu puang chhuak’ tihna a ni a, ‘thu puangtu’ ti i la, a inhmeh deuh ber rang. Nabî chu Abrahama (Gen 20.7) aṭanga Malakia (Mal 4.5) thleng khân zàwlnei sawi nân hman a ni. Amosa, Hosea, Mika (Isaia leh Jeremia)-te kha zir mite chuan ‘classical prophets” tiin an sawi deuh bîk ṭhin.
Thuthlung Hluiah ‘zàwlnei’ tih ṭawngkam hi vawi 300 aia tam hman a ni a; Bible-in zàwlnei a tih hmasak ber chu Abrahama a ni (Gen 20.7). Israel-ten zàwlnei ropui ber an tih erawh chu Mosia a ni thung (Dt 20.15-19, 34.10). Zàwlnei zîngah chuan Arona (Ex 7.1), Miriami (Ex 15.20), Debori (Ror 4.4), Huldi (2 Lal 22.14) te pawh an tel. Samuela pawh zàwlnei zînga chhiar a ni (1 Sam 9.6).
Israel-ten lal an neih hmâ aṭangin lal neih hnû hun rei tak chhûng chu ‘zàwlnei pâwl’ hrang hrang (prophetic guilds) an awm a; hmun hrang hrangah ‘zàwlnei sikul’ pawh a awm thluah a ni ang. Zàwlnei pâwl ‘hotu’ an nei a; ani chu ‘Pa’ tiin an ko ṭhin. Zàwlnei sikulah chuan thu chham rual ṭhinte pawh an nei a ni ang, Saula’n Samuela a ràwn hnûah khân an thu chham ang kha a sawi ve a ni ang, “Saula pawh zàwlnei zîngah a tel ve ta elo maw?” tiin infiamna takah an hmang a nih kha (1 Sam 10.12). Zàwlnei Elija kha zàwlnei pâwl (prophetic guild) pakhat ‘hotu’ (Pa) a ni ang, Elisa pawhin “Ka pa” tiin a koh kha.
Juda-ten zàwlnei lehkhabu 8 an nei a; Zàwlnei Hmasa leh Zàwlnei Hnuhnung tiin 4 ve vein an ṭhen. Zàwlnei Hmasate chu: Josua, Rorêltute, 1&2 Samuela leh 1&2 Lalte a ni a; Zàwlnei Hnuhnungte chu: Isaia, Jeremia, Ezekiela leh Sàwmpahnihte an ti a. Zàwlnei tê 12-te hi hmànlai lehkhabu pakhatah an chhiar a ni. Juda-te Bible (Tanakh)-ah Daniela bû hi zàwlnei zîngah an chhiar ve lo. Juda-te ‘zàwlnei lehkhabu’ chu kum BC 200 vêlah khân an pawm fel tawh a; Daniela bu hi khatih lâi khân ziak a la nih loh avàngin zàwlnei rawng kâi lehkhabu a ni chungin ‘zàwlnei lehkhabu’ zîngah an telh hman lo a ni.
Daniela hi Juda-ten zàwlnei lehkhabu zîngah telh lo mah se, Kristiante chuan Septuagint-a dah dàn zuiin zàwlnei zîngah telh a ni. A hun thûah Babulon sal tàn lâia zàwlnei hna thawk anga ngaih a ni a; chîk zâwka zir erawh chuan he lehkhabu hian sal tâng chhuah hnû, Grik hnuaia Juda-te awm lâi, Antiochus Epiphanes-a huna thil thleng a sawi ber a. A ziah hun pawh kum BC 164 vêl a nih a rinawm. Hmàna mi hmingṭha Daniela hminga ziah a ni a; mi hmingṭhate hming hawha lehkhabu ziah hi kum BC 200–AD 100 inkârah khân an chîng hle a; chûngte chu ‘apocrypha’ leh ‘pseudepigrapha’ an tihte hi a ni hlawm.
Juda-te chuan Isua lo kal hmâ daihah khàn zàwlnei rawngbàwlna hi a tâwp tiin an sawi ṭhin (Sam 74.10; 1 Mak 4.46;9:27;14:41). Thuthlung Hlui leh Thar inkârah zàwlnei lam rawng kâi thuziak ‘apocalyptic literature’ a chhuak hnem hle. Heng lehkhabute hi Bible-a pawm an ni ve lo a; thutak anga lâk chi pawh a ni lêm lo!
Isua kha Thuthlung Hlui zàwlnei hnathawh tifamkimtu a ni a; mahse Thuthlung Thar hunah khân zàwlnei dang an awm tawh lo tihna erawh chu a ni lo. Baptistu Johana chu ‘zàwlnei ropui’ taka ngaih a ni (Lk 1.76). Juda-te ṭhenkhat phei chuan ‘Elija lo kîr leh’ ta-ah an ngâi hial a nih kha (Mt 14.5, 21.26; Mk 6.15, 11.32; Lk 9.8, 20.6).
Kristian hmasate rawngbàwlna kha zàwlnei rawngbàwl hna chhunzawmna a ni. Tirhkohte Thiltihah zàwlnei mi mal hming lang an awm nual a; pakhat chu ‘Agaba’ a ni (Tirh 11.27:21:10). ‘Juda leh Sila’ chu ‘zàwlnei’ tih an ni bawk (Tirh 15.32). Antiokei khuaah ‘zàwlnei’ an awm bawk; Mizo Bible-ah erawh chuan ‘thuhriltu’ tiin dah a ni (Tirh 13.1).
Zàwlnei rawngbàwlna (prophetic ministry) kan tih chu huaisen tak leh tlang taka Pathian thuchah puan chhuah a ni. Kohhran ding tìra rawngbàwlnaah khân Peter thuhril aṭangin a huaisenzia kan hmu a; Paula pawh a thuhril aṭangin a huaisenzia kan hmu bawk. Kan sawi tawh angin zàwlnei rawngbàwl hna hi Thuthlung Tharah ‘thuhril’ tiin dah a ni ta ber a. Chuvàngin Thuthlung Thar zàwlneite chu ‘Chanchin Ṭha hriltute’ an ni. Hrilh lâwkna lam an keng lêm lo tih chhinchhiah a ṭha ang. Pathian thutak an puan chhuah chu miin an zawm loh erawh chuan an chunga thil ṭhalo lo thleng thei erawh chu a keng tel a, chu chu hrilh lâwkna a ken tel ve dàn a ni.
Mi ṭhenkhat chuan sâp ṭawnga ‘prophesy’ tih hi thil lo thleng tùr ‘hrilh láwk’ ang ringawtin an ngaihtuah ta mai emaw tih tùr a ni; chu vàng chuan ‘zàwlnei’ tih hian hrilh lâwkna ringawt uar palh theih a ni. A nihna takah erawh chuan zàwlnei rawngbàwlna chuan hrilh lâwkna (foretelling) âiin Pathian thu tlang taka puan chhuah (forthtelling) a kâwk zâwk a ni a; chutiang chuan kohhran pawhin rawng bâwl tùr a ni.
Kohhran hi ‘zawlnei rawngbàwl hna’ (prophetic ministry) kengkawhtu ber a ni. Kohhran huang chhûnga Chanchin Ṭha hril rawngbàwlna hi zàwlnei rawngbàwl hna chu a ni ber a. Mi mal tuten emaw ‘intizàwlnei’ taka thil ṭhalo, lo la thleng tùr ni àwm tak sawi chiam chiam hi zàwlnei rawngbàwl hna kal hmang dik ber a ni chiah lo. Mi ṭhenkhatin fiamthû-a “Mizorama zàwlneite hrilh láwkna a lo thleng dik lo ṭhin hi kan vànnei mang e!” an tih hi a ho viau náin a dik fu si a ni!
Thil pakhat kan sawi hmaih loh tùr chu Thuthlung Hluiah chuan ‘zàwlnei der’ tih ṭawngkam a awm lo, zàwlnei zawng zawng kha ‘der’ tih tel miah loin ‘zàwlnei’ tih an ni vek a; an thu sawi kha Pathian aṭanga chhuak a nih loh erawh chuan zàwlnei der/zàwlnei suãk/zàwlnei lemchang an ni tih a hriat mai a ni. ‘Zàwlnei der’ tih hi Thuthlung Thar ṭawngkam bîk a ni a; Grik ṭawngin ‘pseudoprophetes’ tih a ni. Zàwlnei der’ tih ái hian ‘zàwlnei zuãk’ emaw ‘zàwlnei lem chang’ emaw ti ila a fuh zaw mah àwm e! Zàwlnei suãk an nih leh nih loh chu an thusawiah a chiang chhawm mai ang!
Amosa kha chuan ‘zawlnei’ intih a duh lo, “Zàwlnei pawh ka ni lo a, zàwlnei fapa pawh ka ni hek lo,” a ti mai (Amos 7.14)! ‘Zàwlnei fapa’ tih chu ‘zàwlnei pâwl’ (prophetic guilds) member a nih ve loh thû a sawina a ni ang. Tûnlai hi chuan ‘zàwlnei’ anga inchhàl mai hi kan hreh lo mai ni loin kan chák huam huam záwk emaw tih tùr a ni a; an dam lâia ‘zàwlnei’ ti-a inchhâl lêm lo pawh an thih hnûah ‘zàwlnei’ ah kan puh thlu zen hnial lo ta bawk chu a nih hi!
Zàwlnei ropui ber Isua erawh kha chuan ‘zàwlnei’ a inti duh miah lo a; mi dangin ‘zàwlnei’ an ti záwk ṭhin. ‘Miten Mihring fapa hi tu nge a nih an tih?u nge a nih min tih?” ti-a a zirtirte a zawh pawh khân an chhànna chu, “Ṭhenkhatin Elija a ni an ti; ṭhenkhatin zàwlnei ‘Jeremia emaw zàwlnei tûa emaw a ni’ an ti,” tih a nih kha (Mt 16.14).
Tûnlaia ‘zàwlnei rawngbàwl hna’ (prophetic ministry) thawktu ber chu Kohhran hi a ni. Kohhran hian Isua Krista Chanchin Ṭha hi a puang a, a puang zêl bawk ang a; chumi âwiha Isua Krista ring chu chhandam an ni ang a, ring lo erawh chu thiam loh chantîr an ni ang. Thuthlung Hluia zàwlnei (Heb. nabî’)-ten tlang taka Pathian thuchah an puang ang khàn Kohhran hian Chanchin Ṭha puangin zàwlnei hna a thawk reng a; Thuthlung Thara thuhriltute (Gr. prophetes) ang khân Kohhran hian Isua Krista Chanchin Ṭha hi a hril zêl dâwn a ni. Isua Krista Chanchin Ṭha hril hi Kohhranin zàwlnei hna a thawh ropui ber a ni.