KOHHRAN HUMHALH

Kohhran humhalh ṭûlna chhan tam tak awm thei zîng­ah zirtîrna dik lo laka humhalh chung­châng kan sawi ber dâwn a ni. Kristian sakhua din hnu lawkah khân zirtîrna dik lo a awm nghal a; chûng zînga langsàr tak pakhat chu ‘Gnostic’ zirtîrna kha a ni. Kohhran ding tìr lamah kha chuan zirtîrna dik lo kha an do na angreng khawp mai a, “ànchhe dawngin awm rawh se” (anathema) an ti tawp mai ṭhin.

Zirtîrna dik lo hi Pathian thu man fuh tâwk loh vàngin a awm thei a; harhnain a hrin chhuah pawh a awm thei a; kohhran pâwl ṭhenkhat zirtîrna dik tâwk lo nghawng a awm thei bawk. Mi mal ngaih sàn lutuk bîk neih vàng pawhin a awm thei bawk. Mizoramah kohhran pâwl hrang bákah pâwl siper tam tak a awm a; hêng pâwl siperte hi zirtîrna dik lo hrin chhuah a ni deuh ber a. Hetiang pâwl siperte hi ‘kohhran’ tih ve tùr chi pawh an ni lo.

Mizorama zirtîrna dik lo ṭhenkhat hi chu harhna hrin chhuah a ni. Harhna hi kohhranin a hlâwkpui ṭhin hle a; kawng lehlamah erawh chuan nghawng ṭha lo tak a nei ve bawk. Mizoram Presbyterian Kohhran hi Thlarau Thianghlim iptepui bànna angin sawi ṭhin a ni a; kawng lehlamah erawh chuan harhna nghawng ṭha lo tuartu ber a ni ang.

Harhna hian thlarau lama duhthawhna a hring ṭhin a; kal dân pângngai duh tâwk lo an awm ṭhin. Pastor leh Kohhran Upate khawpkham tâwk lo an lo awm a; Kohhran chhuahsan hnial lo pawh an awm ṭhin a ni. Harhna thlen lâi leh hlim lâi hi fîmkhur ngaih zual hun tak a ni. Thlarau hruai ni-a inhriatna hian mahni duh zâwng tihna lamah a hruai fo.

Harhna avàng hian hman­hmawhna a awm ṭhin a; Isua lo kal thuai tûr leh khawvêl tâwp mai tûra rinna a hring a. Kum 1913 harhnaah khân mi tam takin Isua lo kal thuai an ring a; mi ṭhenkhat phei chuan an iptepui pawh ak chhe hman lo tûra inngâiin sumah an dêng chhe hial a ni. Khawvêl tâwp mai tûra rinna hian ngaih dàn firfiak leh him lo a thlen ṭhin. Kum 1913 harhnaah pawh Tlira pâwl a lo chhuak a nih kha.

Mizo zîngah ‘thuthlung’ buaipui tâwk an lo chhuak fo a. Mizorama zirtîrna dik lo ti chhuaktu mi tam tak hian ‘thuthlung’ an buaipui deuh zêl. Tûnah pawh mi ṭhenkhat chuan ‘thuthlung’ an buaipui hle a; mi pakhat phei chuan a hmabák chu ‘thuthlung’ puan chhuah niin a sawi.

Mizote hi pi leh puite aṭanga mi huaisen ngai sâng ṭhin kan ni a; mi huaisen kan ngaih sàn chhan pakhat chu hlauh kan ngah vàng a ni. Kristianna hian ramhuai hlauhna ata min chhan chhuak ngei mai a; tûnah erawh chuan hlauh tûr dang kan dap leh tawh thung si. Kristian kan nih tawh hnûah pawh hlauh tûr thil thar kan zawn belh zêl a; hlauh ngah Kristian kan ni ringawt!

Sakawlh te, Aadhaar Card te, Euro pawisa, khawchak lungpui te, China râl lian, thim thuah hnih tih te insawi hlauh nân kan hmang a; tûnah pawh Covid-19 vaccine lák sawi hlauhawm táwk an awm leh tawh! Kan hlauh apiang sakawlhah kan puh mai. Sakawlh zawng zawng ngamtu ‘sakeibaknei Isua Krista’ ringtu nih tawh hnûah hlauh neih a thiang tawh lo. Hlau lo rêng rêng tùra páwl siam kan ni.

Bible hi ngaina hle mah ila a chîn chhuaka zir kan peih lo; mahni rilrua a lan dàn anga kal kan uar a, chu chuan kal sualna kawngah min hruai nasa hle. Zirtîrna dik lo tam tak hi Bible hrilh fiah dàn dik tâwk lo hrin a ni. Bible thu awmze dik tak hmuh chhuah tum loin an ngaih dàn mil tûr an zawng a; an ngaih dàn chu Bible-ah bel dik an tum ṭhin. Mahni aw thangkhâwk an zawng a ni ber!

Lehkhabu kan chhiar hian min hruai sual thei bawk. Kum 2000 vêl khân tleirâwl zîngah satanic worship a hluar ṭan a. ATC Faculty chu a chhan chhuitîr an ni a, an chhui chhuah pawimawh tak pakhat chu ramhuai chanchin ziahna lehkhabu 3 - Boruak Lal, Ramhuai Hmei leh Dawithiam Lalnu an chhiar aṭangin tleirãwlhoin satanic worship an tih phah tih hriat a ni a. Hêng lehkhabute Synod Offcers’ Meeting chuan Synod Bookroom-a zawrh a khap ta a ni.

Mi mal ngaih sàn lutuk bîk neih hian kawng dik loah min hruai fo. Tlira pâwl, Khuangtuaha pâwl, Châna pâwl, Ziona pâwl, Zakàia pâwl, Lalzâwna pâwl, Zathangvunga pâwl, Vânawia pâwl, Rorélliana pâwl, Lalthangfâla pâwl, Hrângvunga pâwl, Kiauluaia pâwl, Kawlha pâwl, Hniarvunga pâwl, Rêngpuii pâwl, Chhunkhama pâwl, Lalrempuia/Enoka pâwl, Lalbiakliana pâwl, Biakmâwia pâwl, Sâwmi pàwl etc., a awm nuk tawh mai. Mizorama zirtîrna dik lo eng emaw zah hi mi mal hming châwia ding a ni; hêng zînga mi ṭhenkhat phei hi chu chawkê ang maiin an pâwl miten an chãwm rawn tawp mai a; an nupui tùrte hial pawh an fanute an pe phal nia! Miin ho hran neih a châk viau chuan a kal sual thui tawh hle tihna a ni.

Mizoten ‘thlarau mi’ kan ngai sâng a; amaherawhchu ‘thlarau mi’ kan tih inang hlawm lo hi kan buaina ber pakhat chu a ni. ‘Thlarau mi’ kan tihten ‘zàwl thupuan’ leh ‘ze khelh’ an uar hle ṭhin a; an zâwl thupuan leh ze khelh kan ngaih sànna hian kawng dik lo min zawhtîr fo! An dam lâia ‘zàwlnei’ tih lêm loh pawh an thih hnûah kan ‘ti zàwlnei’ hnuhnawh hlawm bawk. Tûnlai pawh hian ‘zàwlnei’ nih chák tak tak an awm a ni mahná! Hetiang ‘zâwl thupuan’ ai chuan Chanchin Ṭha - ‘Isua Krista chanchin’ hi hril mai zâwk tur a ni.

Zirtîrna dik chuan nghawng ṭha lo tam tak a nei. A nghawng ṭha lo tak pakhat chu Kohhran inpumkhatna a tichhia a, nun ho a tinuam lo ṭhin. Ngaih dàn insual a awm chuan kohhran a chak thei lo. Kohhran thlarau nun a nghawng a; mi mal inhuatna pawh a thlen thei. Nupa leh chhûngkuain a buai phah a, chhûngkaw keh chhia a hring a; inṭhenawm khawvènna thlengin a nghawng a, khawtlâng tân pawh harsatna a thlen thei.

Zirtîrna dik lo avàngin mi tam tak chu tisa leh thlarau nunah an inthlahdah phah a; pawisak nei mang lo khawpin an awm thei. Mi ṭhenkhatin an thatchhiat phah a; mi ṭhenkhat zirtîrna phei chuan hmasâwnna a hawi pha lo hrim hrim. Zirtîrna dik lo chuan ‘thiang zau nun’ a thlen a, chu chuan khawtlângah nun ṭawp a hring a; hnam dang pawhin min zuam phah thei ang. Tûn hma phei kha chuan ‘sâwn thianghlim’ tihte pawh a rîk nawk ṭhin kha!

Zirtîrna dik lo avànga retheih phah kan ramah an awm tawh ṭhin. Mahni in leh lo hralh a, khawi lai hmun emawa inbâwk hrangte an awm tawh a; chûng hmunahte chuan rethei takin an awm a. A tâwpah beidawngin an darh ta ṭhin a ni. Mi pângngai anga awm tum thar leh pawh ni se an khawsakna a phêt laklawh tawh a, insiam ṭhat an harsat tawh.

Zirtîrna dik lo laka invén thiam hi a pawimawh hle a; zirtîrna dik lo laka invêng tûrin kohhranin ṭan lâk a pawimawh hle. Kohhran kal hmang hriat chian a ṭûl hle a; kan kohhran thurin leh inzirtîrna tlângpui tal hriat bel hle a ngai bawk. Kohhran thu âwih kan ngaih pawimawh a ṭûl ṭhin.

Kohhran hruaitute rin ngam a ṭûl hle a; kohhran ṭhenkhat mite hian an hotute an ring bur mai. Mizoram Presbyterian kohhran mite erawh hi chu chutiang an ni ve vak lo; páwl ṭhenkhatin dik mang hlei loa kan hotute an puhte hian an lo âwih leh mai ṭhin. Theologian-te rinhlelhna awm ṭhin pawh hi tihreh a pawimawh hle; mi ṭhenkhat lah hian theologian beih hi an châk sakhãi emaw tih tùr a ni si!

Kohhran hruaitu huaisen, inzir peih, zirtîrna dik lo hmachhawn ngam kan mamawh. Kohhran hruaituten mipui zui mai loin hruai ngam ngei sela. Dinna nghet neih ngam a ṭûl a; mipui hmâah kal ngam a ngâi. Kohhran Committee member-te inthurual tlàn a pawimawh hle; Kohhran Committee member zînga pahnih khat lek pawhin zirtîrna dik lo an tuipui chuan thil tih a harsa hle ṭhin.

Zirtîrna dik lo laka invènna ṭha ber chu ‘an thu sawi ngaihthlák loh’ a ni. “Ka ngaithla chhin dâwn,” tih loh tawp tûr. Zu in chhinten an zawngchhang ang deuh bawkin zirtîrna dik lo thu sawi ngaithlatuten an zawngchhang cháwk! An thu sawi ngaihthlák loh bákah an thu ziak pawh chhiar loh a ṭha ber. Zirtîrna dik lo kengtute hi lehkha ziakah an chak phian a; chûng an thu ziahte chu chhiar loh a him ber.

Nikum September 5 khân ‘Rin tel dang neih loh tùr’ tih ka rawn ziak a. “Pathian aṭanga chhuak ni lo thu hril an awm chuan Pastor leh Kohhran Upaten khak ngam tùr a ni a; pulpit phei chu hetiang thu sawi nân hman phal miah loh tùr a ni,” ka tih kha lo inla bing deuh bîk an awm a nih pawhin a dik tlat si! Minister leh Kohhran Upa zîngah hetiang thu dukdak lo tuipui táwk an awm chuan thil pawi tak a tling!

Nu deuh but leh rãu rii riai apiang hi kan làwm ta ber emaw tih mai tùr a ni ṭhin. Sâp thufingin “All that glitters is not gold,” a tih angin a nu nasa leh thãwm lian apiang hi Thlarau Thianghlim hnathawh a ni kher lo! Thlarau Thianghlim hnathawh chu a thianghlim a; a thang mâwi bawk ṭhin. Thil makte pawh hi kan lâwm lutuk mah mah ṭhin a; a mak leh dangdãi apiang lawm kher loh ngam a ngâi. Kan rama thu hril dàn hi a mak leh dangdãi uar zâwngin kan kalpui emaw tih tûr a ni a; hei hian thil dik lo a hring thei.

Taksa damnate pawh kan duh lutuk thei a; ‘damna inkhâwm’ buatsaih thei emaw ‘Kalvari hospital’ emaw hawng theia inchhâl apiang rawih pawh a ṭha ber kher lo. Tu mah kan dam kum hlun dâwn chuang lo a; Isua tih dam ngeite pawh kha an thi leh vek tawh. ‘Nun tlâwn ram’ zirtîrtu ber pawh ‘nun tlâwn’ chang loin a mual a liam daih tawh!

Zirtîrna dik lo hmachhawn tûrin kohhran hruaitute inzir thar zêl a ṭûl. Zirtîrna dik lo dodãl hi tute emaw tih tùra papêk ngawt chî a ni lo; a hmuna hmachhawntu ngeiin do thiam tûra inbuatsaih a ngâi. Pastor leh Kohhran Upate pawhin tute emaw tih tùra dah mai loin, “Hei hi chu ka hmachhawn tùr leh ka tih tùr a ni,” tih ngam a ngâi.