KRISMAS LEH KUM THAR LAIA HALPUAH KHAP

Mi ṭhenkhat chuan hàlpuah hàl khap hi ho leh ṭûl lo an ti a, thil khap tam an duh lo; zu khap thlengin an duh lo a, kan tuar phah nasatzia chu tlâng hriat a ni. Hàlpuah hàl pawh hi tuar tâwk an tam mai. Hàl nasat ṭum chuan Krismas leh Kum Thar hnûah damlo an tam phah ṭhin tih hi sawi a ni fo. Vêng pakhat WhatsApp Group-a an sawi honaah mi pakhatin ‘hàlpuah hàl ngaithei lo chuan insasengna zawng sela a ni mai’ tih lam hawiin a sawi a; hetiang ngaih dàn neih hi a dik lo hulhual a ni. Hàlpuah hàl avànga harsatna tâwk ṭhinte hi chutianga insaseng mai thei an ni lo; hãl duhten an insasengna tûr an siamsak dâwn lêk bawk si lo!

Hàlpuah hàl khap hi mi mal zalênna inhrêk behsakna anga ngai an awm. Mi mal zalènna hi kan sawi fo a; zu zawrh leh in chungchângah pawh sawi kai a ni ṭhin. Mi mal awm khâwm hian mipui kan siam a; mi mal tlêm tê zalênna ngaih pawimawh ai chuan mi mal tam tak ‘mipui’ zalênna hi ngaih pawimawh zâwk tûr a ni. Mi mal tlêm zâwk duh dàna kal ai chuan mi mal tam zâwk daih duh dàna kal a ṭha zâwk a; chutiang chuan sawrkar pawh a kal a ngai a ni.

Krismas hma khân Mizoram sawrkar lam mi kan inah lo kalin hàlpuah hàl chungchânga ka ngaih dàn seconds 30 chhûng sawi tûrin min ti a. Kei chuan seconds 26 chiah hetiang hian ka sawi a, “Hàlpuah hàl hi Supreme Court pawhin a khap a ni a, kan zàwm tùrah ka ngai. Hàlpuah hàl avàngin ri bengchheng a awm ṭhin a; mi tam takin an tuar phah. Mi chinchâng hriaten an sawi dànin hàlpuah hãl hnûah mi tam takin natnate an tuar phah a; chumi avàng chuan tih loh tawp tûrah ka ngai. Ṭûl miah loa pawisa sènna nih avàngin hàlpuah hàl hi thil ṭûl loah ka ngai,” tiin.

Ka thusawi hi facebook-ah mi pakhat (Matana Kumar) chuan a rawn ûm zui a, a ûm zui dàn erawh chu a khing zawng lam a ni mah mah thung. A sawi dàn tlângpui chu -

(1) Supreme Court judgement hi tlawh chhan berah kan ngai dâwn a nih chuan ngaihtuah tûr tam tak a awm thei ang a....Supreme Court thuchhuak a nih vàng ringawta pawm kha a dik theiin a rinawm loh a ni.

(2) Hàlpuah hàl vànga ri bengchheng awm mi tam takin an tawrh phah a sawi hi noise pollution chungchâng a ni a. Lungphu

ṭha lo tâna hlauhawm thei ri hi hâlpuah a ni emaw proton ri a ni emaw loudspeaker a ni emaw a eng pawh ni se sorkar dàn fel taka regulate leh a ṭûl dàn azira khap mai tûr a ni.

(3) Hàlpuah hàl hnûah mi tam takin natnate an tuar phah a tih hi air pollution chungchâng a nih hmêl a; ngaihthah miah loh tûr a ni. Amaherawhchu, hàlpuah leh hàlmawi hàl hi KHAP ni loin KHUAHKHIRH zâwk tûr a ni. Ram changkângah chuan mipui nâwlpuiin an hãl ngawt thei lo a, mipui nâwlpui enjoy tûr hãl tûr trained pyrotechnician-ten a bîka an hãl hi a ṭha viau. Kan ramah pawh a tih theih.

(4) Ṭûl miah loa pawisa sènna a nih avàngin tih hi khawêlah hian thil ṭûl lo hi a tam a, ṭûl tih pawh a inang lo bawk àwm e. Mi ṭhenkhatin ‘ṭul lo’ an tih avànga khap kan rawt ringawt zêl dâwn chuan kan society hi society zalên a ni ngai lo ang. A bîkin sakhaw miten rinna leh sakhuana thilah ni lo secular thila an duh dàn impose an tum hian a ṭha lo lehzual âwm e.

A thusawi hi han ûm zui ve leh ila. Hãlpuah hãl hi sawrkarin a khap thar leh a, chumi chungchângah chuan ka ngaih dàn an rawn la ve a; ka ngaih dànah hian ka la ding reng a, ka ding zêl bawk ang. Supreme Court-in a khap chuan Mizoramah pawh lo zawm ve mai tûrah ka ngai. A bengchheng (noise pollution) hi ṭha lo ka ti hrim hrim bawk. Mi tam takin an tuar phah a; lung lam ṭha loten an tuar bîk. Lungleia kan awm lai (1991–1993) khân pa pakhat chu December 31 zânah hian ram lamah a riak chhuak ziah ṭhin. TV-ah ram changkângte tih dàn an rawn sawi ho kan lo hria a; Mizoramah chuan ram changkâng tih dàn hi kan tih ve mai theih a rinawm lo. A chhan eng emaw zât a awm ang; India rama hãlpuah hi ram changkãnga mi angin a changkâng ve rih lo.

Hàlpuah hãl ṭhinten ṭûl miah loah pawisa an sêng tih hi a dik a. A ṭûl lohna chu ri bengchheng an siam a, mi eng emaw zâtin an tuar phah a; nat phah thlengin an awm. Chutiang thlen thei thil tih chu thil ṭûl lo a ni hrim. Tûn ṭumah phei kha chuan vêng pakhata damdawi in neitute in chungah hâlpuah an hãl nasa hle tih an sawi a; damdawi in neitu tân phei chuan a inhmeh lo lehzual. Damlo neih tam phah duh vànga hãl uar nge maw an nih le?

Krismas lai aṭang khân hâlpuah ri pheuh pheuh hriat tûr a awm ṭan a; kum hlui thlah zàn a lo thleng a, dâr 11 vêl aṭang chuan a ri zing tual tual a. Dâr 12 thlen dâwnah chuan a sûrin a sûr a ni ringawt tawh a. Police-in hâlpuah hãl an man erawh chu chanchinbûa kan hmuh angin mi 11 chauh an ni. Kulikâwn leh Bethlehem Vêngte hi ‘hàlpuah hàl lohna vêng’ anga sawi an ni a; vêng dang tân entawn tlák an ni.

Engati nge hàlpuah hàl kha kan inkhap hneh loh? Hmân kumah hàlpuah hàl kha hneh taka khap theih a ni hman tawh a. Amaherawhchu, sawrkarin tihsual a nei ta hlauh mai a; a kum lehah hàlna hmun a siam leh ta thung a. Khami kum khân hâlna hmun siam pâwn lamah nasa takin an hãl ta si a; khata ṭang khân inkhap a harsat phah ta a ni. Hàlpuah leh hàlmawi hàl khap zêl hi khap loh ai chuan a ṭha zâwk ang. Kum 2018 tâwp dâwnah chuan hma deuh aṭangin sawrkarin ṭan la se; sawrkarin theih tâwp a chhuah bákah NGO-te leh Kohhrante pawh ṭanpui ah sâwm bawk se.

Tûn ṭumah pawh khân sawrkar leh YMA chuan ṭan an la ngei mai; mahse kohhran lam aṭanga hàl lo tûra inngenna a awm ve lo kha a pawi a ni. Sawrkar hian MKHC hi lamṭangah siam sela a sâwt phah deuh ang.

Mizoram Presbyterian Kohhran pawh hian hàlpuah hàl khap chungchângah zirtîrna a tharthawh leh chu a ngai a ni. ‘Tharthawh leh’ tih ka hman chhan chu kum 1981-ah khân Synod chuan hàlpuah hàl khap hi a lo pass daih tawh. Hetiang hian, “Krismas leh kum thar laia hàlpuah hãl ṭhin hi khap ni rawh se: He thu Aizâwl Hmâr Presbytery aṭanga lo lût hi kan ngaihtuah a, Central KṬP lamin hàlpuah hãl lo tûra ngenna an bawh zui dànte pawh kan ngaithla a. Krismas leh kum thar laia hàlpuah hàl ṭhin hi khap leh hãl lo tûra ngenna Synod hminga siam chu ṭha kan ti a, a ṭûl ang chu Synod Office aṭanga bawh zui ni rawh se kan ti,” tiin.

Kum 1981-a Synod thu pass hi a la ding reng a, ṭhiat a la ni lo. Chuvàngin Synod ngei pawh hian he thu hi bawh zui thar leh sela; Central KṬP hi kutkê-ah ṭang bawk sela. Kohhran mal malah Krismas hma fê aṭangin uar takin puan ni se. Chutianga a ṭang thei zawng zawng - Sawrkar, NGO leh MKHC hnuaia Kohhran pâwl hrang hrang kan ṭan tlàn ngat chuan hàlpuah hàl hi chu a tâwp thei ngei ang. Hàlpuah hàl avànga buai ṭhinte pawh an buai tawh lo ang a; lungmuang takin December 31 zànah an muhîl siai siai thei tawh ang.