SERKHAN - BAGHA ROAD

Tûn ṭuma ka thil ziah tûr hi ka pian leh seilenna lam kâwk a ni a, mi mal thil angin a ngaih theih titih mai thei a; mahse Mizoram hnuk khawih pha a ni tlat mai. ZONET-ah Sèrkhan - Bagha Road siam lai chungchâng ka lo en ṭhin a; harsatna lian tak an nei tih a lang chiang hle. He kawngpui phei hi keini chuan Bûkpui tlângdung kawng kan ti ṭhin. Bûkpui khuaah hian kum 1947 March thla, kângvâr lai khân ka lo piang ve a; kum 16 ka nih thlengin ka awm a. Class VI thleng Bûkpui Middle School-ah zirin ka pass a; tûn thlengin Bûkpui khaw chhuakah chhiar ka ni a, ṭangkai lo teh mah ila Welfare Association-ah pawh member (Sr Adviser) ka ni ve ṭhin.

Bûkpui Middle School hi Mizorama Middle School ding hmasa zînga mi a ni a, sikul ṭha tak a ni ṭhin nghe nghe. Tûn hma chuan Aizâwl District leh Lunglei District-ah Class VI Board Examination a awm a. Bûkpui Middle aṭang hian Aizâwl District Class VI Board Exam-a pakhatna/pahnihna an awm fo a; pakhatna/pahnihna a nih chiah loh pawhin Top Ten-ah an awm ṭhin. Bûkpui Middle School chhuak zînga ṭhenkhat chu R. Thansânga (L), B. Kâpṭhuama (IAS Rtd), Dr Tlângkûnga, S. Lianhrima, S.Ronghînglova (MCS Exam hmasa bera pakhatna), R.C. Thanga (IFS Rtd)-te an ni. Dr. L.N.Tluanga hi chu Bûkpui khaw chhuak ni mah se, Sialsûk Middle School-a zir a ni thung. Kei pawh kum 1962 khân Bûkpui Middle School aṭangin Class VI Board Exam-ah pahnihna ka ni a. Drawing hi ka thiam lo hle mai a, samak lem ziah dàn by-heart vângin 46 ka hmu hrâm a; hmeichhe thu dàwnin sawi ta ila, mark 60 hmu pha ta ila, pahnihna chu ka ni bîk hauh lo ang!

Sèrkhan - Saipûm inkâr, Bûkpui tlângdung huap hian Hmârphei Zirlai Pawl a ding a; chu pâwlah chuan Dr L.N. Tluanga, R. Thansânga (L) leh R.C. Thanga-te nèn Sr Adviser-ah kan awm tlâng ṭhin. Aizâwlah hian office nei ta lo chu R. Thansânga in (Chanmari West) chu kan committee-na hmun ber a ni; kan thu ngaihtuah zin ber pâwl chu Sèrkhan - Bagha Road chungchâng hi a ni. He tlângdung mi leh sa hi kan ni a; kan tlângdung kawng hi a ṭha thei ang bera siam ni se kan duh. A siamtuten an ngaihthah chhûng pawh khân an siam ṭan leh theih nân nawr kal dàn tùr kan ngaihtuah ṭhin a, kan lo committee ve tlut tlut ṭhin. Hmàrphei Zirlai Pawl hruaitute kha an thothãng a ṭha ṭhin a, kawng siam pawh enpui an inhuam hial a ni.

Hmân kumah Saipûmah Hmàrphei Zirlai Pawl Conference an nghat a, Dr L.N. Tluanga nèn tel ve ngei ngei tûrin min kar a; Bolero chuan nuam tak min ngaihtuahsak nghe nghe a. Kal lam leh hâwng lam chu Bîlkhawthlìr lamah kan kal ta daih a; a chhan chu Bûkpui tlângdung kawng chhiat lutuk vàng a ni. Ka pianna khua Bûkpuiah hian kum 1994 hnu lamah ka kal zeuh zeuh a, kawng hi a phei nuam hle; mahse pawp thûk tak tak a tam avàngin kan thang rei deuh ṭhin. Tûna kawng siam ṭhat an tum dàn ang tak hian Bagha thlengin tlang thla ruah mai sela, Cachar phai panna kawng nuam leh ṭha tak a ni ang a, Durtlâng - Sêrkhan inkâr kawng pawh hi a lo lûn leh deuh ang a; Kolasib tlângdunga kal aiin km 40 vêl zetin a tãwi dâwn lehnghâl. Chu vàng chuan alãwm Mizoram hnuk khawih kawngpui pawimawh tûr ka’n tih ve ngat ni.

Tûna kawng an siam dàn chanchin Zonet-a kan hmuh dàn chuan an tum ang leh duh ang a pha dâwn hauh lo mai. A chhan eng nge ni kan tih chuan ‘zângnadawmna’ (compensation) vàng a ni deuh berin a lang. Lungmuat aṭanga Bûkpui thlenga mi hrang hrang an kawmnaah khân tûna harsatna an tawh chhan ber chu zângnadawmna tam lutuk tih kha a ni. A tlângdung miten an phût tam êm êm vàng pawh a ni lo; sawrkar mi, zângnadawmna siamtuten uchuak taka tamin an siamsak a; chutiang taka tam an siamsak chhan chu anmahniin manṭang ei ve an duh vàng a ni. A nihna takah phei chuan ‘manṭang’ ei mai duh tâwk loin ‘man têltûah’ ṭan an tum ni berin a lang.

Mi ṭhenkhat thusawi ngaihthlák nuam tak chu, “Kei chuan zângnadawmna ka beisei lo,” tih angte kha a ni. An kawm tam ber kha ka hmêlhriat ngai lohte an ni a; Bûkpuia mite erawh kha chu naupan lai aṭanga kan ṭhian leh kan ûte an ni a, Kohhran Upa an ni nghe nghe. Anniho khân kawngpui ṭha an duh thu an sawi hlawm a; harsatna kha anniho siam ni loin sawrkar mi, zângnadawmna ruahmantute an ni tih an inkawmna aṭang khân a chiang khawp mai. Chûng sawrkar mite chu tute nge an nih, an hming tàr lan law law ni sela. Mi dik lote hi i endawng ngam tawh ang u. Anni bákah chuan tlângdung mi-ah pawh mi pamham deuh, zângnadawmna hmuh tam duh ve tho an awm niin a lang a; chûng mite chu ukil lamin a ṭha lo zâwngin an fuih harh niin an sawi.

Sèrkhan - Bagha Road ṭha taka siam theih tûr hetianga a sukuk ta hi a pawi hle mai. Hmàrphei Zirlai Pawl hruaitute kha khawiah nge an awm ták? R. Thansânga thih hnûah hian committee pawh kan nei ngai ta lo a. Kawng ṭha duha nasa taka kan lo beih ṭhin khân tûnah hian suam a tâwk a, in lo âu chhuak leh dâwn lâwm ni? In hnathawh tawh kha a lai laklawhah kut tling lo takin zawh a ni palh ang e. Kan tlângdunga mi dik lo leh a fuihpawrhtute hi hmachhawn a hun. Tuirial Hydel Project siam dâwn khân a tîrah mi 24 chauh zângnadawmna la tùr an nih laiin a takah chuan 120 aia tam an lo ni ta daih te kha tûn ṭum thilah hian HARHNA tham a tling dâwn lo’m ni?

Brig. T. Sailo CM lai khân Aizâwl vêng pakhatin an kawng siam ṭhatsak tûrin an lo dîl a; zângnadawmna an phût zât chu Grig. T. Sailo-in a hriat khân, “America chauhin a tihsak thei ang che u,” tiin a chhâng an ti. Kan ramah hian zângnadawmna hi kan phût sâng lutuk deuh ṭhin a ni ang; hetiang hi kan sim a ṭha. Luipui dung leh kawngpui dung zawng zawng hi mi hausate ram a ni zo titih tawh a; thil ṭha tih tûr a awmin zângnadawmna phût sàn lutuk avàngin a khaihlak phah ta fo mai. Bairabi - Sirang rêl kawng te, Vairêngte-a Jungle Warfare zirna hmun tûr te, Serlui B Project leh Tuirial Hydel Project siamna tûrahte leh hmun dang dangah hetiang hi kan hmu ṭhin. A nih dàn tùr báka uchuak taka duhâm hi sim a hun; ram kal siam a dang chat thei tlat.

Thingtlâng lam mite pawhin in ram kha Aizâwl leh khawpui dang mi hausa hnênah hralh fo suh u; nakin lawkah mahni ram hluiah khân rethei takin in inhlawh dâwn tihna a ni mai. Fîmkhur rawh u. Chutiang bawkin mi hausate pawhin ram neih duhãm lutuk suh u. Khawi laiah emaw sawrkarin thil thar bun dâwn sela, chu lai ram vêl chu va lei thawt thawt kher tum loh tûr a ni; hetiang hi hmânah pawh Thênzâwl leh Lunglei bul Kàwmzâwlah a thlen tawh kha. Themtleng tê zâwk ang hrimin mahni-ah bawk han inkeuh thlu leh ṭhin ila. Vawi khat chu Bûkpuia ka va zin khân ka naupan lai ṭhian kha VCP a lo ni a, “Ṭhianpa, lehkha ziak la, ram min han dîl teh; i duh lai tak ka pe ang che,” min ti a. Kei chuan, “Ram ka mamawh lo; nei pawh ni ila, ka enkawl thei dâwn chuang lo,” ka ti a. Ani chuan, “A va mak dâwn ve!” a ti a; keiin, “Mak ang, mak rawh se; enkawl loh tûr ram neih ka duh lo,” ka ti tawl mai a ni. Bible-a ka innghahna ber chu Juda sal tâng kîr lehte kum 12 zet awptu Nehemia ṭawngkam kha a ni; ani chuan khami chhûng khân, “Ram rêng rêng pawh ka lei lo,” a ti hmak ngam (Neh 5.15b).

Sèrkhan - Bagha Road hi a tîra tum dàn ang taka kawngpui ṭha tak siam a nih theih nân sawrkarin tlângdung mite duh ang tak hian zângnadawmna hi ennawn sela, dik takin ti thuai teh se. Mizoram sawrkar hi hmanhmawh takin che rawh se tiin kan phût a ni. Tichuan, he tlângdungah hian kawngpui ṭha tak a lo tlang ve ang a, ‘Hmâr khaw thim, zângkhaw bungbut hnan’ tih ṭhin pawh kha a lo êng ve thei tawh ang a. Mizoram kawngpui pawimawh pakhat kan neih belh dâwn tihna a ni.