NUNNA HI A HLU ASIN!

Tûn hnâi July 2-ah Kàwlbèm khaw pa Daikhanlàma (s/o Gindothanga) kum 43 mi thih thû kan lo hria a; a thih chhan chu Ngopa Ruih Hlo Do Páwl intiten dàn piah lama râwng taka kut an thlák vàng ni-a ngaih a ni (Vànglaini, July 6, 201: 2). Zonet-a a thih thu an rawn puan khân a taksaa hliam nasa tak chu en ngamte hmuh theih tùrin rei lo tê an rawn ti lang a. A taksaa hliam khati zozâi awm han en khân a taksa pum pui kha a bawh chhuak niin a lang a; khati taka sawisak a tuar kha dam chhuahpui chi a ni lo. A mantute kut thlák vànga thi a ni ngei ang tih chu a rinhlelhawm loh a ni.

Newslink chanchinbu-in a sawi dàn chuan Ngopa khuaa Ruih Hlo Do Páwl hi YMA leh MHIP inkawpin an din a ni a; chûng pâwl pahnih hotute 7 (mipa 5 leh hmeichhe 2) chu police-in an man a; police sawi dàn chuan an mi mante hi chu Daikhanlàma chunga kut thláktu tak chu an ni lo maithei tih a ni (Newslink, July 6, Tuesday 2021:1).

Daikhanlàma-te nupa hian drugs an zuar ṭhin a nih chuan an demawm ve tho; drugs zawrh hi thil ṭha lo tak a ni. Mizoram hi Golden Triangle aṭanga drugs kawngpui anga sawi a nihna hi a rei tawh hle. Kum 1980 hma lam nge ni, Mizo pa pakhat pawh drugs a tawlh rûk ṭhin avàngin USA-ah an man a; hun eng emaw chen a tâng a nih kha! Tûn thleng hian Mizoram hi drugs kawngpui a la ni reng tihna a ni.

Drugs chi khat No. 4 an tih zawrh chauh hi a huatthlala a ni lo a; tûnlaia drugs lâr tak pakhat kheh puam atâna an hman ber Methamphetamine (Meths) an tih pawh hi huat tel tho tùr a ni. Meths phei hi chu Mizo zîngah mi lian tak tak an inhnamhnawihin an hausak chak phah hle a ni àwm e. Vêng thlêr ṭhenkhat phei chu kheh puam suma intihausate in sakna hmun niin an sawi hial! Khehpuam avànga inti lianhote pawh hi do ngam a ngâi; thil tisualtu ṭheuh ṭheuh dimdâwih bîk neih tùr a ni lo ang.

Drugs hian Mizo nun tam tak a suat tawh a; chu vàngin drugs zawrh hi eng lâi mahin kan sawi mâwi thei lo ang a; kan do reng záwk tùr a ni. Chutih lâi erawh chuan thil ṭha lo titute chunga kut kan thlák ṭhin erawh hi chu sim a ngâi khawp mai. Hetianga insawisak hlumna thil thleng ṭhin hi a demawm tak zet a; tû tân mah sawi màwi chi a ni lo. Youtube lamah Daikhanlàma thih chungchâng ngaihthlák tùr a tam hle a; an sawi dàn chuan tûn ṭum hi Ngopa khaw mi kut tuara Kawlbèm khaw mi thih ṭum hnihna a ni. Khua leh khua inhmuh thiam lohna pawh thleng thei a ni a; chutiang chu thleng lo hrãm rawh se.

Mizo zîngah hian JAC emaw, SRS emaw, YMA emaw, a hrana din ruih hlo do pâwl emaw thin thawkin an mi man an sawisak nasat luat avànga thi an awm tawh ṭhin a. Hetiang thil thleng ṭhin hi thil ṭha lo tak a ni a; Kristiante phei chuan kan tih loh tawp tùr a ni. Kan mi mante chu eng anga sual pawh ni se, kan kut zâla an chunga dàn lo lek mai hi kan tih tùr a ni lo; sawrkârin dàn ang takin an chungah ro a rêl tùr a ni zâwk.

Mihring nunna hlut thû hi tun hma aṭangin ka ziak tawh ṭhin a (cf. Chawhchawrâwi, 1998:8–14; Dr. Luka’n a tisual thei ang em? 2010:217–222). Vànglaini chanchinbûah pawh hian ‘Mihring nunna hlutzia’ tiin hmàn kumah ka ziak tawh bawk. Vànglaini-a ka ziah hun phei kha chu Tanhril V/C member Lalpiangliana thih hlim kha a ni nghe nghe. Lalpiangliana thih thû khân Mizoram a dêng chhuak hneh hle a; demna thû pawh pâwl hrang hrang- VC, YMA, MZP, MSU-in an chhuah a nih kha. Political party ṭhenkhat pawhin demna thu an chhuah bawk. Sawrkar pawhin magisterial enquiry a din nghâl vat a; thil kal zêl dàn erawh chu keini ang duang chuan kan hre pha ve tawh lo.

Khawtlângah thil tih ṭha lo avànga buaina a lo awmin a mawh phurtute man an nih hian khawtlâng anga sawrkar nawr kan chîng ṭhin a. Hetianga vàntlâng huapa thil tih pawh hi a ṭha lêm lo hle; mi awm ṭha duh vak lo leh paurâute inlulinna a thlen thei a. Dàn pawisak lohna a len phah thei bawk. Dik lo taka thil titute chuan tuar a hunah chuan an tuar ve mai tùr a ni a; a tuar tùr pawh inchhan chhuah hrãm kan tum ṭhin hi chu a dik lo a, dàn a lal theih loh phah a ni.

Thil hlui pahnih khat han phawrh leh hrãm ila. Kum 1992-ah khân Central Jail-a mi tâng 6 tlân chhuakte avàng khân hmun ṭhenkhatah chuan an buai hle a nih kha. A tlân chhuakate lah kha an che râpthlák bawk a; Sèrchhîp daiah nu pakhat an pâwngsual hnuin an that a. Khami avàng khân an chunga kut thlák duhna boruak kha a lian hle a; tlân chhuak 6 zînga 4 kha a mantu mipui kutah an thi a nih kha.

Tlân chhuak zînga 2 erawh kha chu Lunglei lama man an ni hlauh a; khatih laia Lunglei Additional Superintendent of Police Lalduhzuala huang chhûnga man an nih avàngin nunna an chân ve ta lo hlauh a. Anni 2 nunna kha chhan him a nih avàng te, kum 1992-a Lunglei Vênghlun nula Thangzuali thattu mi 2 leh Maudarh-a Zohnuai tlangvâl (driver) vit hlumtu nunna kha a chhan him avangin Lalduhzuala khân India President Police Medal a dawn phah a; medal a hmuh chhan ‘citation’ pawh kha ka chhiar ve a ni.

Khâng thil thleng kha khawiah pawh sawi a hlawh hle. Lunglei vêng pakhata Puitling Sunday School inkhâwmah pawh zawhna hunah sawi chhuah a ni a. Kohhran Upa pakhat phei chuan a mantute zîngah tel ve ta se, kut thlák hmasa ber a nih tur thû a sawi an ti! Chumi ṭuma police inkhâwmte erawh chu mihring nunna hlutzia sawitute an ni thung. ‘Mi sual’ kan man hian kan kut a za ta lutuk ṭhin a ni àwm e; kut thlâkah kan zam a ṭha mah mah ṭhin. Mizo Kristiante hian Thlarau rah zînga pakhat ‘insùm theihna’ kan tlachham tihna a ni phawt mai.

Khawtlâng ṭhatna leh himna tùr kan zawnna kawngah hian tlàwmngai pâwl (NGOs) emawten ‘mi sual’ an ûm hlum zauh zauh tawh a; man tawh hnû sawisak hlum pawh an awm tawh ṭhin bawk. Daikhanlàma chunga thil thleng pawh hi chutiang zînga pakhat chu a ni. Hetiang thil a lo thlen hian a titute ngei hi inzêp loin an thil tih mawh chu an la ngam tùr a ni dâwn lo’m ni? Hetiangah hian a titute tâng tùr chhan chhuah tumin khawtlâng an ṭang rual duh hle a; chutiang chu ṭan rual dàn ṭha a ni ber lêm lo ang! Tûnah pawh hian Daikhanlama chunga kut thláktute tak chu man niin an lang lo a; ‘ai kal’ la ang deuhin khawtlânga mi challang ṭhenkhat an lo pén chhuak ni àwm tak a ni. Hei tak hi kut thláktute ti hluhlãngtu a ni thei a; an thil tih dik loah inchhìrna an neih loh phah záwk maithei bawk!

Pathianin, “Phuba rêng rêng keima lák tùr a ni, keima’n ka thungrûl ang,” (Rom 12.19; Heb 10.30) a tih avàngin mihringte hi phuba latu tùr kan ni lo tih a ti chiang táwk hle a. Keimahni kut zâla phubâ lo lák hi Bible zirtîrna kalh a nih avàngin kan tih loh tawp tùr a ni záwk. Mi ṭhenkhat chuan an ṭawngkamah pawh phuba lák an chákzia an ti lang ṭhin a; mi sual man an awm châng te hian hmeichhe zîngahte hial pawh, “Tih hlum tlák a nih chu!” lo ti bawrh bawrh táwk an awm ṭhin. An rilru dik tak sawi nge an niha an kâ a kua a, an ṭawng chhuak ve mai mai tih erawh chu kan hre pha lo a; an rilru dik tak sawi an nih ngat phei chuan a zialo lehzual ang.

Bible-ah hian phubâ lák loh tùr chungcháng hi hmun eng emaw zátah kan hmu: “Phubâ i la tùr a ni lo va, i chipui thlahte huatna i pãi tûr a ni hek lo; nangmah i inhmangaih angin i ṭhenawm i hmangaih tùr a ni záwk. Kei hi LALPA chu ka ni” (Lev 19.18). “Phuba lák leh thungrulh chu keima tih tùr a ni” (Dt 32.35). Mi sual ni-a hriat kan man pawh hi hmangaihna avànga tih ni thei se; chu chuan siam ṭhatna lam a hawi zâwk dáwn a ni.

Thil ṭha lo hi chu kan haw tùr a ni a, sual pawh kan do reng tùr a ni a; thil ti sualtu pawh kan man tùr a ni. Kan man hnûah erawh chuan an chunga kut thlák kher erawh chu kan tih tùr a ni lo a; sawrkarin dàn ang takin an chungah ro a rêl záwk ang. Sawrkar kut thlák nghák hman lo ang ziazânga kan kut zâla dàn phuah chawp kan lo chelek mai ṭhin hi chu a dik lo a; Pathian thû aṭanga thlìr phei chuan a dik lo lehzual. Isuan, “Thil engkim miin in chunga an tiha in duh tùr ang apiang chu, mi chungah pawh ti ve rawh u,” (Mt 7.12a) a tih kha i hre reng ang u.