RAMRI BUAI LEH MIZOTE

Ramri buai hi kan sawi zing tawh a, “Sawi loin kan awm thei lo,” tih ang mai a ni! Mizo mipuiin kan vei tlâng a; kan duh angin sawrkar a che táwk lo ah kan ngai deuh ṭhin bawk a. Ramri-a buaina a awmin sawrkar lai apiang an insawi thiam zêl thung a; an party mite lah an pute thlavàng hauhin ṭan an khawh ve reng bawk a. Ramri buai chungchâng hi chu a sawi zawh theih lohna hian min nang a nih ber hi maw!

Zophaia buaina a chhuah khân Mizo zirlaiten Assam police kah an táwk a; Bairabi police station-ah mangangin an tlân lût a, “Khawiah nge in awm?” an ti tuar tuar a. Chhângtu an awm lo a nih kha! Thinghlunah, Chuhvêlah, Phainuamah, Saihapui V-ah, Buarchêp-ah, Vairêngte-ah Assam police an lo lang hmasa zat zat a; keini lam chu thleng hnuhnungah an ṭang deuh zêl thung!

Buarchêp nuhoin Assam JCB ûm kir tuma an beite kha an chhuanawm hle mai! Mahse anmahni dãwmtu leh ṭanpuitu tùr police awm ve ta lo chu Assam khân police chakna hmangin an rawn nawr lêt leh ta nge nge a; hliam tuar pawh an awm nual a ni àwm e. Ramri bul nuho khu an fakawm, vai ṭawng pawh an thiam, huai pawh an huaisen; mahse an hnunga dãwltu police an tlachham si!

Ramri buaiah hian Mizoram sawrkar hi a che ve lo chu a ni lo; a che muang záwkah erawh a ṭang deuh zêl a. Che hmasa ta na ná ná chu Assam chan a ṭha záwk em ni âw tih tùr a ni a. Assam police hi an lo thawk rip záwk zêl a. Buarchêpah phei chuan JCB, truck, generator leh puan in nèn an lo thawk tih chu a hmuna zuk kal ngeiin min hrilh.

Mizoram police chu thawk chhuak tlai záwkah an ṭang deuh zêl a; an thawh chhuah dàn pawh an silai ken lai nèn a ni deuh ber. Puan in emaw generator emaw ken nghâl tûr an nei lo. Tarpaulin/ silpaulin zuk dap chawp a ngai a; a chheh vêl khaw hnatlângin bûk an sualpui deuh zêl bawk a. Mizote hi hnatlâng ṭhang kan ni a; hnatlâng zârah Mizoram police-ten tawm hulna bûk an nei ve hrãm ṭhin a ni ber.

Mizoram police dinhmun ṭhat táwk lohzia chu Phainuam bialtu Pastor ṭawngṭai thu chham leh Home Minister-in chanchinbu mite hnêna a thuswi khân a ti chiang viau. Pastor-in ‘Buai kan cho lo’ ti-a Pathian a âu ang deuh khân Home Minister-in chanchinbu mite hnênah ‘Inkah hi kan afford lo’ a ti a. Pastor ṭawngṭai laia police-te awmna en khân beisei a sâng vak lo; tûnah erawh chuan an dinhmun a ziaawm deuh tawh an ti.

Assam police nèna inkah hi a ṭha ber kher lo maithei a; lo inkâp ta se la, Mizoram police dinhmun hi a chhe zâwkah a ṭang palh hlauh ang tih a hlauhawm. A tawlh záwka kan ṭan palh hlauh chuan nawr leh ngaihna a váng viau maithei! Mizoram police discipline hi eng ang taka ṭha nge a nih hriat a har a. Tûna Delhi Police Commissioner Balaji Srivastava IPS, Mizoram DGP a nih lai khân police discipline ṭhat lohzia kha a sawi a; Kristian ni si lo khân beidawng ni àwm takin camping neih a rawt hial a. Discipline tih ṭhat dàn tùr thuchhuah pawh an siam kha! Assam police leh Mizoram police awm dàn hi chu Ladakh Galwan Valley-a China leh India sipai ang vêl a nih hmèl hle!

Congress sawrkar laia Home Minister khân Mizoram Assembly House-ah 2018 kum bul lamah khân 2015 aṭanga police thi zât 435 tiin a puang a. Khâng police thi zozai kha eng vàng nge? Ruih theih thilin a tihbuai an tam hle ni-a sawi a ni a; ruih theih thil pawh police an nih hnûa ti thar ni loin party mi induhsakna avànga ruih theih thil ti ṭhin police-a lák an nih vàng tih a ni leh zêl bawk. Home Minister-in police 435 thih thu a puan hnûah khân police post ruak kha 2,400 aia tam mah a awm thû a sawi bawk. Khâng police post ruak zozâi kha hnawh khah a ni tawh em?

Buarchêp rama buainaah hian Mizoram police awmna thleng tùrin kawng ṭha a awm lo a; kê-a km 2 vêl kal ngâi a ni àwm e. Mizoram sawrkar hi a che lo tawp chu a ni lo a; Sèrlui bial MLA phei chu a ṭang nasa tih pawh hriat a ni. MLA pakhatin MLA Fund-a chét lák ringawt hi chu a beitham deuh a ni. Tûnah chuan puan in leh êng pêk an ni tawh an ti a; a làwmawm tak zet.

WhatsApp group-a ramri chung­châng sawi rêng rêng hian sawrkar lai party mite hi an ṭang khawh tùi nghâl zêl mai a; ram tâna duhthawhna sawipui hleih theih pawh an ni mang lo ṭhin a. An party leh sawrkar sawisêlnaah an ngâi nghâl zêl mai! Hetiang hi sawrkar lai party apiang tih dàn a ni a; a bîkin an ṭhalaiten ṭan an khawh nasa zual! Hetiang hi ram dangah awm ve tak maw?

Assam hian lo thawh dàn an thiam hle a; kan inrin loh lâi hi an hre fuh thei hle bawk. Anni chuan satellite leh drone an hmang ṭangkai tih chu an Chief Minister (CM) pawhin a sawi a. Inkah pawh hi thleng palh ta se la, anni chuan drone leh satellite an hmang ṭangkâi ngei ang. Assam CM chuan an ram hectare 1,700 lai Mizoramin an luah niin a sawi! Assam CM thusawi hi chhàn lêtna kan nei lo a ni àwm e.

Assam inthlan hma khân inthlan dâwn avànga an politics khelhna a ni ang tih a ni a. Inthlan an han zo a, Chief Minister thar an nei a, BJP ruh tak mai a ni a; CM thar an neih veleh tûn hma âia nasa zâwkin an rawn che a ni ber mai. Engtin nge Mizoram sawrkarin a chhàn lêt dâwn tih chu mipui hriat chák leh thlìr ṭhup a ni.

Sawrkarna chelhtu party mi leh Serlui bial MLA ngei pawhin Vairêngte bulah chuan tûn hma âiin kan zuk lût thûk tawh záwk tiin an sawi a; a làwmawm khawp mai. A nihna takah erawh chuan Vairêngte mipui thawh chhuah sá, sawrkarin a ûm zui chauh niin a lang!

Mizoram UT nih hmá leh UT nih laia sawrkar hnathawkin zinna TA Bill an siamin Dholai khu Assam china ngaih a nih thû an sawi ṭhin. Chu chuan eng nge a entîr? Vairêngte dai khu Assam leh Mizoram inrina a ni lo tihna a ni mai; Brig. T. Sailo pawh khân Dholai-ah ramri lung a zuk phun an tih kha.

Thinghlun, Chuhvêl, Phainuam, Saihapui V, Aitlâng, leh Buarchêp a ni emaw Mizoten ram an enkawl ṭha deuh ṭan a; chu chuan Assam mit a timîm a, ram hi an rawn ît thar zual a ni lo’ng maw? Hmân ni-a Aitlâng pa pakhatin hmunphiah leh kuhva hmun an siam chu Assam miten an rawn ît ta ni àwm takin a sawi kha!

Tûn hma aṭangin Mizote pawh kan fîmkhur táwk lo ve bawk. Ramri hrûla ram neiten an leilet enkawl tùrin vai an ruai a; an vai rawihte thû thûin an awm ta záwk emaw tih tùr a ni a. Aizâwl mi, khûng lai phaia ram neite pawh anmahni’n enkawl loin vai an enkawltîr a; tûnah chuan vaiho awh tham a lo ni ta a ni ang. Hmân ni lawka Kolsaib DC-in ram neitute ngeiin an ram an enkawl tùr a ni tih lam hawia thu chhuah a siam kha a ṭha hle; zàwm ngei hlawm bawk se la.

Zophaia Muslim mosque sakna ram khu Mizoin vai hnêna a hralh niin an sawi a; tak tak a nih chuan an fimkhur táwk lohzia a ti chiang hle. An hralh a nih chuan vaihoin an ramah mosque an sa a ni ve mai! Tûnah pawh Aitlânga Assam police inkhuarna ram khu a neitu Mizoin vai hnêna a hralh an ti leh tawh a; chutiang chu a nih ngat chuan Aitlânga Assam police-te khu an rama awm an ni tlat!

Aitlâng hmun pakhata Mizo inkulhna, zàna hnatlánga bûk an sual zawh kha a tûk chawhnu lamah Assam police tam tak lo kalin an ṭhiahtîr leh vek a. Assam police khân Mizoram police kha an tam hneh bawk si a, ṭhiat lo thei lo dinhmunah an ding a ni ber. Khatia an ṭhiahtîr lai video clip en khân Mizoram police chan kha a chau záwk tih a hmuh theih. “An puan in pawh Assam police-in an láksak” tih thu a thang a; Sèrlui bial MLA erawh kha chuan Kolasib SP hrilh dàn ṭan chhanin eng mah an láksak lo a ti ve thung a. A nihna tak kan hre ve phák lo; Mizoram police bûk tùr sak thar erawh chu ṭhiah a ni. Phat marna thu dang erawh chu Mizoram police awmna tùra tih ni loah bûk an siam tih a ni leh tawh a; engah nge ṭhiah mualpho leh mai mai tùra bûk an lo sual le? Assam polie-in an vin thãwm hriat khân lâi a nâ alâwm!

Assam chuan tih dàn an thiam riau ṭhin. Nikuma Mizoram LLTF duty post an ṭhiah dâwn khân civil mi tam takin hmâ an rawn hruai a; Mizoram police tân ṭan lák ngaihna eih pawh a awm lo a nih kha. Buarchêpah pawh Assam chuan hmeichhe police an rawn hmatheh thung a; officer ni àwm tak pa lian pui, kawr bân bùl ha khân hmá a hruai a. Mizote kha a hmei a pa thliar loin a nam kat dàwr dàwr a nih kha. Kha pa kha tu nge a ni? DC nge Addl DC nge, officer lian tak chu a ni phawt ang.

Assam lam chu officer lian tak bákah forest officer leh police lal tak, Addl DGP/DIG-ten an rawn ho ṭhin. Dik taka sawi chuan sipai leh police-ah chuan officer nihna (designation) hian kawngro a su hle a; nihna sáng záwk na ná ná chuan an âia nihna hniam chu an nàu lo thei lo! Inhnial nikhuaah pawh nihna sáng záwk chu an ṭawng lian nge nge a; huai pawh an huai zâwk cháwk ṭhin. Chu vàng chuan Assam officer-te lo hmachhawn tùr hian officer nihna sáng tak, inhnial thiam tak, vai ṭawng leh sâp ṭawngah hrawk hnâwng ṭha tak kan mamawh lo maw?

District Council leh UT lâi khân pu Ch. Chhûnga ten theih tàwp an chhuah a; ramri hrûlah ram an inpe a. UT lâi khân Brig. T. Sailo pawh khân theih tâwp a chhuah bawk a; mi ṭhenkhat sawi dàn chuan Dholai-ah ramri lung a zuk phun an ti! MNF hotupa khân Brig. T. Sailo kha ramri chungchânga inrawlh ve lo tùrin a ti a; Brig. T. Sailo pawh a ngâwi ta an ti. India sawrkar leh MNF inremnaa ramri chin fel ni ta lo pawizia chu kan tuar ta a ni lo maw?

A enga pawh chu ni se, State kan nih aṭanga kum 30 chuang sawrkar lo siam tawh party pahnih hian Mizoram hmasâwnna an thlen táwk lo hi a pawi ta ber a ni. Ramri bul khu development ṭha hle se la; kawng ṭha takin pawh chek chuk se la, electric leh tui hnianghnãr takin dawng bawk se la. Buai thulhah pawh kan chan a chau lutuk bîk lo ang. Ramri bula awm hreh lo pawh an awm phah ang a; an awmchilh na ná ná chuan an ram chu an enkawl mai dâwn a ni. Ramri bul hi awmna tláka tihhmasâwn a ngâi a ni.

Chu chang a ni lo, Mizoram dung leh vàng pawh hi kawngpui ṭha takin lo tlang chhuak vek tawh se la. Silchar kawng chauh ni loin Tripura leh Manipur nèna inkal pawhna te hi hmânah khân kawngpui ṭha tak lo tlang riah ruah tawh bawk sela; tûn ang hian buai kan hlau lo ang a, “Buai kan cho lo” tih leh “Inkah kan afford lo” tih a awm lo ang.

Silchar kawng chauh ni lo, tlàn tauhna tùr kawng dang kan neih táwk lohzia chu keini âi mahin Assam hian a hre chiang zâwk si a; chu vàng chuan min hlau lo hle tihna a ni. ‘Economic blockade’ ah min vau phei se chuan chaurau êk kan thãi titih mai ang!

Sawi leh sawi hnu, buai kan cho loh chhan leh inkah kan afford loh chhan ber chu kan ram hmasáwn táwk loh vàng a ni. UT lai aṭang khân Brig. T. Sailo-an leileta siam theih hectares 70,000 a awm thu a sawi kha a la ngai reng a; muang leia kum 30 chuang sawrkar siamtuten min la intodelhpui si lo. Sate nih hnûah sawrkar thar siam apiangin “Kum 5/10 chhûnga intodelh tùrin kan bei ang,” tih lam hawiin an sawi ziah a; mahse ram intodelhna áiin anmahni mi mal intodelhna an thlen záwk si! An thlâm changkâng pawh tluk lo inah mi tam zâwk chu kan la chêng a nih hi!

Miten an sawi ṭhin ‘Zoram khawvàr hun’ hi a thleng hlei thei lo a ni ber. A mawh phurtu tân chuan hnâr hmuh hlarh hlarh a hun hle!