Guest writer
Revd Chuauthuama
AN INKÂP TA NGE NGE!
Tokyo-a Olympic–2020 ka en tui lâi takin Assam-Mizoram ramri, Vairêngte dâia buaina awm thu social media-ah ka lo hmu a. Assam Police 200 vêl leh civil mi eng emaw zât chu Cachar DC Smt Keerthi Jalla (IAS 2013) hoin, Assam Police IGP, Cachar SP Shri Vaibhav Nimbalkar Chandrakant (IPS 2009) leh DFO te nên an lo kal a. Assam lama CRPF duty post leh Mizoram lama CRPF duty post rawn pal zûtin Mizoram Police duty post chu tam hnehin an rawn luh chhuah ta hial mai! Upa lam pawh thin a sa zak thei!
Mizoram Police duty post-ah chuan police 20 emaw lek an awm a; Assam Police 200 leh Mizoram Police 20 intam hleih dàn chu 10:1 a ni a; chu vàng chuan Mizoram Police tân tha rum hmanga ṭan lo khawh ngawt chi a ni lêm lo. Vairêngte mipui lo pung khâwm chu Assam Police-in tear gas-in an kâp a; tiangin an vaw bawk a. Khatia Mizoram Police-te insaseng rih lâi han hmuh kha chuan an lainatawm a; mipui pawh kha an mangang hle tih a lang.
Assam Police-te hi awm hlen tuma lo kal an ni a; Mizoram Police duty post hneh chhuha inbun ngheh an tum a ni. Motor (truck) pakhatah puan in eng emaw zât an rawn phur a; Mizote kah tum sâ an nih avàngin ‘ambulance motor’ nèn an lo thawk a; Mizoram police-te kha man an tum bawk a ni ang, ‘prison van’ pawh an rawn keng an ti!
Mizoram Police-te khân nèk chhuah an nih hnûah hmun sâng zâwkah ṭan hmun an rem a. Assam Police zînga LMG pû chuan Mizo lamah a silai a hmet puak ta tlat mai! Mizoram Police-te chu kah an nih phawt chuan kâp lêt ve tùra thupêk dawng tawh sâ an ni a. An kâp lêt ve ta ngei a; a chuanchung zâwka awm ta na ná ná chuan an duty post hneh chhuhtute chu an zuk kahchilh ta a. Dârkâr chanve âia rei mah an inkah hnû chuan Assam lam mangang chuan tàwnzau vâr an rawn zâr chhuak a. Mizoram Police-ten zah ngâi a, Assam police-te chu ‘tlànchhiatna tùr kawng’ hrilhin an zuk àu a; chutiang chuan zuk ti lo se, Assam police-te kha an thi tam lehzual ngawt ang!
Assam Police rual chu an hotute nèn bak lêngin an tlânchhe ta a ni ang; an chanchin kan hriat leh zêl dàn chuan Police 6 leh civil mi 1 kah hlum an ni a. Kah hlum zîngah chuan Cachar SP Vaibhav Nimbalkar-a PSO pawh a tel ve a; Cachar SP Nimbalkar ngei pawh kah hliam a ni. Assam Police kha 200 vêl an nih chuan thi 6 leh hliam 56 an ni a; 31% vêlin an tuar a nih chu!
Silchar Medical College & Hospital-a doctor pakhat, a hming tàr lan duh lo sawi dàn chuan Cachar SP Nimbalkar chuan a mal bâkah a dulah kah hliam a tuar a. Cachar DC Keerthi Jalli (IAS 2013) khân ‘a ngaihtuahawm lo’ ti mah se, air ambulance-in Mumbai-a enkawl tùrin an phur thla ta a nih kha. Amah kha Maharastra mi a ni a; tlêmah tlêmah a thi lo chauh si a, a dam chhûng sawi a tling tawh ngei ang!
Cachar SP Nimbalkar-a chu hliam tuar a nih ták avàng chuan May 14, 2021 aṭanga Hailakandi SP atâna an dah thar Smt Ramandeep Kaur (IPS–2013) chu Cachar SP ah an sawn chho a; Hailakandi SP ah Chirang district SP Gaurav Upadhyay (IPS–2012), Lucknow (Uttar Pradesh) khaw chhuak chu an dah ve thung a ni. Cachar chuan DC leh SP-ah hmeichhia ve ve a nei ta a nih chu!
Silchar Medical College & Hospital-ah hliam tuarte chu an mu tlar dul mai a; doctor an indaih lo deuh a ni ang, Gauhati Medical College aṭangin an chah chhoh belh hial a. Hliam tuar ṭhenkhat chu an dinhmun a hlauhthàwnawm deuh a ni ang, Gauhati Medical College-ah an phur thla bawk a. Assam Police chuan an beisei loh ‘chhànna’ an dawng ta a ni!
Mizoram Police-te hi an tlêm záwk daih a, an intam hlei dàn kha 10:1 a ni a; an huaisen bákah an themthiam bawk a, an fakawm tak zet a, chawimawi tlâk an ni. Assam hian min rawn ti buai zîng tawh hle a; kum 2018 Zophai buaina aṭang khân Mizoram sawrkar hi mipui beisei angin a che ngâi lo a. Tûn ṭum erawh chu mipui beisei ang ngeia a lo chhang lêt ve ta hi a làwmawm hle a ni. Mizoram police-ten Assam police kah hlum kha an duh rêng vàng a ni lo; an rawn kah hmasak avàngin an kâp lêt ve a, an thih phah ta a ni. “Miin a theh apiang chumi vêk chu a seng ṭhin” tih chu an chan a ni ta!
Assam police chan a chhe ta zâwk si a; a zàn a zànin Minister pahnih chu Silchar-ah Chief Minister Himanta Biswa Sarma chuan a rawn tîr chho a. Amah ngei pawh Gauhati aṭangin a rawn zàn chhuah a; Haflong-ah riakin 27.7.2021 zîng takah Silchar a rawn pan a. Assam DGP leh Special DGP a rawn hruai a. Silchar Medical College & Hospital-ah hliam tuarte a kan a; Assam Police thite thlahnaah a tel bawk.
July 27 chawhnu dâr 1-ah chanchinbu mite hmáah thu a sawi a; a inhrosa nasa hle. A thusawi tlângpui chu:– (1) Police thi chhûngte chu chêng nuai 50 ṭheuh pêk tùr; (2) an chhûngte zînga mi pakhat sawrkar hna pêk tùr; (3) police thite chu ni thum chhûng sùn tùr, chumi chhung chuan intih hlimna lam rêng rêng neih loh tùr; (4) hliam tuar zawng zawng chêng nuai khat ṭheuh pêk tùr; (5) ramri buai chu Supreme Court-ah a thlen ang; (6) Cachar-Mizoram ramrîah commando 4,000 a dah ang; (7) Mizoram police-in LMG an hmang. Assam police pawh khan LMG chu an hmang ve tho.
Assam CM hian Mizo min vau zâm a tum a; keini lah zãm mai tùr kan ni si lo. Zãm lo rêng rêng tùra siam kan ni! Assam commando 4,000 emaw, a âia tam pawh rawn tîr raw sek sek, Mizoram Police-te an zãm ngâi dâwn lo a; Assam commando te lek lek, an cho zek zek zâwk ang. Mizoram Police-te hi tam hneha pâwng lák chi an ni lo tih hi Assam CM Himanta Biswa Sarma hian lo hre nawn rawh se.
Assam CM hian Mizote hi min rawn nuthûri zuam a; a rin ang ngawt zawngin kan zãm ngãi lo ang. Tûn ang hunah hian Mizo mipuite pawh kan ṭan rual a pawimawh tak zet a ni. Assam CM khân, “Mizote chu social media-a an thu chhuah hrang hrangah pawh an ṭan rualzia a lang a; Assam mipuite pawh ṭang rual ve tùrin ka ngèn che u a ni,” a tih kha. Tlêm záwk mah i la, kan ṭan rual phawt chuan Assam-in min hneh ngâi lo ang.
Mizoram sawrkar pawh tûna a dinnaah hian ding nghet tlat tùrin kan beisei bawk. Kan seh tawh chu kan seh tlat tùr a ni a; kan rah chin apiang chu kan chelh zui zêl tùr a ni. Mizoram Police-ah hian hna ruak a tam hle a; mi ṭhenkhat chuan 4,000 lâi a ruak an ti. A rang thei ang berin police hna ruak hi hnawh khah ni se; hnawh khat tùr pawhin tûn hmâ anga party rilru pu loin a tling ngei lák ni rawh se.
Kan sawi tawh ṭhin angin ramri bul tih hmasâwn hi a chak thei ang bera kalpui tùr a ni a; tûna hmâ lák mêk hi nasa záwkin bawh zui ni rawh se. Ramri bula awmte mamawh zualpui tih hmasak tùrte chu:– (1) Inkal pawhna kawng ṭha siamsak; (2) Êng ṭha tak pêk; (3) Inbiak pawhna mobile tower dahtîr; (4) Tui in tùr ṭha tâwk pêk; (5) Zirna sikul ṭha siamsak; (6) Damdawi lam PHC/Sub-Centre changtlung záwk dah; (7) Hmun tam zâwka Police outpost dah.
Hei âia chipchiar záwk hian Phainuam Bial Pastor Rev. Zonunsânga (PCI) chuan Vànglaini (July 29, 2021:6)-ah khân ‘Ramri Khua Zir Chianna leh Rawtna’ (with Reference to Vairêngte, Phainuam, Saihapui V) tih a rawn ziah kha sawrkar pawhin en zui chi a ni. Ramri bul tih hmasâwn a nih chuan a awm sâte tân a nuam dâwn a; awm thar duh tân luhchilh a chákawm bawk ang. Dik taka sawi chuan ramri bul tih hmasâwn chak hi tûnah rih chuan infiamna tùr phùl lem phah tam âiin Mizoram leh hnam chhan nân a pawimawh zâwk a; a hmanhmawhthlák záwk daih bawk a ni. Mizoram sawrkar pawh hetah hian harh chhuak hrãm teh se; tichuan, fak a hlawh bawk ang.
Assam sawrkar chêt dàn hi tenawm tak a ni. Mizoram chhûngah an tam chhuangin inkah cho takin an lo lût a; thal thlah hmasaah an ṭang ta a. Mizoram Police-in an chhàn lêt ve tákah chuan a tuartu záwkah an ṭang ta si a; a chhuan chhe thei ang berin Mizote min puh ta a ni. Assam sawrkar chuan Mizo police-te chu tual that angah an ngâi a; an bungrua leh motor tlànchhiatsan suasamtute manna tùrin Dholai Police station-ah thubuai chi hrang hrang an ziak lût a (vide Dholai PS Case No. 236/21 under Section 120 (B), 447, 336, 379, 333, 307, 302 IPC read with Section 25(1-A) of Arms Act and Section 3 of Preventiion of Damage to Public Property Act 1984).
Assam police thihnaa inhnamhnawih man theihna tùra hrilh thei apiang hnênah chêng nuai 5 pêk an tiam a. Mizoram aiawh Rajya Sabha MP Pu K. Vànlalvèna pawh tûn ṭum buainaah hian phiar rutu khâipa bera ngâiin case siamsaka man tumin an veh mêk bawk a. Assam tih dàn hi kan hlau tùr chu a ni lo a; kan zàm phah tûr a ni hek lo. Rajya Sabha MP Pu K. Vànlalvèna lamah Mizo mipui kan ṭang tlat. Pu Vèn, hlau suh la, zãm hek suh. Lalpan a awmpui tlat ang che.
Thil pakhat erawh chu fimkhurna tùr kan nei. Smart phone kan hûm fur a; kan hawina lam apiangah video-in thla kan la a, kan theh darh chiam zêl a. Kan sipaite tâna him lo tûr leh Mizo ti hming hliau theite pawh kan theh darh nual tawh ang. Hemi chungchângah hian Mizoram Police-te ngei pawh an fîmkhur a ngâi ve tho. July 29 (Ningani)-a ruah sûrin Âitlânga an bûk a tih chhiat dàn video thawn darhte kha thil ṭûl lo tak a ni.
Assam sawrkar chuan video hrang hrang la khâwmin thu buai siamna tùra ṭan chhan ah hman a tum a. Keini lam pawh hian kum 2018 Zophai-a thil thleng aṭang khân - Thinghlun, Chuhvêl, Saihapui V, Phainuam, Âitlâng, Buarchêp leh Vairêngte-a thil thleng zawng zawnga Assam chêt dàn video kha awmze nei takin rem khâwm i la. Sâp ṭawng leh vai ṭawngin ṭha taka sawi fiahna siam ni se la; vawn ṭhat bâkah a zau thei ang bera theh darh a hun.
Assam sawrkarin Mizoram laka thubuai chi hrang hrang a siam ang bawk hian keini lam pawhin an rawn chêtna apianga mawh phurtute DC, IGP/DIG/Addl DGP leh DFO te chu thu buai siamsak ve mai tùr a ni dâwn lo’m ni? Kan ti ta mêk mêk bawk a, July 26 (Thawhṭanni)-a Assam Police rawn hruaitu Cachar DC Keerthi Jalli IAS, IGP, Cachar SP Vaibhav Nimbalkar Chandrakant IPS leh DFO te pawh Mizoram Police an rawn luh chhuah avàng leh mipui pawi sawi lo tear gas-a an kahtîr avàng leh Mizoram Police kâp hmasatu an nih avàngin thubuai siamsak tlák an ni. Assam Police-a mi LMG-a Mizo rawn kâp hmasatu pawh kha a la dam a nih chuan man chhuah a ṭha ang. Kan inchai tak tak dâwn niin a lang bawk a; an tih ang apiang chu kan ti thei ve dâwn lo’m ni?
Vairêngte dâia Mizoram Police duty post-a CRPF dah tum chungchânga Mizoram Home Minister leh a zuituten CRPF hotupa hnênah, “In awmna tùr kan siamsak che u a; khutah khuan awm u la. Kan ring ngam lo che u, àwn lam in nei tlat!” an ti tawl mai kha a dik chiah; CRPF-te hi rin ngam chi an ni lo. Assam lama an awmna Assam Police-in awlsam têin an rawn pal zùt thei a; Mizoram lama CRPF awmten lo dan an tum chhin eih lo bawk. Assam Police nèna inkah tirha an camp-a awm Kolasib SP an hum duh lo kha a thinrimthlák a. Mizoram Police post khu CRPF kutah hlan miah loh tùr.
July 28 (Nilaini)-a Mizoram Chief Secretary leh Assam Chief Secretary, New Delhi-a inbiaknaa kan Chief Secretary-in Vairêngte dâia Mizoram Police awmna khu CAPF-in luah lo tùra ṭan a khawh tlat kha a ṭha hle. Kha thil kha eng tin tak rawn sawi ang maw tiin beng kan lo chhi ru reng a; Mizoram Police duty post chhuahsan lo tûra ṭan khawh hlawhtlingah ngâi ila. He thilah hian Mizoram Chief Minister leh Chief Secretary pawh fak tlâk an ni. Tûn hnûah pawh ṭan khawh zui tlat zêl tùr.
Kan duh rêng vàng ni loa loh theih loh avàng záwka Assam nèn inkahna hial a lo thlen tákah chuan Mizo mipuiin kan hriat reng tùr chu kan ram chhûnga vai lakah hlei len tùr a ni lo. Vaiho chuan a chhe thei ang bera min beih pawhin keini erawh chuan kan rama vai lakah zãwl dawh tlat i la; an chungah a ṭha lo zâwngin kan ṭuan ve tùr a ni lo. Silchar-a Mizoram House tualah vai lungâwi lo an âu rual a; Guwahati-a Mizoram House chu tih tàwp an duh bawk a. Tûnah phei chuan Mizorama zin an khap ta bawk. An chak loh záwk avànga mangang chalchàng àu thâwm a ring ta hle!
A tàwp berah chuan Assam hian ei leh bàr leh mamawh thil dang kan lák luh theih loh nân National Highway No. 306 hi an dang chat zui zêl a nih chuan harsatna eng emaw chen kan tâwk maithei a. Chutiang harsatna chu a lo thleng a nih pawhin Mizote inhmangaih tlàn hun a ni tih hria i la. Thil chheprelh te, la khâwl tam bîk nih te, thil man tih to chiam te tum lo hrãm i la. Petrol leh diesel pawh ren a ngâi ang; motor neite pawhin an lirthei hawl chhuak lo deuh se, kêin kal tam ve zâwk rawh se. Mahni chauh inngaihtuah loa Mizo hnam pum pui ṭhat tlànna tùr kan zawn a ngâi tih i hria ang u.