MIZO TÂN CHONA (Cho tûr erawh kan awm meuh em?)

Meghalaya leh Nagaland-a inthlan results a chhuah kim hma hmain Times New Network chuan, “BJP Overcomes ‘church veto’ in Nagaland and Maghalaya” tiin a chhuah kulh mai a. He thu han chhiar zet hi chuan rilru a na vawng vawng a. Central BJP chuan North-East India-a Kristiante chu min nau ta hle tihna a ni a; an thlirna aṭang chuan a lehpekah chuan Mizoram tih a ni mai. Bêl chhûnga sa angah min ngai thei hial tawh mai àwm e.

Nagaland chu India ramah Kristian percentage sànna ber a ni. Hmân kumah khân mi ṭhenkhat Aizâwlah an lo kal a, ṭawngṭaisak kan ngai tiin ATC tlâng aṭangin Aizâwl khawpui an rawn chuan a; mi ṭhenkhat phei chuan an lo thutak khûkpui chiam a nih kha. Engati nge heti taka Nagaland-ah thil a inthlák danglam tak mai? India aṭanga independence sual ve tawh ngat kha an ni a. Naga-te chu Kristian chu an ni ngei mai a; mahse an ram pum huap kohhran mal khaia lian fâl tak an awm ve lo. Baptist kohhran pêng hrang hrang an ni ber a, dêl dûl takin an inzawm khâwm a; chuvàngin an ramah Kohhran âw a lian lutuk lo a ni ang.

Pathian thu zirna lamah chuan India ramah Naga-ten an uar ber ang a; kohhran inthlunna thûk tak an neih loh avàngin an zalèn hle thung a. An sawrkarin theological graduate-te chu graduate pângngai angin hna lákah a pawm a. Naga zîngah Pathian thu zir chhuak, degree sâng tak nei an tam hle; Mizoten khan lo tak kan ni rih. Mahse nun uluk lamah keini aiin an inthlahdah zâwk; zûk leh hmuamah keini aiin an insûm thei a; zu in erawh chu an pawisa vak lo. Kristian inpêknaah (commitment) an thûk lutuk bîk lo. Tûn ṭum inthlan dâwnah khân an kohhran hruaitu ṭhenkhat chuan BJP vote lo tûrin mipui an ngèn ve ngei mai a; mahse Nagaland chu Mizoram ang bawka sum duhnain a chîm buai, sum hmuhna tûr a nih dâwn phawt chuan eng pawh tih hnial lo an nih avàngin Kristianna dah ṭhain BJP lam an àwm ta tùi mai a ni.

Meghalaya han thlîr ve ila, anni pawh an dang chuang lo. BJP chu an chak êm êm pawh a ni lo; mahse lamṭang tûr Political Party an awm ta tlat. Chûng mite chuan an Kristian kawr chu hlipîn Hindutva (Hinduness) kawr an ha ta zâwk a ni. An sakhuaa an ngheh tâwk lohzia tichiangtu chu Shilong Times-ah “Congress defectors get Cabinet berths” tih lo lang te, “MLAs defy HSPDP chief, extends support to coalition” tihte hi a ni. Meghalaya-ah Kristian percentage (2017) chu 74.30% a ni a; Hindu percentage chu 11.90% a ni a; Muslim chu 4.4% chauh a ni. Meghalaya-ah pawh Kristiante hi chuti taka inthlun khâwmna an nei ṭha tâwk bîk lo. Kum 2017-a chhût dànin Khasi zînga 85%, Garo zînga 90%, Jaintia zînga 60% -te chu Kristiana inchhâl an ni. Kohhran hrang hrang zîngah Catholic an tam ber a, 8,11,604 an ni a; Presbyterian-in an dawt a,7,50,989 an ni a; Baptist chu pathumna an ni a, putiling baptisma chang tawh 3,00,000 vêl an ni. Mahse Meghalaya-ah chuan BJP-in kua a hreuh thûk ta hle a. An tãl chhuak leh thei ang em?

Engati nge heti taka Nagaland leh Meghalaya-ah BJP-in kua a hreuh thûk theih tâk? Politics hi chu politics a ni miau a, sum leh paiin thil a ti thei êm a. Sum hmuhna tûr a nih phawt chuan Naga an ni emaw Khasi, Garo leh Jaintia an ni emaw an dang chuang lo; an tawlh hun hun a ni ber mai. Tûnlai khawvêlah hian Kristiannaa inpêkna thûk tak nei pha lo tân chuan engkim hi sumin teh a ni tawh a; ‘sum ngah ngah hmêlṭha’ tih pawh hi a dik thui khawp ang a; sum ngah ngah dingchang tûr tih phei chu tûnlai politics kalhmangah hian a dik lehzual ang.

Tripura khu CMP-in kum 20 lai rorèlna a ni a; an state pawhin hma a sâwn phah hle. An Chief Minister tla ta Manik Sarkar phei chu India ram Chief Minister zînga fak hlawh ber pakhat a ni a. Mahse BJP chu hmanraw chi tinrêng nèn a lo thawh tákah chuan a tla han han mai. Tripura mipuiten an Chief Minister ṭhatna an hai hauh lo ang a, mahse an rilru-ah a ngai nin chin an nei ve a ni ang. Mi ṭhenkhatin BJP-in tawktarha an hman ber chu 7th Pay Commission Report anga sawrkar hnathawkte hlawh pêk a ni an ti; chu pawh chu eng dang ni loin pawisa bawk hmathehah an hmang tihna a ni. Tripura chu Hindu tamna state a ni sâ hrim hrim a, BJP chu chak ta viau pawh ni se, Nagaland lehMeghalaya-te ngaihtuah chuan thil mak lutuk a ni hran lo.

Mizoramah BJP a ding ve ngei a, mahse party chak tak chu a ni rih lo. Inthlanahte pawh an chuh ve ṭhin a, tling an la awm ngai lo. Mi ṭhenkhat sawi dàn hi a dik phei chuan candidate-te hi chêng nuai 10 vêl an rawn pêk chuan nuai 2 pawh tling lo inthlan sènsoah an hmang a, a bák zawng chu an fanghmano ei ta mai an ti. Chutiang chu a nih ngat chuan pawisa duhnain a tuam hneh hle tihna a ni ang. Tûnah phei chuan Central-ah BJP a sawrkar luah mai si a, India hmàrchhak Kristian State ti-a sawi theih pahnih chu a lem zo tawh a. Mizoram hi Central BJP target lian ber a ni ang.

Chutih lai chuan mi ṭhenkhatin BJP chu an lo sawimawi châmchi tawh bawk a. Orissa-a Mizo rawngbâwltu pakhat phei khu chuan a langchangin BJP hi a fak tawh a; Orissa-a missionary dangte nèn chuan an thu a inhmu vak lo. Tûnah pawh hian facebook leh WhatsApp group hrang hrangah hian BJP sawimawi tâwk an awm reng. Mizoram BJP hi chuan lo sawimawi ta pawh ni se a àwm tho; anni aia maha sawimawi thiam hi an awm ta hi a mak a ni. Mizoram tâna zalènna sual tawh MNF pawh NEDA-ah BJP nèn an inmawng zawm tawh bawk si. Congress-ho lah hmeithai siamna khâwl zu zuar sawrkar an ni a; sum duh lamah rin ngam an ni bîk bawk hek lo. An lal theihna tûr a nih phawt chuan eng mah tih hreh an nei lo ang.

ZPM hi eng ang nge an nih sawi thiam a harsa rih hle. Party lian vak lo leh party pawh ni pha mang lo, pâwl nawizèl tê tête nèn rualrem lo taka phuar khâwm an ni a. An thãwm hi chu tihlen an tum viau ná a, a takah chuan a lian mawh hle. Val Upa Council tih hi theory chuan ṭha àwm takin a lang ná a, mahse ring ngam an tam lo. An hmatheh thusawitu ṭhenkhat pawhin thusawi chu an thiam viau, mahse mipui rin an hlawh zo tak tak lo. An zînga pâwl tesêp pakhat phei hi chu Kristianna kalsana Bible rap beta, Hindu sakhaw zirtîrnaa naupang eng emaw zât phai lama thawntute an ni a; anni nèna rual lo taka nghâwngkawl bah ho chu thil fel a ni lo.

PRISM pawh hi mahnia mal beih tùr chuan beisei a sâng vak lo. Anni hi sawrkar thil tih dik lo chin chhuah kawngah chuan an zei phian a; political party anga a din tákah hian chuti takin rin zui a hlawh pha lo deuh a ni ang. Mal kal loin tute emaw an sangâwi zàwnpui tûr zawng ta sela, an tifuh zâwk mai thei. Zoram Thar intite phei hi chu ram an vei dàn hi a rau leh lutuk a; an hotupa hian intithlaurau mi takin han bei vêl chiam mah sela, a hmêlah hian ram ropui zia a lang lo; a hmeichhe hruaite puanchei biha an lam bák hi en tùr a awm vak lo.

Mi tam takin “Kohhran hian BJP a hlauh leh lutuk a,” tiin an sawi ṭhin. Kohhran hian BJP hi a pâwnga takin a hlau miah lo; hlau lo rêng rêng tûra pâwl siam kan ni. Lal Isua nèn chuan eng mah hlauh kan nei tûr a ni lo. Amaherawhchu, BJP lo lanna apiangah a pangti chawr dik tak RSS, VHP, Bajrang Dal, etc., hi an lo lang nghâl ṭuam ṭuam

ṭhin a. Pangti chawr rêng rêng chu a hun taka hleh a nih loh chuan taksa tân a hlauhawm thei. BJP pawh hi a hnungzuitu rinawm pâwl hrang hrangte avàng hian Kristiante tân ngainat theih a ni lo. BJP leh a zawmpui pêngte tum lian ber chu India hi Hindu rama chantîr a ni. Hindutva awmzia chu Hindu-na (Hinduness) tihna a ni; chutiang policy nei party nèn Kristian dik tak tân inthlun zawm a rem thei lo.

Buaithlák ta ber chu tûnlai politics-ah chuan pawisa hmehthah hi a ni a. BJP ngau ngau chu Mizoramah sawrkarna siam tûr khawpin an tlin mai a rinawm loh; mahse eng party ber nèn emaw inzawmin MLA tling tawh sate sumin an lei thei. MLA pakhat tân chêng nuai 200-te an phal chuan heti khawpa pawisa duhna ramah hian ding zo alawi an awm lo ang. Nagaland leh Meghalaya-a thil thlen dàn kan hriat tawh hi! Sawrkar hnathawkte hnênah 7th Pay Commission Report anga hlawh pêk rawn tiam sela, sum hmangaih sawrkar hnathawkho chu an thle dual mai ang. Ṭhalai zîngah ‘Job opportunity’ rawn zuar sela, ṭhalaiho pawh an hîp leh duak mai ang.

Tûnlai Mizote sihnipna ber chu sum a ni. Chiahpuam kha eng vàng nge? Sum duh luat vàng. Khehpuam hi eng vàng nge? Sum duh vàng bawk. Sum hmuhna tûr a nih phawt chuan compensation pawh ni lo baksaka uchuak taka dawn tumna ramah hian BJP tawktarh tûr chu sum bawk a ni ang. Tu nge ding zo ang le? Krista tâna ding ngam, sum hmangaih lo ngam, “Nghet takin, i ding ang, Beràmno thisena inbualin” ti tlat ngam kan mamawh a nih hi. Inthlan hun a lo la thleng ang a; chutih hunah chuan, “Kei leh ka chhûngte rawh hi zawng Pathian leh Kohhran tân kan rinawm zêl dawn” titu nih i tum ṭheuh ang u.

Mizoram hi BJP nèna ṭangrual sawrkar siamna State a nih ve leh ngat chuan a sawp chu nasa tak a ni ang. Central BJP erawh chuan an tumah hlawhtling an inti ang a; Mizoram kohhranho tân erawh chuan kohhran Babulon sal tàn hun a lo thleng tihna a ni ang a. Chuta ṭanga chhuak leh tùr chuan Lal Kura thar kan mamawh ang a, eng tikah nge chu Lal chu a lo kal ang tih erawh hriat lâwk theih a ni si lo ang. Ram hmasâwnna hi a ṭha e; nimahsela, ram hmasâwnna chu Kristianna nèna inmil lo thil tih aṭanga neih ai chuan Krista avànga retheih ngam kan thlang zâwk tûr a ni.