Guest writer
Revd Chuauthuama
ṬANRUAL A HUN
“In pi leh puten hmakhawsânga ramri an lo kham chu sawn suh u” (Thufingte 22.28).
Tûn hnaia Bairabi bul Zophai-a MZP-in Chawlh Bûk sak an tum avànga thil thleng kan hria a. An riah bûk aṭanga Chawlh Bûk sakna tûr pan hmain MZP hruaituten thuchah ṭha tak an sawi a, bûk sakna tûr hmanrua tih loh chu tiang takngial pawh keng lo tûrin an inchah a. Bûk sakna hmun tûr an pan laiin Assam police-in kawng lakah lo dangin tiang hrawl tak taka vuak leh silaia kah an tuar a; mi tam takin hliam an tuar ta a ni. Kan nau MZP-te hi kan chhuang a; an hruaitute fuihna zawm avànga bei lêt loa an insûm thei kha kan chhuang lehzual a. Duh sela chuan chem tum nèn ringawt pawh an bei lêt thei a, zãm ngai lo tûr MZP member-te khân Assam police tam tak hnuk an chhat thei a ni. Amaherawhchu, ringtu an nih ang takin bûk sak tuma an kal hmain ṭawngṭaiin bul an ṭan a, Assam police nunnain a him phah a ni. Assam police-ten nunna an hloh loh avàngin MZP lakah làwm thu an sawi tûr a ni.
MZP kal siam chu chawlh mai an tum lo. March 14-ah Zophaiah Chawlh Bûk sa tûrin thawh chhuah leh an tum a. Mizoram chhim lam Lai zirlai leh ṭhalai pâwlte leh Manipur lam unaute thlengin anmahni ṭàwiàwm tûrin an inbuatsaih a. Delhi, Tahan leh Singapore-a Mizote pawhin MZP an
ṭanzia an tilang bawk a. Mizoten ṭanrual a ṭûl tih kan hriat chian lehzual phah a. Political Party hrang hrangin Zophaia Chawlh Bûk sak ngei an duh tih an tilang a. Congress Legislature Party (CLP) ṭhu khâwm pawhin bûk sak ngei an duh thu an pass a, an thu pass ang tak chuan Chief Minister-in Chawlh Bûk sak ngei a nih tûr thu a sawi a. Pathianni (11.3.2018) zànah Zophaiah police eng emaw zât tirh thlák an ni ve ta hial a. Tûnah zet chuan lungrualna tlângah kan lêng za tih a hriat theih a, indem hman a ni ta lo. I ṭangrual zêl ang u.
March 14-a Chawlh Bûk sak tum leh avàngin Aizâwl mipui an phãwklêk a; mi tam takin hlauhthàwn an nei a. Thisen chhuak ngei tûrin an ngai a; Aizâwla vai tam tak chu 13.3.2018 zànah Silchar panin an hãwng a. Mizoram NGO hrang hrang - CYMA, MUP, MHIP, MSU-ten MZP hruaitute chu Chawlh Bûk sak ṭhulh rih tûrin an ngèn a; Mizoram Kohhran Hruaitu Committee (MKHC) pawhin an ngèn bawk a. Chutih laiin Chief Minister-in Union Home Minister hnêna lehkha a thawn chu bawhzuiin Union Home Secretary kaihhruaina hnuaiah Mizoram Chief Secretary leh Assam Chief Secretary-te chu March 20-a inbe tûrin tih a lo ni bawk a. Chuti taka ngêntu an awm tákah chuan MZP chuan Zophaia Chawlh Bûk sak hun chu an sawn leh ta rih a ni.
MZP-ten Chawlh Bûk sak an ṭhulh rih avàng hian facebook leh WhatsApp lamah mi ṭhenkhatin demna an chhuah nual a; dâwihzep thiltihah an puh a. Tûn hnûah pawh ṭan tlák ni tawh lo ang hialin thu tenawm fê fê tichhuak tâwk an awm a. MZP hian dâwihzep vànga Chawlh Bûk sak hi ṭhulh leh rih an ni lo. Mizorama NGO lian ber ber bákah MKHC meuh an rawn inrawlh tákah chuan Upate thu ngaichãnga zah thiam takin bûk sak an tum hi an ṭhulh lailâwk mai a ni. MZP chu an kal zêl ang; Chawlh Bûk pawh sa ngei rawh se.
Tûn hi indem hun a ni lo; Mizo zawng zawng ṭanrual hun a ni zâwk. Political Party hrang hrang pawh indem tawh loin, Chawlh Bûk sak ngei an duhna tipuitling tûrin ṭan lák a ngai ta. Hun kal tawh thlîr lêta dem tûr zawn pawh sim a hun; politics-a inchirh theh nân hman loh a ṭha ber. Assembly House chhûng leh pâwnah party inbeih nân hman tawh loh a ṭha ber. Ṭan rual a hun - “United We Stand : Divided We Fall” tih hun kan thleng a nih hi. Mizo rim nam tawh phawt chu indem mai loin ṭangrual vek zâwk ang u.
Sawrkar pawh ngen duh kan nei. Zophaiah chauh ni loin Assam nèn kan inrina zawng zawng hi hloh zâwkah kan ṭan loh nân theih tâwp chhuahin humhalh zui rawh se. A ṭûl a nih chuan inkah hun pawh a awm ang; tawlh zâwkah kan ṭang tûr a ni lo. Mizote hian hma lam kan pan ngei tûr a ni. Vairêngte thlang lawkah Assam-in khêlmual a lai an ti; Zophai-a kan ram chhûngah school an din a, mandir an sa a, police outpost an dah a. Chief Secretary level-a inbiaknaah pawh hian hêng thil hi Assam hian sût vek tûra phût nghâl ni rawh se. Zophaiah chauh ni loin Assam-in min nêkna lai apiangah sawrkarin police outpost nghet tâwk tak dah vek sela; awm hlen nghâl rawh se. Eng emaw hleka boruak a sosânin Mizoram police leh magistrate-te chu vir vat vat zêl tawh rawh se.
Chief Secretary level-a an inbe tûr hi a làwmawm a, Mizoram Chief Secretary chu mi thar, nimin piah lawka hna rawn zawm a ni lehnghâl a. IAS Officer-te hi an felin thil an zir chak ná a, Mizoram-Assam ramri thilah hi chuan a zir fê a ngai ang. Chuvàngin tawlh zâwkah a ṭang palh ang tih a hlauhawm hle a; Chief Minister hoin kimchang takin ramri awm dàn an inhrilh fiah tawh tih kan hria. Thu tàwp keng tûr a ni lo náin mi tharin Assam Chief Secretary a hmachhawn tûr hi a fîmkhur hle a ngai dâwn a. Mizoram tâna pawi tûr chu a thlen êm lo ang chu tiin i lo thlîr phawt mai teh ang. Hun a teptèr ta deuh mai pawh a, theih chu ni sela, March 20 thlen hma ngei hian aerial survey neiin helicopter-in ramri hi zuk thlîr kualin ramri chinchâng hre thui deuhten ṭàwiàwm nghe nghe sela ṭha tùr. Mizoram sawrkar hruaitute leh officer-te hian Mizoram-Assam ramri hi ‘ka vaibêl’ tih tluka hre chiang tûrin zir vek hlawm teh se.
Mizoram sawrkar pawh hei hi kan ngên duh bawk. Ramri hi ngaihven zui tawh sela; Mizoram ramri hi khawi laiah pawh humhimtu ni rawh se. Assembly House-ah Chief Minister-in ramri hrûla awm kan hreh thu a sawi chhuak a, a dik na meuh mai. Chutih laiin sawrkarin mawhphurhna lian tak a nei. Ramri hrûla awm tichákawm tûrin hmasâwnna an thlen tûr a ni; a bîk takin kawngpui ṭha an siam ngei ngei tûr a ni. Kawngpui a ṭhat a, mihring khawsakna atâna thil pawimawh electric leh tui a awlsam chuan khawsak a hrehawm lutuk lo ang. Tûn ṭuma buaina hi fûrah a thleng lo hlauh hi kan vànnei hle; nikum ang khân kawngpui kal hleih theih loh khawpin la chhia sela, Mizoram Police tân pawh Zophai thlen a harsa khawp ang. Khu lam kawng khu eng lai pawhin ṭha zui tawh rawh se. Sawrkar mawhphurhna dang leh chu ei leh bâra intodelh tak tak tûra ṭan lák a ni; thu chauha intodelh ni lo, a taka intodelh kan mamawh. Sawrkar hian Tripura, Manipur, Myanmar leh Bangladesh nêna inkal pawhna kawngpui ṭha siam thuai sela; Silchar/ Hailakandi aṭanga harsatna kan tawh pawhin kawng dang kan nei ang a, kan tuar lutuk lo ang.
Mipui pawhin zir tûr kan nei; buaina a lo awmin phãwklêkin phîli ruai nghâl zêl lo ila. Ei leh bàr thilah a man tito nghâl mai lo bawk ila; hetih hun hi ṭanrual kan mamawh zual hun a ni a; mahni hmasialna chu sîrah hnãwlin inpeizàwn tlàn dàn kan ngaihtuah záwk tûr a ni. Tûn ṭum thil thlengah pawh MIMA-in dâwrkaite hnênah thil man tito lo tûra ngenna a siam kha a làwmawm. Mizoram chhûnga thil thar man tihto ringawt pawh a dik lo; chutianga thil man tihto ve ringawt chu mi rilru hrisêl lo, duhãm uchuak thil tih a ni.
Zirlai pâwl - MZP leh MSU-te pawh ngen duh kan nei. Ramri buaina ang chi-ah hian hnam thila lák loh theih loh chin a awm ngei mai. Chutih laiin kan rama hnam dang (vai) awmte vaihma zâwnga thil tih hi chu bànsan a ṭha. Ramri-ah chuan eng ang pawhin buai ila, Mizoram chhûnga dàn ang taka awm vaite chu thlamuang taka awm tûrin kan hrilh zâwk tûr a ni. Hetiang hun hi Krista ringtu nihna kan lantîr hun ṭha a ni. Ramri lamah buai laih laih mah ila, kan khawlaiahte chuan hnam dangte chu thlamuang takin lêng vâk thei sela, kan nunah Kristian ze dik hmuh phah rawh se. Lal Isuan ‘In êng chu mi mit hmuhin êng rawh se,” a tih kha (Mt 5.16).
Mizo zirlai zawng zawng pawh ngen duh kan nei; kan ngèn satliah ni loin, tihpuitlin ngei a ngai. Zirnaah nasa takin ṭan la teh u. Mizoram chhûngah ringawt hna thawh tum loin All India Civil Services Examination-a kum tin eng emaw zât tling tûrin
ṭan la teh u. Tûnah hian kan inthlahdah rah chu kan seng ta a nih hi. Mizoram Chief Secretary tûrin Mizoram IAS Officer (direct IAS) kan nei ta lo, an kang chat zo ta; chu chauh a ni lo, Mizoram DGP tûrin IPS Officer senior (direct IPS) kan nei ta lo, anni pawh an kang chat zo tawh. Mizoram sawrkar hna lian (top post) pahnih, pawimawh êm êm mai chu Mizo ni loin an chelh ta hi inhmuh chhuah nân hman a hun. Taihmák chhuah rawh u. Mobile phone kheuh neuh neuh ringawt leh fb-a inchhaih mai mai bànsanin hlawhtling ngei tûrin lehkha zir taima rawh u. Kan ram leh hnam hi chhan tlák a la awm a; chhan tûrin lo pèn chhuak rawh u.