Guest writer
Revd Chuauthuama
ZOPHAI-A BUAINA NGHAWNG
MZP-in Zophaia Chawlhbûk sak a tum chuan nghawng a nei ṭha hle ti ila, kan tisual tam lo ang. MZP member leh Journalist-ten vuak duk chur leh kah hliam an tuar kha a pawi a, kan lainat êm êm a; mahse an tuarna kha a thlàwnin a luang ral mai tùr a ni lo. Ramri chungchânga Mizoram sawrkar muthlu rei tawh tak chu kaih thawh a ni a. Tûn hma zawng aiin Assam nên inrina chungchângah kan thlen sàn phah a, Union Home Ministry beng thlengin an thlazàr hnuaiah Mizoram sawrkar aiawh leh Assam sawrkar aiawhten inbiakna an nei ta hial a; la neih chhunzawm zêl tûr pawh a ni. Hetiang thil a thleng thei hi MZP tum ruh vàng a ni a; anni’n tuar huama chawlhbûk sak an tum tlatna chuan rah chhuah pawimawh tak a nei ta a ni. MZP kal zêl rawh se!
MZP President-in a sawi angin tûn ṭuma thil thleng hi eng political party mahin party bil thil anga lák tum loh a ṭha. Sawrkar awm tawh leh awm mêkten Cachar nèna kan ramri hi an ngaihthah rei tawh tih kan hre vek a; tûnah chuan MZP hian kan sawrkar leh mipui muthlu chu min kai tho ta a ni. ZONET-a lo lang, Zophaia inbiakna chanchin an rawn report-ah khân Assam lam chuan Mizoram lamin ramri hnaiha thil eng emaw a tih hlek chuan an Forest mite leh police an lo thawk vat ṭhin a; Mizoram lam thiltih chu mi mal emaw sawrkar emaw tih a nih pawhin an rawn ṭhiat vat zêl tih kha a ni a; Mizoram sawrkar chu a chechàng ngai lo tihna a ni.
Pu Ch. Chhûnga nupui Pi Rovi thusawiah khân MNF sawrkar lai khân leiletah vêngtu police pêk an nih thu a sawi a. ZONET-a sawi hona pakhatah khân MNF sawrkara Agriculture Minister lo ni tawh H. Rammawi khân police vèn chunga lei an lehsak thu a sawi bawk a; police ven na ná ná chu an rawn tihbuai bîk loh thu a sawi bawk kha. Khatianga an lo ti kha a ṭha hle a; mahse chhunzawm a awm ta mang si lo ni àwm tak a ni. A tlângpuiin Mizoram sawrkar hi a che na lo zâwk a; Assam lam erawh chuan Mizoram lam thiltih chu an rawn ṭhiat vat ṭhin tih a chiang hle. Hnam huaisena inchhâl ṭhin Mizoten sawrkar dâwihzep tak kan lo nei ṭhin em maw ni dâwn le? Harh a hun, huai a hun! Puan ven sawi chhìn a hun! Mizote hi dâwih zawkah kan ṭang tûr a ni lo. Bengkhuaia-e ai kan awh a hun ta a nih hi.
Tûnah chuan ramri chungchângah tûn hma zawng aiin kan thleng thui ta bawk a, thi leh thau pawlha ṭan kan lák a ngai ta. Home Ministry kaihhruaina hnuaiah thil tih ṭan a ni ta a; hetah hian Mizo mipui zawng zawng kan ṭanrual a ngai a. A bîk takin sawrkara mawhphurtute an ṭan nasat lehzual a ngai ta a ni. A hmun hming thu-ah ringawt pawh New Delhi-ah Union Home Secretary kaihhruaina hnuaiah Mizoram leh Assam Chief Secretary-te an zuk inbia a, vai hming an rawn hàwn ringawt mai pawh hi ui dâwih zâwk ang maiin a mei khup zâwkah an zuk ṭang ta emaw tih mai tûr a ni. Mizote chuan ZOPHAI tih bâk hming dang kan nei tûr a ni lo; vai hming hi an ziak lang ve dâwn a nih pawhin ZOPHAI tih dawtah a awm zêl tûr a ni.
Ministry of Home Affairs Joint Secretary (North-East), Satyandra Garg kaihhruaina hnuaiah Kolasib-ah leh Zophai hmunah ngei mai March 27-ah inbiakna neih a ni a. Satyandra Garg thusawi dàn ngaihtuahin thu lai a la thiam viau angin a lang thei; mi ṭhenkhat phei chuan Garg-a thusawi aṭangin Mizoram chan ṭha deuh zâwkah an ngai hman titih a. Mahse, làwm a hun lo; eng thil nge lo thleng zêl dâwn hriat a ni lo. Vai fin hi kan chelh lo palh ang e. Geological Survey of India (GSI) aiawhte pawh inbiaknaah khân tel tùra sawi kha a ni a; anni kha ramri inchuhah hian thu lai la thei tùr ber ni àwma ngaih theih an nih laiin inbiaknaah khân thãwm an neih kan hre hauh lo. Assam lam chuan file/map lian pui pui an rawn thawh chhuahpui tih a ni a; Mizoram lam erawh chuan chutiang chu an nei ve lo ni àwm tak a ni. Documents pawimawh kan inngah hleih deuh em ni? Thil pawimawh kan dap khâwm ṭhat a ṭûl a, chûngte chu kan hriat hneh hle a ngai bawk.
Hmànah Vairêngte-a Jungle Warfare School khuan indo an zirna lamah Assam-in an ram chin ni-a an ngaih an zuk lût ṭhin a ni àwm e; Assam ram thuneitute (Forest?) chuan an lo sawisêl a, “Engah nge kan ram lamah hetiang hi in rawn tih?” tiin. Chumi ṭuma sipai hotute chhànna chu, “Keini map-ah chuan hêng lai hi Mizoram chhûng vek a ni” an tih khum a; Assam lam mite chu an ngâwi ta a ni. He thil hi Vairêngte-a khawsa ṭhin, a hnûa MCS Officer ni ta thusawi ka hriat a ni a; dâwt a sawi ka ring lo! Vairêngte-a sipaiho map neihte pawh hriat chian tum a ṭha ang.
March 27-a Zophaia inbiak ni-a Kolasib lam chanchinbu palai sawi aṭang khân Mizoram hian duap kan kai lutuk deuh ṭhin a lo ni. Tûn chinah chuan Vairêngte lam a ni emaw, Zophai a ni emaw, eng phai pawh ni se, nasa taka ṭan kan khawh zui a hun ta. Mizoramah tu pawh lo sawrkar se, Assam nèna kan inrina hi ngaihthah chi a ni tawh lo. MZP-in Home Ministry kawngkapui a kik hawn tawh hi tihzûzi mai mai tûr a ni tawh lo. Kan ûm zui char char ang a, a tlâwm zâwkah kan ṭang tûr a ni lo. Tûn ṭuma thil thleng hian khawvêl hmun hrang hranga Mizo awmte min tiṭangrual a; kan tân hun ṭha a ni. “United - We Stand, Divided - We Fall” tih a nih kha.
Thil pakhat, ZONET-ah Zophaia inbiakna an rawn tihchhuahah khân Mizoram Police-te silai chu Assam Police silai aiin a changkãng daih tih an rawn sawi zawk a; an hmêl enin an uniform pawh a nalh zâwk, indo pawh an thiam hmêl zâwkin a lang. Mahse kha kha a tâwk lo. Mizoram sawrkarin Assam sawrkar a tluk lohna lian tak pakhat a lo lang nghâl; anni chuan an police-te awmnaah khân solar light an pe hman dèr tawh; keini police-te erawh chu sawrkarin thimthamah a dah thung si. Ṭan kan lák a ngai hle tihna a ni. Mizoram police-te puan in kaihnaah khân solar light bunsak ve hman sela; chutiang tih nachâng chu sawrkarin a hre lo nge ni? Mahni tawmna in changkâng leh thlâm changkâng aiin ram hnuk khawih ngaih pawimawh a hun tak zet a nih hi!
Nakin lawkah inbiakna a la awm zui dâwn a. Mizoram sawrkar aiawhte chu a chîn chhuaka inbuatsaih tûrin ṭan la rawh se. Vaiho hi an dangnâl a, an
ṭawng thei bawk a; mahse vai hnial hneh lo tûrin Mizopa an awm bîk tûr a ni lo. Mizote hi kan ṭawng a muang a, mahse tûnlai chhanah ṭawng rante pawh hi zir ve deuh a hun. Mizoram Assembly-a MLA-hote pawh hi an ṭawng muang lutuk a, hun tiam chhûngin an duh an sawi kim hman ngai mang lo; an zînga pakhat (engineer) ang par para ṭawng ran hi zir tùr, fiah taka sawi siin! Ramri chungchânga documents pawimawh zawng zawng chu ka vaibêl tih tluka chiangin hria sela, vai hnial dan theih mai maia awm loh tûr. Kan ṭanna chu nãl taka sawi thei tùrin an hrawk hnâwngin an kâ hi kal sela; a saka sa zaih zaih thei tûr khawpin Cachar ramri chungchâng hi hre chiang hrâm teh se.
Assam sawrkarin ramri Inner Line Reserve Forest chhûnga an thiltih tawh zawng zawng chu ṭhiattîr vek tûr a ni; an ṭhiat duh loh chuan an tih angin keini lam pawhin kan ti ve mai zêl zâwk tûr a ni. Mizote hi a tawlh zâwkah kan ṭang tawh tûr a ni lo. Mizoram sawrkar hian IR Battalion khat tal hi chu Bairabi-ah khuan hmunpui neihtîr vat sela; ramri chungchângah buai a awmin an kut phuar tawh ngai lo bawk sela. Cachar nèna kan ramri chauh ni loin Bangladesh nèna kan inrina lam vêng tur hian Mizoram Police/IR eng emaw zât dah a ngai a ni.
Zophai buaina chungchângah Hailakandi MLA chu a ṭawng pâwr hle tih kan hria. Khawiah nge khulai bialtu Mizoram MLA hi a awm ve?A thãwm kan va hre lo ve. MLA-te pawh hian an dinna bial chanchinte hi hre kim deuh sela. A him china intituavawn ringawt loin mipui thlavàngte pawh hauh ve ṭhin sela. Ramri hnaih MLA atâna in-candidate tûrte hi chuan ramri chungchâng hi zir chiang sela, ‘ka kut zungpui’ tih tlukin hre rawh se. Thlan tlin an nih hnûah buai eng emaw a awm chuan lo pên chhuak vat ṭhin rawh se. Hetih hun hi MLA an nih lantîrna hun ṭha a ni dâwn lâwm ni?
Cachar ramri hnaiha leilet neite pawh ngen duh kan nei. An leilet chu anmahni ngeiin an let lo a nih pawhin Mizo ngei ruai tawh sela; mahni leilet-ah vai kan rawih chuan kan chan chu a tlêm zâwk a ni a, kan ram chhûngah an ngampat phah a; kan tân hlîng pai nuam lo tak an ni thuai ang. Sawrkar pawhin Cachar ramri hrûla Mizo leilet neite chu ṭanpui sela, khâwl hmangin lei lehsak hial sela. Mizo buh thar pawh lehkhaah chauh ni loin a takin a lo tam phah thei ang. Kan mite chêtna apiangah sawrkar hmêl lo lang sela, buaina an tawh apiangin anmahni humhim tûrin Miozram police lo lang nghâl zêl tawh bawk sela. Chutianga kan tih loh chuan a tawlh zâwkah bawk kan ṭang leh ṭhin ang a; tûna MZP zâra Union Home Ministry kawngkapui hawn tawh pawh hi eng mah lo maiah a thâm ral leh mai ang.
Mizote hi kan inngaihtuah chian a ngai ta hle. Khawpuiah inêk-beng ringawt loin ram thâwl lam hi pana khawsak benbel tum ila. Cachar ramri lam chauh ni loin, khawthlang leh chhim lamah pawh ramri hrûl, hmun ṭha si hi kan luah loh chuan tûn apangin Tuikuk leh Chakma kan ngam lo titih tawh a nih hi. Chutih rualin sawrkar pawhin tihtûr a nei. Mizoram hmasâwnna hi sem rual a ngai a; khawpuiah ringawt sum tam zâwk hmang reng bîk loin ramri hrula mite tân khawsak a nawm ve theihna tûrin hmasâwnna chi hrang hrang - kawng ṭha, electric leh tui hnianghnâra hman theih pêk a ṭûl. Mihring khawsakna atâna thil ṭûl zualte hi a awm loh chuan tûnlai chhanah hmun pilrila inbenbel chu a châkawm loh ve bawk a ni. Chuvàngin sawrkar tihmákmawh chu ramri hrûl hmun kilkhâwr tihchangkàn hi a ni. Ramri chungchângah Mizoram sawrkar hi muthlu nawn lul suh se.