KAN MIZIA - HMÂN LEH TÛN

Kum 1959 mau tàm lai khán Thanpuii Pa chuan ‘Kan Mizia’ tih a ziak a; chu chu BA zirlaiah pawh telh a ni a, keini’n BA kan zir lai pawh khân kan la zir a ni. Thanpuii Pa thu ziah khân 1959 mau tàm ṭàm laia thil awm dàn chauh a lantír lo; tûn thlenga kan awm dàn hi a la pho lang zêl záwk a lo ni. BA kan zir lai chuan Thanpuii Pá thu ziah kha kan inhnial phah laih laih ṭhin a; kan ṭhian ṭhenkhaten, “a chhe lam ringawt a ziak a, a ṭha lam ziah tùr tam tak a awm alãwm,” an ti. A ni rêng lah tak a, Mizote hian ze chhia ringawt chu kan nei bík lo. Hmànlai ata ‘tlàwmngaihna’ nei hnama inchhál bík ngat kan ni a; mi ṭhenkhat phei chuan ‘tlawmngaihna’ hi hnam dang zínga awm ve lo ang hialin an sawi. Chu erawh zawng a dik vek bík lo; hnam dang zíngah mi tlàwmngai tak tak an awm ve tho; ṭhenkhat phei chu kan tluk lo záwk hial ang. 

Kum 5 vél kal tâah khán thu thang dik táwk lo avàngin túk khat thil thûah Aizâwla chi zawrh zawng zawng chu a fái duak mai a; dawrkái ṭhenkhat chuan a to huna hralhah tiin an lo chheprelh hman bawk. Mizote hi eng emaw hlekah hian kan mangang a, buaina awm dáwna kan hriat chuan kan kan phí ruái ṭhin. Tûnlai pawh hian coronavirus hri léng avàng hian kan phí buai leh ta chung mai a. ‘Hmâi tuamna man to záwkin an hralh, buhfái an inchuh nasa, mi ṭhenkhat chuan bag 10 lái an lei’ tih te chu a thang leh ta chiám a. 

Thil awm dàn zir chiangin Chanmari aṭanga Dàwrpui thlengin ka fang a; thu thang chu dáwt a ni vek bík lo tih ka hria. Thil ṭhenkhat erawh chu an sawi ang a ni lo thung. Entír nân, hmai tuamna chu damdàwi dàwr ṭhenkhatin an chah thlenna man a to vànga man tam záwka hralh a ngaih thû an lo sawi a; dàwr pakhat phei chuan Rs 150-in an chah thleng a, a kal man an pék a ngaih bákah chhiah pék a la ngaih dâwn avàngin Rs 170 tala hralh a ngái ang. Buhfai zawrhna dàwr tam záwk erawh chu a ruak deuh vek thung a. Zàrkawtah chuan ‘arham buhfai’ zawrh lai a lo la awm teh mial a! ‘Coronavirus’ hri léng vàngin ‘vairice’ chan loh hlauin kan buai phílí a lo ni! 

Hetiang taka kan buai ta mai hi eng nge a chhan? Mi ṭhenkhat chuan buai bík anga lan chu kan duh mang lo, tlàwmah an la deuh tlat! WhatsApp group hrang hrangah insawi thiamna hmuh tùr a awm. Mahse kan buai phílí hlé tih hi chu thu dik tak a ni. Eng emaw hleka thil man tih to kan chîng pawh hi kan inbih chian deuh chu a ngai a ni. Mahni hmasialnain kan khat ta emaw ni tih mai palh a awl. Kuminah hian Mizoram Presbyterian Kohhran chuan Puitling Sunday School-ah Estheri bû kan zir mék a; tûnah tak phei chuan Estheri hnéna Mordekaia thu sawi lãr tak, thu hriltu tam takin an thu sawi beh chhana an hman ṭhin, “Lal nihna i lo chan hi hetih hun atân ngei hian a ni dâwn lo’m ni?” (Est 4.14) tih kan zir thleng dáwn chiah nghé nghé a. Mordekaia’n Estheri hnéna zawhna a siam ang deuh khán keiniho pawh mahni inzáwt ṭheuh ila, “Kristian kan nihna hi tûn ang hunah tak hian kan lantír tùr a ni dáwn lo’m ni?” tiin. 

Kum 1959 máu tàm laia Thanpuii Pa thu ziah, ‘Kan Mizia’ tih chu khatih lai leh tûnlaia kan mizia bih chian nân lo tár chhuak ila:-

Kristian ram, tualthat, suam hmang, rukrû, bum hmang, mit dàwi vaih thiam, nawhchi zuar leh kut dawh awm ngai lohna ram, Ram Thianghlima chêng Mizote mize dik tak hi ka ngaihtuah vang vang ṭhin a. 

Hnam hnufuâl ém ém, mahse hnam fing anga lan tum lui tlat, neih zawng zawng nèna tuallái lénga inpen parh mí, buh leh bãl leh sumdàwn kawnga pachhe hlé sí, mahse khawsak rél thiam lo ber, nei hlei lo, ren hlei lova te kan ni. Mi dáwihzep, awm hmuna inhrosa vak vak mí, min ṭhelhtu tùr an awm tih hriát chhûng chu pãwngpawrh túr túr a, a sa seh meuh erawh chu ngam hauh lo, mahse huaisen ber anga lan tum tlat mí kan ni. Ṭhenawm khawvéngte hmangaih hlé anga lang sí, a rúka an chhiatna zawng ruái si, ‘Ka mei rap se, chù ila’ ti ṭhah. Túnlaite hian mâu tàm ṭàmpui a thleng mék a, ṭhenawm khawvéngte rilṭámin an thí ang tih hlâu hliah hliah àwm, buh man a la sàn táwk loh avàngin hralh phal lo, inngaitláwm leh thuhnuairawlh fú anga lang sí, mahse chapo ru riáu kan ni. Zú hi hnam hmélma a ni tí ti sí a, zú tih bo phal hauh sí lo. Kristian inti sí, Krista mîzia réng réng zir duh lo mí, Pathian thu hriltu inti sí a, sual làwm mí, rilru taka sakhaw hmang lo va, vàntláng ngaiha máwi tùr chauhva sakhaw ngaihsak mí, a tãwi záwngin “Rilru fái sí lova puan chang tivár,” te kan ni. 

Mi awm laia an laina ber, mahse an awm loh hlàna rèl hmang ém ém, mí chanchin titi tui bera neih mí kan ni leh a. Tualthahte hi sual a nih vànga duh lo ni lo va, dáwihzep vànga ti ngam lo chauh, a remchàn chuan suam leh rúk pawh pawisa miah lo; thatchhe hlé sí, taima tak anga lan tum, mahni hláwkna tùrah chuan mi bum hlum ṭhak pawh hreh lo, mi rinawm anga lan tum ṭheuh, mahse tehna leh bûkna dik pawh hmang duh miah lo, tih dik tumtute pawh haw zêl sí, mi depdê tak kan ni. Nawhchi zuarte hmusit hlé sí a, a rúka zawrh chíng, kut dawh anga insawi duh miah lo, mahse dawh sî. Thamna hi a bawlhhlawh é tia iák iák sí, tham chíng ber bawk sí, aía upa zah der a ṭha tih hre renga mi pawisak nei miah lo, mahni hotu tùr duh thlang zut zuta an thû áwih tum leh sí lo. Induhsakna leh hleih neihnate hi a tenawm é ti sí a, mahse hleih neia te. Mahni hma siál ém ém, 

ṭhiante kuta rûl kaw zen tum, ṭhiante phatsan mí kan ni. Mahni chipui hotute zah nei miah sí lova, Vai hotute hlau hlum dáwn. Inpáwih fak haw hlé sí a, fak der ngaina ém ém, mahni thiam channa tùrah chuan dáwt pawisa miah lo. Taksa, rilrû leh thlarauva hausa inti hlé sí a, a enga kima pachhe ngawih ngawih záwk kan ni. Tichuan, a suák vek kan ni a; hmai thing háwng kan vuah ṭheuh a ni (J. Malsàwma, Zo Nun, 1980:129–130). 

Thanpuii Pa hian a thu ziah hi tûnah hian ennawn ta sela, ‘Hei hi chu a dik tawh lo,’ tiin paih tùr a hria ang em? ‘Siam ṭhat leh paih ngai a awm lo, a la dik vek tho mai,’ a ti záwk lo’ng mâw? ‘Ṭhian chhan thih ngam’ tih ṭawngkam nei hnam Mizote hian ṭhiante chhan ái chuan mahni inchhanna tùr ringawt hi kan buaipui ta mai a ni lo máw? Kristian kan nihna hian kan thinlungah bû khuar nghet sela chuan, mahni inngaihtuah chang lo khawpa mi dang ngaihtuah záwk tùr kan ni dáwn lo’m ni? Isua mizia kha chu mi dang tána inpék a ni. Isua mízia hi kan kái ve thei ang em? 

Hetianga kan sawi lai hian a ‘chhe hlãwm’ ringawt chu kan ni vek bík lo tih chu a lo lang chhuak ve tho bawk a. Ṭhuampui véngah chuan ‘Josefa buh zêm’ an siam tùr thû te kan lo hria a. Khawchhak lama kan unau Tahan leh Hmunṭha (Myanmar) Mizo ṭhalai páwlte chuan Mizoram mipui chu mangang lo tùrin thlamuanna thû an chhuah bawk a. Hetianga mi tam tak manganna kára thu làwmawm lo thleng hi ‘Josefa buh zém’ chu a ni ber ang chu. Mizote hi kan inngaihtuah harh erawh chu a ngái a ni. Mi ramah chuan lo mangang phílí buai viau pawh ni se, Krista ringtute hi chu kan danglam deuh tùr a ni dáwn lo’m ni? 

Kawng lehlam ngaihtuah erawh chuan heti taka kan mangan phíli chung chhan pakhat chu ei leh bàra kan intodelh loh vàng leh chák lákna atán Silchar kawng bák kan neih loh vàng a ni. Thil kan lák luhna kawngpui hi Silchar kal tlang chauh ni reng lo sela heti tak hian kan buai ṭhin lo deuh ang. Mizoram hi state a nih hnûah pawh muang leiah kum sawm thum chuang ram hruaituten ro an rél tawh a; mahse kawngpui ṭha kan nei hlei thei si lo. Ram hruaitu ṭha kan mamawhzia a lo lang thar leh ṭhin!

Ei leh bàrah pawh kan ram hruaituten an sawi ṭhin dàn ang chuan intodelh harsa lo tùr kan ni! January 31, 2019-a Vànglaini chanchinbûa CM thusawi an rawn chhuah kha hei hi a ni, “Zoramthanga chuan leileta siam theih ram hectare 70,000 vél Mizoramah a awm thû sawiin, ‘Héngte hi kháwl hmangin leiletah han siam ila, Zoram ei sên loh a thar theih. Buh seng hnûah thlasik thlai kan chíng ang a, buh aia tam daih a thar theih a ni. Kan ram ruak neihte hi chhûng tinin ṭín 30-40 vélin kan insem thei vek ang. Chhûngkaw 3,000 hian leilet nei sé, kháwl nèn an buaipui chuan Mizoram min châwm thei ang’ a ti,” tiin. 

A tak ram thlen hlàn a nghahhlehawm mang e! Eng tikah nge a tak ram kan thlen ang tih chu dingdihlîpin kan thlír a nih hi! Kan ram hi ‘hnute tui leh khawizu luanna rama’ siam chu kan la hlat khawp mai! Hmùi chauh ni loa a taka siam thei tùr hruaitu ṭha kan mamawh takzet a ni e. Eng pawh ni se, thil eng emaw thlen vànga mahni ṭáng hmá hái taka thil tih chíng lo ila. ‘Sem sem dam dam, ei bil thí thí’ tih thu nei hnam kan nih hi.