ENG NGE KAN SAWI TÂK ANG?

Tûn kâr chu keima mi mal thil ka ziah laklawh lâi a lo ni bawk nèn, chu lamah chuan ka lo tui deuh a ni ang, ni ka hai titih ta hial mai! A tlai luat hmâin ka harh chhuak leh hman hrãm a ni.

Thu ziah tùr pawh rilrûin a han dap a, âr bo kan zawng lo chauh ṭhin. Mizoram Legislative Assembly session kan en tui dâwn chauh a. P&E Minister-in electric chhit man to min hlui hi a han awm lo lâi leh rih a; dârkâr khat pawh kan en hman ve lo chu a ni! ‘Current’ kan nei lo fo chung pawh hian bill erawh chu a hniam hlei thei bawk si lo! Mahse mâw, P&E Minister zahawm tak, kei tak hi chu electric bill i tih sàn chungchângah ka vui hran lâw!

A chhan eng nge tih min zâwt mâw? Keini upa lam tân chuan gas lâk hi a hautak angreng a; put tawrh tawrh ngâi ve lo ‘induction cooktop’ hi kan hmang uar mai. Bill hi lo sâng deuh pawh ni se, gas man nèn ka’n khaikhin a, vui hmùi pu loin kan la awm hrâm hrâm thei chu a nih hi! Gas man ni se, in pûte Central lam khuan an tisâng thar zêl bawk si!

Mahni thil tawn han khûkpui leh hluai ṭhin ila. Pathian zârah sâp rama lehkha ka zuk zir ve lawk khân electric bill dàn kha a lo nuam mang e! Anni chuan ‘budget system’ an ti a; thla khata kan hman tùr àwm tâwk vêl kan hisâp a. Chumi ang chuan budget system-in kan dah mai a ni.

Thla tin budget-a kan dah kha Rs 500 lo ni ta se, thla tin ka account aṭangin Rs 500 an la ang a; thla 12-ah chuan Rs 6,000 a lo ni ang. December thlenga electric chhit man kan hman tak kha Rs 5,000 emaw ni si sela, January thlaah Rs 1,000 kha kan account-ah an rawn thun mai ang. Kum khata kan hman kha Rs 7,000 lo ni ta zâwk sela, Rs 1,000 kan chàwi belh kha cheque/cash-in kan pe ve leh thung ang.

Bill pêk dàn lah kha a sam angreng khawp a. Mizoram ang hian intlar pût a ngâi ve lo. Kawtthlêr tinah dàwr te reuh tê beh chhanin dâk in pêng hi a awm thluah a; chûng dâk in tê-ah chuan harsatna awm lo leh innghah khawtlài ngâi miah loin bill an pe zung zung mai.

Electric chauh a ni lo, gas pawh anni chuan electric ang bawkin an thlun zawm a; budget system bawkin kan ti leh mai a. Electric âi chuan gas hman man kha a tlâwm zâwk a. Rawngbàwl nâna kan hman bâkah ài lum atân ‘living room’ kil khatah gas thuk âi tùr an dah a. Gas man atân thla khata ka budget pound 15 kha kan hmang pêl ngâi lo!

Telephone pawh chutiang tho chu zuk nia! Kan in luah tùrah telephone thlun zawm mai theihin hrui zam sâ vek a ni a; telephone box pawh an dah sâ bawk. Telephone thlun zawm kan duh chuan an office hnâi berah form kan ‘fill up’ a; kan theh luh ni là láin an rawn tinung mai! Bill lah budget system bawkin kan pe fel leh mai!

Khatiang boruaka hun rei lo tê kan zuk lèn ve zawk lâi kha he ram riang tê-ah hian ngaih châng a awm thei dâwn alâwm le! Hmânah hmânah tawh khân kan ram riang tê hi ‘Switzerland of the East’-a siam kan tum thû kha kan sawi tawh ṭhin a; kan kawngte pawh rûlngân pà ang zàna dum tle hlarh tùr khân kan lo sawi rawtui tawh ṭhin a nih kha!

Amaherawhchu, Mizoram Assembly session ka ngaihthlâk theih chhûng rei lo têa ka hriat chhun khân ṭah ṭah te pawh a ti chhuak thei dâwn alâwm! Chhim lam MLA pakhatin zawhna leh chhànna hunah khân anni lam kawng chu a chhia mai ni loin a ‘râpthlâk zâwk’ a tih kha; hmeichhiaten ‘râpthlâk’ an ti satliah thla zen ang hi a ni êm lo ang chu màw! An party lal lâia kawng chhiat nasat thû sawi ṭhin kha rawn târ langin, “Tûnah erawh chuan a chhia mai ni loin a râpthlâk zâwk a ni,” a tih hial kha!

Congress sawrkar lâi, kawng chhiat vànglâi tak khân Mizoram chhim leh hmàr, chhak leh thlang leh ram lâili pawh hlah loin kohhran thilah seminar neiin ka zin chhuak ve chhên a; khatih lâia kawng chhiatzia kha sawiin a siak lo tih hre chiang ve tak ka ni. Kawng changtu Minister lah khân North East India kawngah kan kawng a ṭha ber a ti dah râwl nên! Khua hi chu a vâr lo teh zawng a nih hi. Tûn hnãi kum 2 chhûng hi chuan ka zin ta lo a; nikum January khân Damparêngpuiah seminar neiin ka zuk kal hrâm chauh a. Chhim lam MLA zahawm takin ‘a chhia’ a tih chuan ‘A CHHIA-AH’ ka ngâi ve mai!

Kan kawmthlang Tripura-ah khuan kum 2000-ah khân TBCU inkhâwmpui hmangin hla phuah thiam leh zâi thiam Upa K. Lalthanzâma (Leitan South)nèn kan zuk kal ve a. Kan inkhâwmpuina hmun kha thingtlâng khaw chengker angreng tak a ni ná a, a panna kawng kha tûnlai Mizoram kawng âi hian a mâm zâwk daih. Agartala thlengin kan zuk tlân thla ve a; anni kawngpui chu mâm ṭha zalh zalh tak a ni.

Kum 2005-a Nitish Kumar-a Bihar Chief Minister a lo nih khân term khat chhûng leka Bihar State kawngpui a siam ṭhat hnem hmanzia kha ropui tih piah lam daih a ni ang. Clement Liankûnga (L) khân Nitish Kumar-a hna thawh dàn kha Lalnunṭâwman TV-a a kawmnaah chiang takin a rawn sawi a. A va ngaihnawm teh lul êm! Good Raj ni ṭhin kha India rama state ṭhang chak ber pakhatah a siam hman a ni.

Keini ramah ve zawng thil sawi rawtui hi kan thiam a, a taka thawhah erawh chuan ‘NIL’ kan ni emaw tih mai tùr a ni. Chu vàng alâwm, state dang Chief Minister te hi kan awh rum rum ṭhin; awh hlawhtlin tik ni a awm dâwn chuang si lo. Chil pûtin mi state hmasâwnna hi kan thlîr reng mai dâwn em ni ang?

Kan ramah hian ruahtui a tla tam thar thut a ni lo a, kan lungte hi a chhe thar thut lah a ni lo. Hêng zawng zawng hi kan hriat sá vek, chuti chunga kawng ṭha zâwk siam dàn ngaihtuah chhuak thiam leh siam thei kan mamawh a nih hi!

Kan ram kawng chhiat chhan lah chu puh tùr kan hre nãwi tam angreng khawp a:– Contractor vàng pawh a ni ang a, engineer-te vàng pawh a ni ang a, ruahtui tam vàng pawh a ni ang a, kan ram lung that loh vàng pawh a ni ang a,” te kan ti kual ta mai mai zawng a nih hi!

Kâr hmasa khân Kidron kawr dung leh Hinnom kawr dung motor kawng thlalâk, September 1, 1990-a keima lâk ngei mai kha ka rawn târ chhuak a. Tuten emaw hremhmuna an ngaih Gehenna ruam mai mai mah khatiang tak khân anni chuan an chei thei a; keini erawh chuan kawr ruam pawh ni lo, tlâng dung mual mar ṭha lâiah pawh kawng ṭha aruãi kan siam hlei thei si lo. A mak tih piah lamah a MAK a ni ringawt!

Mizo engineer-te pawh hi mak ka ti deuh ṭhin; an zir lâi kha chuan ‘Gold Medal’ hmu khawpin an thiam a. An zir zo ta chêng a, duh thâlin hna an thawk a; kan ram kawng siam leh in sak te ṭha aruãi a awm mang si lo. Anmahni zâwk hi ‘lian tual tual!’ ah an chang ta mai zâwk emaw ni? UT lâia cement concrete in sakte kha tûnah chuan hmuh tùr alawi a awm tawh lo; a awm chhun pawh a rîl /ruh ro a lang fur tawh mai zâwk a ni.

Ti leh ṭhin ila, sâp rama lehkha ka zuk zirnaah kha chuan an college building tam zâwk mah kha kum zabi 15/16/17 vêla sak a ni a; chhe tùr hmêl pawh a la pu ve eih lo. Nikhua a lo rei tâkah erawh chuan bangte chu a bàl lo thei lo ta ṭhin a; chutiang bang bàl tih fài erawh chu hnapui tak a ni thung.

Ka luhna St. John’s College-a in pakhat chu Cambridge-a in hlui ber an ti a; kum 1200 vêla sak kha a ni. Tûnah chuan ‘School of Pythogoras’ an ti a. Conference/Seminar/Consultation Centre ah an hmang rim hle. Chei thar erawh chu a ṭûl ve zeuh zeuh ang; ṭhiah tumna erawh chu kum 100 pawh lo kal leh se an nei loh hmèl!

Vai film-ah hian ‘One Day Chief Minister’ an tih emaw ni kha ka en ve tawh a. Hmàn zàn chu khatiang deuh dinhmunah khân ka indin chhintîr vêl a. ‘Thla khat Chief Minister’ ni ve la, tûna CM power zawng zawng hi chelh ve vek si ila, ka thil tih dàn tùr ka suangtuah vêl a. Thil ka siam ṭha hnem hman dâwn hlêin ka inhria. Mahse ka dam chhûng hian thla khat chu sawi loh, dârkâr khat chauh pawh ka CM dâwn dèr si lo!

Kan ram zirna pawh hi ka ngaihtuah ṭhin. Sawi leh sawi hnû, Delhi-a AAP sawrkârin kum 5 chhûng leka Delhi-a sawrkâr sikul an siam ṭhat theihzia khu a makin a ropui. Rev. Saiâithanga tih dàn an sawi ang deuhin, “It isss a mirâââcle!” tih mai tùr a ni. Keini ve lah sawrkar sikula thawk, sum tam tak hlawh, zirtîrtu indaih êm êm bawk site enkawl sikul chu luhna tlâkah pawh kan ngâi ta mang sî lo.

Nikum emaw ni khân Mizo pachal Lalchuangliana (Ex IAS) kha a lo zin ṭumin rei lo tê ka kàwm a. Ani pawhin AAP sawrkar thil tih dân khu mak a ti thlâwt! Electric bill an tihniam êm êm a; tui ni se, a thlàwnin an sem tam hle bawk. Damdawi in ni se, nasa takin an ti hmasâwn bawk a. Ralkhatah chil pûtin an thil tih ṭhat khu kan thlîr reng mai zawng a ni e. Kan ram hruaitute hi chuan, “Hnâr hnuaiah phatna a bo lo,” tih hi an neih zo a ang a. An pha mar zaih zaih reng mai dâwn em ni?

Covid-19 hripui lêng hian min vaw chau zo a; nikum âi mah khân a hluãr tawlh tawlh lawi bawk si. Taksa chak lo sâ deuh chu a boruak ringawt pawhin min chai chàu a nih hi! Covid-19 hripui lêng do kawngah erawh chuan sawrkar hian a theih tâwp a chhuahah ngâi i la; sawi tùr vak ka hre ve pha lo.

Covid-19 hripui lêngin Europe a tuam tirh khân Italy ramah khân an thi zawih zawih mai a; a thî-ate lah kha a upà pà an ni bawk si. Tûnah erawh chuan Italy thãwm chu a reh ta daih thung a. Ka thlìr dàn fuh lo em ni zâwk? Keini chu a ni tèlin hri vei kan pung zâwk emaw tih tùr a ni a; sawrkar thiam loh âi mahin Mizo hi intlawh pawh nasa tak hnam kan nih vànga inkài darh kan nih a rinawm mah mah zâwk lo maw? Chu vàng chuan mipui hi kan fimkur reng a ngâi ang. Loh theih loha ka chhuak hrãm tih loh hi chu chauh phah zâwk pawh huamin ka tawm char char mai dâwn a ni.

Covid-19 hripui lèn vànglâi takin Assam nêna kan ramrî a buai zual lehnghâl a; hei hian lung a tizîng lehzual bawk. Ramri sawi hi chuan rilru hi a ṭang at reng mai a; dem tùr hi kan zawng ruai mai zêl. Chu vàng chuan tûn ṭum chu sawi tam lo zâwk ang.

Thil pahnih khat erawh chu sawi loin kan awm thei lo. Ramri vèn him kan tum dàn hi a hnatlâng thil lutuk deuh lo maw? Mipui an tel ve tùr a ni lo tihna ni loin mipui hnatlângah kan innghat thui lutuk deuh. Police awmna ni se, hnatlâng kutah kan innghat ta ber emaw tih tùr a ni a; kawng laih thlengin JCB hnatlâng an awm a ni lo’m ni kha! Ramri hi hman aṭangin lo tihmasâwn tawh se, tûn âi chauh chuan a changkãng tawh ang a; police-te tân pawh a hrehawm nêp hle ang.

Mizoram Assembly session ka lo thlir ve aṭanga ka hriat, CM khân Assam commando chungchângah khân Assam CM thusawi kha a man fuh lo nge, kei hian ka man fuh lo zâwk? Assam CM khân commando din a tum thû a sawi lo a; a neih sâ chu ramrî-ah rawn dah a tum zâwk a ni lo’m ni? Assam CM sâp ṭawng kha ka man fu lo zâwk em ni ang? A sawi tûk lawk zànah khân Dholai-ah emaw ni, armoured vehicle nên eng emaw zât an lo thlen chhoh kha. Cachar SP thar, nu hmêlṭha vak lo, Ms Ramandeep Kaur IPS kaihhruainain Dholai khawlaiah an vâk sap sap a nih kha! Mahse, kan zãm tùr a ni lo, Assam ‘black panther commando’ mai mai âi chuan Mizoram police-in silai kah an thiam zâwk daih ang a, an chalah an lo hrilh fiah fak fak mai ang!