MI BIRU - UIAWM SI (Upa P.C.Lalramchhana@Marama)

September 14 zàn dâr 10 vêlah chuan WhatsApp-a ka group pakhat ka han en thuak chuan thu thin ṭhâwng tak mai “Marama a thi a ni mâw?” tih zawhna chu ka hmu ta tlat mai a. Chu thû chuan min nghawr nghîng dawt a; a hnû lawkah chuan a thi ngei a ni tih an rawn sawi chiang ta a. A thihna chhan chu ‘heart attack’ a lo ni. An sawi zêl dàn chuan a nau awmpui Châwia’n eirawng a bâwl a; chumi hlàn chuan Marama chu a muzâl a, chaw ei tùra a han kai tho tùr chu biak tùr a awm mumal tawh lo. Civil Hospital panpui a ni a; nurse duty-ten theih tàwp chhuaha an bâwihsâwm chung pawhin a tlin ta lo a, mual min liamsan ta a ni!

Marama thih thû chu September 14 zànah chuan min duhsaktuten ka hminga WhatsApp Group an siam pathum, ‘Revd Chuauṭhuama Huang’ 1, 2&3-ah chuan sawi zui laih laih a ni a; kei pawhin mut zâi ka rêl thei bîk lo. A hmêl enin mi hrisêl tak, thothãng ṭha leh inthazo tak niin a lang si. Mahse mihring hrisêl ṭha àwm tak pawh hian chhûng lamah mawih rûkna kan lo nei leh tlat ṭhin. Marama pawh zîng kârah chuan Kohhran Committee-ah a la tel asin.

Upa P.C. Lalramchhana@Marama chu tu nge ni? Khawi vêng nge? He mi biru, uiawm si hi mi tam takin tu nge a nih an hre lo ang. Kei pawhin ‘Marama’ tih bákin ka hre ngâi lo; amah ka hriat ṭanna pawh kum 6/7 vêl chauh kha a ni. A thih tákah a chanchin an ziah aṭangin a hming pum ka hre ve chauh. Tlangvâl senior tih mai tùr, kum 44 mi, Kohhran Upa ni bawk a ni. Kohhran lian leh ropuia Kohhran Upa erawh a ni lo. A vêng hming min zâwt maw? Sèrchhîp Constituency MLA bye-election neih dâwn campaign laia Sèrchhîp bialin MNF candidate an thlan tlin loha hmusittu tùra an sawi ‘Ràngvamual’ kha maw le! Mi tam takin a vêng hming pum pawha an sawi duh loh, ‘RV’ ti-a an sawi làr záwk ṭhin Ràngvamual Kohhran Upa ngat a ni.

“Nazareth khuaah thil ṭha a chhuak thei em ni? He zawhna hi Nazareth mite tân zawhna lei kuai tak, hmusitna ṭawngkam a ni ngei ang! “RV-ah mi biru–uiawm si a chhuak thei dâwn em ni?” in ti maw? Sèrchhîp mipui hmusit thei tùr anga sawi Ràngvamual hi mi tam takin vêng hmusitawmah an ngâi maithei. Hmuhsit vêng ni rih mah se, eng tikah emaw chuan vêng thianghlim tak a la ni lo ang tih tu nge sawi thei? Tûna Aizâwla vêng thianghlim leh kohhran chak ṭha tak dinna ṭhenkhat hi kum 1980 vêlah pawh khân zu tamna, an dai vêla zu thuhrûk tam vànga rûlngân puanna vêng, Mizoram Assembly Speaker Dr. H. Thansânga hoa ‘Rûlngân Commmittee’ an din phahna vêng a nih kha. Tûnah erawh chuan vêng thianghlim tak a ni tawh hlawm si!

Marama hi min duhsaktuten ka hminga Group an siam Revd Chuauṭhuama Huang No. 2&3-ah chuan ‘Admin’ zîngah a tel a; Group No.1-ah erawh chuan member pângngai a ni. Min duhsaktuten Group dang an siam pakhat ‘The Cantab’-ah pawh member a ni. ‘The Cantab’ erawh hi chu group lian a ni lo a, member tam ber lâi pawhin 30 kan pêl hret chauh a; tûnah tak phei chuan Marama awm ta lo nèn 26 chiah kan ni. The Cantab member-te chu hmun hrang hrang - Bethlehem Vêngthlang, Chhînga Vêng (3), Dongkamukan (Karbi), Hualngohmun, ITI (2), Kanan, Khatla East, Khawzâwl, Khuangpuilàm, Kolasib, Luangmual, Lily Vêng, Lunglei, Ramhlun North, Ramhlun Vêngthar, Ràngvamual, Sabu (West Kameng, Arunachal), Saron Vêng, Sihphîr, Tlabung, Ṭhiak, Vaphâi,Vênghlui, West Phailêng leh Zemabâwk te an ni. Vànduaithlák takin Lunglei leh Ràngvamual-a kan member-ten chatuan ram min pansan ta!

Member zîngah hian kei tih loh Pastor 1 leh Kohhran Upa 3 an awm a; tûnah erawh zawng Maraman min peih lohsan tak avàngin Kohhran Upa 2 chauh an ni ta! Member-te hi hmun hrang hrang aṭanga pawh khâwm, nula senior deuh leh ’nior lo deuh te, tlangvâl senior deuh leh ’nior lo deuh te, ṭhenkhat lah film star angreng, pakhat phei chu Taliban ni àwm tak, ṭhenkhat lah kut themthiam, mi thlalâk duh duha chei kãwi thei te an ni nawk a; engtianga lo inhàwr khâwm nge an nih pawh ka hriat loh, vêng inkàrakîk tak taka awm, innêl phian hlawm lawi si an ni. Pathum chu Kohhran Upa ‘Synod tak’ an ni a, pakhat hi chuan min lo kalsan ta si!

The Cantab member-te hi an inngaina êm êm mai a; inngaina satliah mai pawh ni loin an induhsak bawk. Chhiat ni ṭhat ni-ah an inngaihsak a; nupui pasal nei an awm pawhin an phák táwk ang zêlin lawmpuina an inpe hrãm zêl a. Tûn hi member thi kan neih vawi hnihna a ni a; a hmasa zâwk chu Lungleia kan member Mahmuna chuan July 18, 2019 khân min lo kalsan tawh a, group member eng emaw zât chu a vuinaah an va kal hrâm a. Tûn ṭuma Marama thihnaah pawh hian The Cantab member eng emaw zât a vuinaah zuk telin thlànmual thlengin an zuk thlah a ni.

The Cantab member-te hian kan in tlâwm taka chaw ei hi an chák tlat ṭhin a. Anmahni phák tâwk tê têin sum an thawh khâwm a; vawi 2 (March 31, 2017 & November 2, 2017) khân kan inah châw an rawn ei tawh a. Khatia kan ina châw an ei zàna an hlim tlànzia te kha. Kan kawt zâwl zîm tê-ah ṭhutthlêng la chhuakin hlim takin an titî mawlh mawlh hlawm a. Khatih huna Marama thlalákte kha tûnah chuan hnuk tiulh mai a chang ta.

Kan ina chaw ei buatsaih tùr khân The Cantab member nula/ nûte chu an bazar a, tui takin rawng an bâwl a. Kan zanriah ei kan hlim tlànzia te kha; tûnah zawng Marama a awm ta lo. Tûnah pawh hian The Cantab member-ten kan ina chaw ei chák thû hi an rawn vawrh chhuak leh zauh ṭhin a. Covid-19 vànga SOP hian chaw ei khâwm a khap bur si. Boruak thawven veleh zanriah kan la ei khâwm leh ang a, mahse Mahmuna leh Marama erawh an tel ve thei dâwn tawh si lo! Hetiang boruak kârah chuan The Cantab member-ten chaw ei khâwm pawh kan rawt ngam tawh dâwn em ni?

ATC-a ka zirlai chhuakten kum 70 ka tlin lawmna atâna lehkhabu an buatsaih ‘Mizote leh Pathian Thu’ tih, Synod Conference Centre-a tlângzarh nite khân The Cantab member-te kha an phûrin an hlim tlâng teh asin. Member-te kha Kolasib, Lunglei, Ṭhiak, Khuangpuilàm aṭang tein an lo fuan khâwm a. Khuangpuilam aṭanga lo kal nu lianpui phei kha chu ke ruh tliak, ngala thîr phùm la invuah, bãi suih suihin a rawn thleng chho hrãm a nih kha!

Hêng miteho inthlákhlelh thiamzia hi kei, Group hming putu ber pawh hian ka la hre thiam pha lo. Dik tak chuan châw kan ei khâwm khân an rawn kim thei bîk lo a, member-te pawh hi hmâi chhanah ka la hmu kim lo zâwk hial emaw ni, chuti chung chuan a rûk takin kan inzawm nghet fû lawi si! Kum 70 ka tlin lawm ni khân The Cantab member-ten an birthday an hmang ta zâwk emaw tih tùr a ni.

Tûnah hian lehkhabu pakhat ka buatsaih mêk a. Pathian zâra dam renga kan awm chuan nakkum 2022-ah khian kum 75 ka tling dâwn a. Tûna ka lehkhabu buatsaih hi kum 75 ka tlin lawm nî-a tlângzarh tùr a ni a, The Cantab member zawng zawngten anmahni pian champhaphák emaw an ti leh zâwk ngei ang ti-a ka lo suangtuah rilrûk lâiin Marama erawh chuan min lo kalsan ta si.

Marama hi June 2, 1977-ah Lunglei Civil Hospital-a piang, naupang pian ṭha leh duhawm tak a ni. A lo puitlin hnûah rual pawl thiam, mi hneh thei tak leh hruaitu nihna nei ṭha tak a ni. Tleiràwl sual nei ve bawk mah se, a harh chhuak thuai a; Thlarau Thianghlim hruainain a hun tàwp thlengin Pathian rawngbâwltu rinawm tak a ni.

Kolkata aṭanga ruih hlo ngâite enkawl dàn zir chhuak a ni a; kum 2005-ah BTh a zir zo bawk. Kum 1997 aṭangin Synod Revival Team Joshua Operation a zawm a; a hnûah phei chuan indangin Synod Revival Speaker ah a ṭang tawh bawk. Pathian rawngbàwl hi a tuichilh tawp a ni ber.

Tualchhûng rawngbàwlnaah pawh a bãng chuang lo. Ràngvamual Branch KṬP Office Bearer leh Hunthar Pastor Bial KṬP-ah Assistant Leader a ni tawh bawk a; kum 2017-ah khân Leader a ni nghe nghe. October 10, 2020 khân Aizâwl West Presbytery I chuan P. C. Lalramchhana@Marama chu Ràngvamual Kohhran Upa atân Vaivakâwn Biak Inah an nemnghet ta a ni.

Marama hi tûnlai Mizo ṭhalaite zînga Pathian awm ring lo intite buaipuitu leh hnial ṭhintu a ni a, anniho laka Kohhran humhimtu huaisen, kohhran humhalh duh bur mai a ni. A han thih meuh chuan a hnial ber ṭhin Pathian awm ring lo intite hlei hlei chu amah ui nasá sá an ni ta emaw tih tur a ni.

Marama hre tawh hi chuan amaha ṭhatna inphûm kha kan hmuh chian êm avàngin kan ui thû kan sawi bâng thei lo! Amah hre chiang êm êmtu kan group member pakhat, hmun hla taka missionary thawk lâiin a chanchin a rawn ziah aṭang hian mi biru uiawm a nihzia a lang chiang hle. Ani chuan hetiang hian a rawn ziak a:–

“Pathian bèl tlat mi a ni. Pathian thû a duh êm êm a, a ràwn tlâk hle bawk. Theologian tam tak ngam loh apologetics a tuichilh bur a. Philosophy a hre êm êm a, mi tam tak hnial ngam loh atheist-te pawh hmin tumin a hnial fo. A hnialna chuan anniho chu a tihla lo mai ni loin an nèl phahin an ngainat phah hlauh zâwk. Apologist a nihnaah hian Kohhran leh Kristiante tân chànna nasa tak a ni.

“Mi tuarchhel a ni a; harsatna tuar loh a nei meuh lo. A harsatna leh tuarna chu eng lâi mahin a inbawh behtîr ngâi lo. Rûmna, khawharna leh beidawnna a va tuar chi kim tak êm! Mahse harsatna khân hneh theih loh mihringah a siam si!

“Mi ṭanpui duh reng mi a ni. Amah kha a hausa lo, in leh lo ṭha tak leh zau tak a nei lo; a awm theihna tâwk a nei a, a lung a âwi. Nun nuam thlahlelin a hmanhlel lo. Mi ṭanpui nân a neih a ui ngâi lo a; insem kâwt ṭhak khawp pawhin mi a ṭanpui hreh lo. Mi pângngai a ni lo em ni tih hial tùr khawpin a insem cha thei nia! A bial chhûnga mi harsa leh rethei, bakberh, ṭanpui ngâi a hmuh chuan a en liam mai mai thei lo. A sumin a tlin loh pawhin mi dang hnênah a dilsak fo. A ngamtlák zualte chu, “Chuti zât chu thawh rawh, chu mi kha mi chu ṭanpui a ngai,” a ti hmiah zêl. Kan group-ah pawh mi ṭanpuina tùr a rawn khawn tawh! I hmangaih mi retheite hian an va ui zual dâwn che êm! Kei pawh ka account nambar min dil ngãng ngãng tawh. ‘Parawl ka ni a, ka hautak lo, ka theih ang angin ka pui duh che’ tiin tih tak zetin min dîl tawh. Ka pe ta lo.

“Hetiang khawpa mi tâna luang chhuak, cha kàwn vek duh hi inzai hmabáka a awm khân kan ṭhian zahoah pawisa kan thawh khâwm ve a, kan pui ve a; puih lêt kha kan va phûr tak! Pawisa inkhawn a nuam khawp mai. Kan pe tam thei lo thung. Pêk pawh khân a zakin ṭûl a ti lo viau a nih kha! Insem chá, mi pûktír, rulh leh loha a sîng chuang bî thlenga a inpêk ral lâi pawhin a phun ngâi lo.

“Ṭhiante ngâi pawimawh mi leh hûi khâwm thiam mi a ni. A ṭhiante chu a thlahthlam ngâi lo a, a theihna chinah chuan a hnaih tlat ṭhin. Mi hausa leh rethei a thliar ngâi lo a, a lêt teh tùr a phût ngâi hek lo. Hausak avàngin a ti huam ngâi lo a, retheih avàngin a thlahthlam ngâi hek lo. Ṭhiante tlawh kual a peih êm êm a, a ṭhianten an ngaina êm êm vek mai a ni. Isua ang deuhin dinhmun hniam zâwkte chu a ngaih pawimawh hmasakte an ni. Mi awm thei deuhte âiin mi chhumchhiate a dah pawimawh zat zat ṭhin.

“Revival team ang te, Synod-a a tel tawh loh hnû thleng pawhin a rawngbàwlnaa zui duh, addict, sim zuai, sim chiah lo thlengin an zui duh phawt chuan a mualpho lehna tùr pawh ni se a hnar ngâi lo. A kãwi khâwm vek zêl. Chêt chhiat zeuh zeuh pawh a nei reng. Chu chuan a lehpekah a hnartîr chuang lo, “Keini akâr min zui châkte chuan min zui rawh se, ka camper-te an ni nghâl mai” a ti hlauh ṭhin. Fel thlapa rawngbàwl kher kha a ti ve vak lo. A châng chuan a team member-te ngei kha camper-ah a ngâi hmak zêl nia! A va Isua tak e âw!

“Harsatna ngam loh ni mah la, thihna kut vâwt meuh chu i ngam bîk si lo! I kalnaa kan kal ve theih nân a ângchhûnga i awmna Pá ke bul aṭang ngei khân chakna kan neih theih nân min lo dìlpui ang che âw. I ṭhiante, i chhûngte, i lainate, i bial mi retheite hian i thî tih hi pawm har kan ti. Kan mittui kan dang zo lo. In phakar êm mai, Hmuna nèn khân min kalsan daih bîk mai. Nuam in ti tawh ngawt ang chu. Mangṭha mawlh mawlh! I ruang tal kîl ve theih ka va duh êm! Lo zin i tum nên, min hàwsan ta daih záwk si!”

A sei ta lua in ti maithei; kan hriat chen hi in hre ve tlat lo alâwm! Mi biru-uiawm si chanchin hi ziah zawh theih lohnain min nang a nih hi. Táwk lo chungin tâwk dâwn mai teh se! Kan ṭhian, kan group member Mahmuna leh Marama chuan min lo kalsan ta si. Anni pahnih kha mi thil phal ve ve, mi tâna ui nei ngâi lo an ni. Mahmuna kha chu lehkhabu pêk chhuah lama thil phal a ni; kei pawh lehkhabu man to deuh min pe nia! Mi tam takin anni pahnih Marama leh Mahmuna kha kan hriat chian angin an hre ve lo. Keini erawh chuan mi biru uiawm si leh entawn tlák an ni tih kan hre chiang. Anni zawng an ngaihtuahawm tawh lo a; keini nungdama la awmte hi ngaihtuahawm zâwk chu kan ni asin.

Upa P. C. Lalramchhana@Marama mual liam ta chu Ràngvamual Kohhran tân chànna nasa tak a nih rualin keini ‘The Cantab’ member tân tak pawh hian chànna namên lo tak a ni. Amah kan uizia sawi zawh theih lohna hian min nang a ni ber mai e. Maram, mangṭha le. Kan ngaih che hi a bâng dâwn lo.