Guest writer
Revd Chuauthuama
SYNOD RESOURCE CENTRE
September 20 (Thawhṭanni) chhùn dâr 12-ah khân Mizoram Synod Moderator Rev.Dr.C.Lalhlîra chuan Sikulpuiah ‘Synod Resource Centre’ chu a hawng ta a. Synod Resource Centre hi Mizo ṭhalai zînga Union Public Service Commission (UPSC)-in All India Services & Central Services (AIS&CS) Examination a buatsaih exam tumte tâna inbuatsaihna hmun pawimawh tak a ni dâwn a. Synod Resource Centre hi thla 2 hma lamah daih khân hawn tùrin ruahman fel a ni tawh a; mahse hawn ni tùra ruat hmá lawkah sawrkarin inkhàrkhipna khauh záwk a kalpui leh ták avàngin kan hawn tlai phah ta a ni.
Synod Resource Centre lo din dàn tlângpui chu hetiang hi a ni. Kum 2018 Synod Inkhâwmpuiah khân Lunglei East Presbytery aṭangin “Central Services-ah Mizo kan tlin tam theih nân Synod-in hmâ la rawh se,” tih thû a lo lût a. He thû hi Synod Inkhâwmpui chuan Synod Executive Committee (SEC) bawh zui tùrin a dah a (2018 Synod Gen. 16). Synod-a agenda lo luh dàn hi kan en chuan “Central Services-a Mizo kan tlin tam theih nân...” tih a ni a. ‘Central Services’ kan tih hian IAS &IPS te hi a huap tel emaw kan ti ṭhin a. IAS,IPS leh IFS (IFoS) te hi All India Services tih bîk a ni a; Central Services a ni ve lo. Central Services-ah chuan chi hrang tam tak - ICAS, IDAS, IDES, ICAS, IOFS, IRS, IRAS, IRTS, etc., a awm ṭeuh mai a; hêngte hi chu ‘All India Services’ tih a ni ve lo thung bawk. AIS&CS Examination hi UPSC-in a ruala a buatsaih Civil Services Examinations (CSE) tih bîk a ni bawk.
Synod Executive Committee chuan Synod thu tlûkna bawh zui tùrin mi pali a ruat a (SEC 279:17). Chûng mi palite chuan a chunga kan sawi ‘Central Services’ tih ringawt chu huap zau zâwk tùra her remin ‘All India Services & Central Services bák Central Secretariat Services Group B’ pawh huam telin ruahmanna an siam a. An ruahmanna siam chu SEC chuan lo pawm lehin “Sub-Committee member tùr pawh Synod Officers Meeting (OM)-in lo ruat se, SEC-ah rawn thlen leh rawh se,” tiin a rêl a (SEC 280:55).
Mi 4-in ruahmanna an siam chu OM-in zût mâmin Sub-Committee member tùr a rawt pawh chu SEC chuan a lo pawm ve leh a (SEC 281:21). Sub-Committee hmingah chuan ‘Zirlâi Viltu Committee’ tih a ni a. Zirlâi Viltu Committee chuan All India Services & Central Services (Group A&B) exam tumte tâna inkaihhruaina tùr lehkhabu a buatsaih ta a; chûng lehkhabute chu hêngte hi an ni:
(1) AIS & CS Group A&B-a inhlàn kai tumte LUHKÂ
(2) Civil Services (Main) Examination Syllabus Bû
(3) Indian Forest Service Examination Syllabus Bû
(4) Other Active Examinations under UPSC Syllabus Bû
Hêng lehkhabu 4 hi Synod Moderator chuan Synod Resource Centre a hawn ni khân a tlângzarh nghâl bawk a. Hêng lehkhabu pali zîngah hian LUHKÂ hi a laipui ber a ni a; phêk 120-a chhah a ni. LUHKÂ hi All India Services & Central Services exam tumte thil kalhmang kawhhmuhna ber a ni a. Part A,B,C,D,E&F-in ṭhen a ni a. Part A-ah hian AIS&CS sawi fiahna bâkah exam tumte tâna thil pawimawh tak tak tàr lan a ni.
Part B hi Indian Forest Service (IFoS) exam tumte tân bîka kaihhruaina a ni. Part C chu UPSC-in Services dang exam a hranga a buatsaih ṭhin Indian Economic Service (IES), National Defence Academy (NDA) leh Naval Academy Examination (NAE), Combined Defence Services Examination (CDSE), Combined Medical Services Examination (CMSE), Indian Statistical Services (ISS), Engineering Services Examination (ESE), Central Armed Police Forces Examination (CAPFE) leh Geo-Scientist Examination (GSE) sawi fiahna a ni.
Part D chu Staff Selection Commission exam sawi fiahna deuh bîka ni a. Part E&F te chu Fuihna, Inpuahchahna leh lehkhabu chhiar tùr inkawhhmuhna a ni. LUHKÂ bu chhûng thu tam zâwk hi English-a ziah sá lák chhàwn a ni ber. LUHKA bû hi phêk 120 a ni a; Rs 50 man a ni.
LUHKÂ bâk hi chu ‘Booklet Series’ tih a ni a. ‘Booklet Series –1’ hi All India Services & Central Services General Studies leh Optional Paper Syllabus a ni a. Hêng syllabus-te hi internet-ah hmuh mai theih a ni náin hetianga a bûa dah chhuah a nih hi chuan AIS&CS exam tumte tân en mai theih a ni a, chuvàng chuan an tân a awlsam phah ta bîk hle a ni. Mi tam tak tân chuan internet hman hrim hrim hi thil awlsam tak a ni lo bawk. Booklet Series –1 hi a chhah ber a, phêk 182 a ni a; a man chu Rs 90 a ni.
AIS&CS Examination-ah hian Paper I chu ‘Essay’ a ni a. Paper II–V thleng hian ‘General Studies Paper’ tih a ni a. Paper tin hian Marks 250 a pû a ni. Paper VI&VII hi ‘Optional Paper’ a ni a. AIS&CS Exam tumte chuan Optional Paper 2 an thlan a ngâi a; Syllabus aṭang hian mahni Optional Paper tùr 2 chu thlan a ngâi a ni.
Mizo ṭawng hi Indian Constitution Eighth Schedule-ah tel ve tawh sela chuan Mizo ṭhalai tam tak chuan Optional Paper 2 atân an thlang duh ang a, exam-ah pawh an tih ṭhat phah ngeiin a rinawm. Mizo ṭawng hi Indian Constitution 8th Schedule-a telh tùra Mizoram sawrkar pawhin ṭan a lák nasat hle a ngâi a; Mizoram Synod pawhin Chief Minister hnênah Mizo ṭawng 8th Schedule-a telh tùr hian ṭan la tùrin lehkha a theh lût tawh a, ṭawngka pawhin Synod hotuten an sawipui tawh bawk a ni. Tûnah hian 8th Schedule-a ṭawng telh dîl 44 zîngah Mizo ṭawng chu 26-na chauh a ni.
Optional Paper 2 chuan Marks 250 ve ve a pû leh a. Exam Paper zawng zawng Marks belh khâwm chu 1750 a ni a. Personality Test (Interview)-in Marks 275 a pu ve leh a ni. CSE Marks zawng zawng chu 2020 a ni.
‘Booklet Series – 2’ hi Indian Forest Service (IFS/IFoS) Examination Syllabus Bu bîk a ni a. IFoS exam hi a hrana UPSC-in a buatsaih ṭhin a ni a; a syllabus pawh hi a hrang hlak a ni. IFoS Examination beih tum tân chuan Booklet Series –2 hi ngun taka zir a ngâi ang. Booklet Series – 2 chu a copy pawh 100 chauh chhut a ni a; a man chu Rs 90 a ni.
‘Booklet Series – 3’ hi Other Active Examinations Under UPSC Syllabus Bû a ni. Indian Economics Service (IES), National Defence Academy (NDA), Naval Academy Examination (NAE), Combined Defence Services Examination (CDSE), Combined Medical Services Examination (CMSE), Indian Statistical Services (ISS), Engineering Services Examination (ESE), Central Armed Police Forces Examination (CAPFE), Geo-Scientist Examination (GSE) leh Staff Selection Commission–Combined Graduate Level Examination Syllabus-te dah khâwmna a ni a. Hêng exam hrang hrang beih tum tân chuan kaihhruaina lehkhabu ṭangkâi tak a ni ang.
Hêng lehkhabute hi hlêp awm miah loin chhut man chauh khuh tùrin a man hi bithliah a ni a; Synod Bookroom-ah lei theih a ni. Indian Forest Service Examination Syllabus Bû bîk erawh hi chu Synod Bookroom-ah dah ve loin Synod Resource Centre-ah lei theih a ni a; a man Rs 90 a ni.
Synod Resource Centre-ah hian Civil Services Examination leh UPSC-in Exam dang a buatsaih exam tumte tâna lehkhabu pawimawhte pawh a hmuna chhiar tùrin dah tum a ni a. Tûnah hian lehkhabu pawimawh ṭhenkhat chu chah mêk a ni a; Covid-19 hripui lêng hian lehkhabu chah kawngah harsatna min thlen rih deuh a ni.
Computer leh Internet Connection pawh dah nghâl a ni a; a ṭùl dàn ang zêlin computer pawh dah belh zêl a la ni ang. Synod Executive Committee ṭhut hnuhnung ber (SEC 291), Ningani (23.9.2021)-ah khân Synod Resource Centre Website siam phalsak a ni tawh bawk a; Zirlai Viltu Committee chuan tûnah hian Synod Resource Centre Website siam tùrin chak takin a bawh zui mêk a ni.
Synod Trust Committee (STC) chuan Synod Resource Centre dah nân hian Sikulpuiah hmun remchâng tak min siamsak a. Sikulpui Headmaster Upa Zonunmâwia leh a Staff-ten Centre hmunhmâ buatsaih kawngah nasa takin an thawk a; an chungah Zirlai Viltu Committee pawh a lâwm hle a ni. Synod Executive Committee-in Synod Resource Centre vil tùr hian Office Assistant level thawktu pakhat lâk a remtih angin tûnah chuan lâk a ni tawh bawk a; ani chuan Centre hi ni tin, Inrinni pawh huam telin a hawng ṭhin ang. Covid-19 hripui lêng avàngin Synod Resource Centre hi duh angin kan hawng hmâ thei ta lo a. Hetianga hawn a lo nih tákah chuan Mizo ṭhalai tam takin hman ṭangkai nachâng hria se tih hi Mizoram Synod beisei dàn a ni a. Synod Resource Centre zawma member ni tùr hian kohhran pâwl eng mah inthliarna a awm lo a; Mizoram mi nih chuan a tâwk a ni mai. Tih tak zeta All India Services & Central Services leh UPSC-in Exam dang a buatsaih rêng rêng exam tum tû pawhin Centre hi zawm theih a ni. Thil chinchâng hre chiang duh chuan a hmunah ngaihven theih a ni a; Zillai Viltu Committee member-te hnênah pawh zawh theih a ni ang. Tûna Zillai Viltu Committee Member ni laite chu:-
Rev. K.Lalrinmâwia Executive Secretary (Chairman)
Pi Zirkûngi Principal, SHSS (Secretary)
Rev. Dr. H.Vànlalauva (SEC Member)
Revd Chuauṭhuama (SEC Member)
C.Lalsâwta IAS Rtd
R.L.Rinawma IRS Rtd
Benjamina IDAS Rtd
Synod Resource Centre hi changtlung zâwka la siam chhunzawm zêl a ni ang a. Nakinah phei chuan Mizoram Christian College (MCC) pêng pakhat ang deuhin MCC Campus-ah changtlung lehzuala la bun tùrah ngâi ila. Kan hriat angin Mizo zîngah All India Services leh Central Services-ah tling an awm ta mang lo a. IAS leh IPS phei chu Mizorama thawk tùrin duh mah ila, Mizo lák chhuah mai tùr an awm mûmal tawh lo. Mizo ngei Chief Secretary ah kan duh phei chuan tûna Mizo IAS senior kan neih 3-te, Mizoram Chief Secretary ni lai pawh telin kum 4/5-ah chuan pension-a kal mai tùr vek an ni tawh a; kan kang chat lo chauh chu a ni ta mai.
Mizote hi IAS, IPS, IPS leh Central Services-ah te hian lût tam thei ila, India ram state hrang hrangah leh Central sawrkarah ‘policy maker’ zîngah kan tel thei ang a; dinhmun pawimawh tak kan luah thei dâwn tihna a ni. Thil dangah hi chuan eng ang pawhin ti ṭha viau mah ila, sawrkar policy siam kawngah kan lang pha tak tak har khawp ang.
Chu bákah chuan Mizote chu Kristian vek kan ni a; kan awmna apiangah Kristian kan nihna hi kan hmang ṭangkai thei zêl bawk a. Kohhran sum hmang miah loin India sawrkar sum ringin ‘missionary’ ṭangkai tak kan ni thei dâwn tihna a ni. India ramah Mizote hi kan inzâr pharh nasa ve ta hle a; chûng mite tân chuan Mizo Officer lo awm tûte pawh hi an ṭangkâi êm êm vek mai a ni tih chu Covid-19 hripui lèn ṭan tirha Mizorama hàw kan duh lâi khân kan hriat chian hle kha.
Lalnunṭâwman Zonet-a Lalthara-te unau thum a kawm ṭum khân Lalthara (IAS Rtd) khân thil pawimawh tak pakhat a sawi chu, “Mizoin kan ram aṭangin thil thawn chhuah tùr kan nei lo; thawn chhuah tùr kan neih chhun chu ‘human resources chiah hi a ni a. AIS&CS-ah Mizo kan luh tam chuan India ram hmun hrang hrangah ‘some body’ kan ni thei,” a tih kha a dik hle a ni. India ram state hrang hrang leh Central sawrkarah mi pawimawh kan nih theihna kawngpui ber chu AIS&CS exam-a kan tlin tam hi a ni ber mai.
Mizo ṭhalaiten Synod Resource Centre hi hman ṭangkai nachâng hria se tih hi Mizoram Synod duh dàn a ni a; chutiang tùr chuan ṭhalaite pawh kan sâwm a ni. Tih tak zeta miin AIS&CS Exam hi a beih chuan a hlawhtling ngei ang. Thufingah, “Tumna a awm chuan kawng a awm,” tih a nih kha. ‘Ka tum nge ruh sa ruh’ tiin Mizo ṭhalaiten ṭan han la teh u le. Nangmahni pui tùrin Mizoram Synod chu a inhawng reng a nia.