HSLC PASS THARTE FUIHNA

May 10, 2018 khân MZP General Hqrs chuan kumin (2018)-ah HSLC Exam-a TOP TEN-te chu Lal Than­hâwla Auditorium-ah a chawimawi a. Chutah chuan Fuihna Thu sawi tûrin min ruat a; ka thusawi chu Top Tent-te tân chauh ni loin HSLC pass thar zawng zawngte leh zirlai dangte tân pawh fuihnaah ka ngaih nghâl avàngin zau zâwka chhiar theih tûrin ka rawn buatsaih a ni. Hmânah Sinai tlângah Mosian ‘Thu Sàwm Pêk’ a dawng a; vawiinah hian ‘fuihna thu sàwm’ ka sawi thung dàwn a ni. Chhinchhiah tlat ula, vawng ula, zàwm ang che u.

1. Lehkha zir tam lehzual rawh u
Lehkha in thiam thei hle a ni mai thei; in mark hmuh pawh a tam. Tûnlai mark dàn chu a danglam ta hle. Ram buai hmaa Govt. Mizo High School-a kan kal lai chuan kan Headmaster, Pu Sângliana, Mizo zînga sâp ṭawng thiam ber an tih mai chuan, “Ka note ang chiah hian chhâng ula, 60% bák ka pe lo ang che u,” a ti ṭhin. Nangni mark hmuh dàn chu a dang ta hle, 100% te, 99% te in hmu thei ta. In thiam hleah ngai phawt ila; mahse tûn aia nasain lehkha zir ula, in thiam lehzual dâwn nia. Kumina HSLC-a Topper khân Zonet-in an interview khân ni khatah dârkâr 4 vêl chauh lehkha a zir ṭhin tih a sawi. Kei chuan a zir tlêm mah mah ka ti; kha aia tam kha zir ang che u. Lehkha thiam thei chu pâwl hniam laia sàn viau hi a ni lo; mi thiam thei chu an zir sâng tulh tulh a, an thiam telh telh mai a ni. Zir sâng ni ngawt loin mi thiam (educated), rawn tlák, hna thawk thei nih tum rawh u.

2. Pass tûr chauh ni loin thiam tûrin zir rawh u
Pass tûra zir leh thiam tûra zir chu inthlau tak a ni. Thiam tak tak tûr chuan zirlaibu ‘cover to cover’ thiam a ngai. Mizo zînga thiamna lama sawi hlawh tak Rev. Zairema chuan, “Pass tûrin ka zir lo a, thiam tûrin ka zir zâwk a ni,” a ti. Rev. Zairema chuan engkim a thiam emaw tih mai tûr a ni. Mizo zînga pa ràwn kai ber pâwla ngaih C. Rokhûma chuan, “Pu Zairema ropui êm êmna bîk chu, ka zawh apiang min hrilh theih loh a nei rêng rêng lo kha a ni,” a ti (I Ni Min Pêk Hi, 2009:440).

3. Tum neiin zir rawh u
Sâp thufingah chuan, “Tumna a awm chuan kawng a awm” tih a ni a; in tum a sàn chuan in thlen chin pawh a sâng ngei ngei ang. Kumina HSLC Exam-a pakhatna hian ‘nuclear scientist’ nih a tum ngam hi a làwmawm. Mi dangte pawhin tum sâng tak nei rawh u. Middle School emaw High School emaw-a awm lai hian tum neih tawh tûr a ni.

4. Mahni pâwla a thiam ber nih tum rawh u
Eng pawh zir ila, mahni pâwlah thiam ber nih tuma zir tûr a ni; chutianga tum na ná ná chuan pakhatna kan nih ták chiah loh pawhin kan nihna chu a hniam thei ngai lo ang a, thiam lah kan thiam nangiang ang. Zir sâng fû si, thiam chuang si lo nih hi a zahthlâk! A nêp berah pawh kan pàwl sàn ang milin, kan degree milin kan thiam tûr a ni.

5. Mi ṭangkai nih hmasak rih suh u
YMA/Kohhranah inhmangin mi ṭangkai nih hmasak rih suh u. Nakina mi ṭangkai leh chhawr nahawm ni tûrin zir uar hmasa zâwk rawh u. Miin an dem che u pawhin pawiti lo ula, tûnah rih chuan mi ã ang maiin zirna ringawt ngaihtuah ula, in hlawhtlin hunah chuan mi ã an ti chuang lo ang che u. Hemi kawngah hian YMA/KṬP-te pawh an fin thiam a ngai; zirlaite hi Class XII an pass hma chuan beisei tam loh tûr.

6. Zir tâwp ni nei suh u
Mizoin Chawlhkâr ni-ah ‘Zirtàwpni’ kan nei. Kei rawh chuan, “‘Zir tàwp ni’ nei ngai suh u” ka tih che u hi. Kan dam chhûng hi zir nàn kan hmang tûr a ni a; zirna bànsan hi thil ṭha a ni lo. Kan inzir reng ang a, eng hna pawh thawk ila, zir tàwp ni nei loin ni tin thil thar kan zir belh zêl tûr a ni. Kei pawhin zir tàwp ni neih ka tum lo; ka la inzir zêl zâwk a ni.

7. Ram leh hnam tâna thawk thei nih tum rawh u
Tûnlaia kan harsatna pakhat chu Mizo zîngah IAS/ IPS an kangchat titih ta mai hi a ni. Chief Secretary/ DGP tûr pawhin IAS/ IPS senior kan nei ta lo. Ṭhalai lehkha thiamten Mizoram nuam an ti lutuk a, a tum sâng pâwlin MCS/ MPS nih an duh tâwk a; chu pawh mi tlem tê chauh an ni. Mizoram tân chuan an ṭangkai thei ang; chu chauh chu a tâwk lo, India ram tân mi ṭangkai ni thei khawpin IAS/ IPS/ Central Service-ah kan luh tam a pawimawh. Zau zâwka in ṭangkai theih nân inbuatsaih teh u. India sawrkar khâwl chelhtu pawimawh zîngah tel tum rawh u. Mizorama inchhek arbàwm ringawt a táwk mawlh lo.

8. Huaisen rawh u
Mizoten mi huaisen kan ngaisâng ṭhin. Tûnlai ṭhalaite hi huaisenna dikin huaisen rawh u. Thil ṭha ti tùrin huaisen ula, thil ṭha lo ti tûr erawh chuan dâwihzep rawh u. Khawvêl hrût chhuak zawngin hlet chhuah a hun. Ṭiau lui thlanga Mizote hian Ṭiau lui râla kan unaute tluk lohna kan nei; anni chu USA (Maryland)-ah te, Indonesia-ah te an vák chhuak a; an chhûngte sum tam takin an ṭanpui thei. Khawvêl hmun dangah hna thawkin pên chhuak ula, khawvêl hriat in hlawh thei ang. India ram sum hnâr pakhat chu Non-Resident Indians (NRIs) sum rawn thawn luh a ni. Mizo ṭhalaite hi he ram zîm tê-ah hian inhawt buk mai loin khawvêl dâpin hna thawkin chhuak ve tawh ula, Non-Resident Mizo-te sum hi lo luang lût sela, kan ramin hma a sâwn lehzual ang. Vairêngtê pêl loa intihmilenna chauh duh tâwk loin khawvêl dâpa pên chhuaka hna thawk thei khawpin lehkha thiam teh u.

9. Taihmák chhuah rawh u
Mizo zînga IFS hmasa ber K.C. Lalvunga hnênah, “Hlawhtling tûra thil pawimawh 3 han sawi teh,” an ti a. Ani chuan, “Pakhatnaah chuan taihmákna. Pahnihnaah chuan taihmákna. Pathumnaah chuan taihmákna,” tiin a chhâng an ti. Taihmák hi mihringte awm dàn tûra Pathian ruat a ni; taima lo chuan Pathianin a ruat dàn a bawhchhia a ni. Isuan, “Ka Pain tûn thleng pawhin hna a thawk reng a, kei pawhin ka thawk a ni,” a ti (Jn 5.17). Pathian leh a Fapa Isua kan chhûn tûr a ni. Kan Pathian hi mi thatchhia, mu thlurh thlurh emaw lêng rawlai mai mai emaw a ni lo; eng lai pawha hna thawk reng a ni záwk. Johanan ringtute chu ‘Pathian hrin’ kan ni a ti a; keini hian taihmák kawngah min hringtu Pathian kan chhün tür a ni.

10. Pathian ṭih rawh u
Hêng zawng zawng hlawhtlinna tûra pawimawh ber chu Pathian ṭih a ni. Pathian ṭihna tel lo hlawhtlinna chu ropuiin lang mah se ropuina lem, ropuina dawhã mai a ni. Mi chutiang chuan thih hnûah thu an sawi thei ngai lo. Vawiin thlenga Abelan kan hnêna thu a sawi chhan chu Pathian a ṭih vàng a ni. Pathian ṭihna nên engkim ti ang che u.

Pathian thu chuan, “Lalpa ṭih chu finna bul a ni” a ti a (Thuf 1.7; 9.10a). Thuhriltu chuan, “Pathian ṭih la, a thupêkte vawng rawh; hei hi mihring zawng zawng tih tûr chu a ni mai,” a ti bawk a (Thuh 12.13b). ‘Pathian ṭih’ awmzia chu eng nge ni? Bible chuan ‘Lalpa ṭih chu sual huat a ni,” a ti a (Thuf 8.13). Chu chauh chu a ni lo, Pathian thu vêk chuan, “Lalpa ṭihnain miin sual a kalsan ṭhin,” a ti leh bawk a (Thuf 16.23). Sual kalsan ringawt chu Lalpa ṭih dàn ṭha ber a la ni lo, Pathian thu vêkin, “Sual kalsan la, thil ṭha ti rawh; remna zawng la, a ûmin ûm rawh,” a ti (Sam 34.14). Pathian ṭih mi chuan sual kalsan duh tâwk mai loin thil ṭha i ti zui ṭhin; chu pawh chu a la duh tâwk lo - remna a la ûm zui zêl a ni. Bible-in remna (Heb. shalom) a tih chu mi dang tâna a ṭha ber duhsakna a ni. Chutiang taka mi ṭangkai in nih theih nân chuan Pathian ṭih chungin lehkha zir ula, Pathian ṭih chung zêlin engkim ti ang che u.