NGAIHTUAH A TITHUI MANG E!

Nikum lawkah doctor zir tûr zîngah Chakma an tel avàngin kan buai luai luai a; Minister pakhatin a bàn phah hial a. Chutih lai chuan Chakma pakhat chu IAS-ah a lo tling ve leh nawlh thung a. Eng nge tih theih kan neih? Lehkha an zir nasata an thiam miau chuan eng exam-ah pawh an tling thei rêng ang chu. Hetiang hi chu thawh nasata hlawh chhuah a ni alâwm. An thawh hah man an hmu a ni mai; hna zawm lo tûrin tih theih kan nei tawh lo. Mizoramah Chakma nuai tel deuh thàw an awm a; Arunachal-ah sîng eng emaw zât an awm bawk a. Arunachal-a awmte chu an dah hniam lui deuh ngei a, mahse India ram hmun hrang hrangah lehkha zirin an kal thei a; Mizoramah phei chuan zalèn takin an lo kal a, CADC-ah hna pawimawh an thawk fur tawh a ni.

Kumin NEET 2018-ah Mizoram aṭanga exam zînga sâng ber chu Chakma a ni leh tlat mai a; a ti ṭha zual 10 zîngah Chakma 3 ngawt an tel bawk. Hei hian ṭan an lák nasatzia a tichiang hle. Nikum lawka Chakma issue buaipui lai khân an zirlai hotupa chuan Chakma zirlaite chu nasa zâwka lehkha zir tûr leh tûn hnua exam awm lehah tam zâwk tling thei tûra inbuatsaih tûrin khauh takin a fuih a nih kha. An zirlai hotupain a fuihna chu a lo lang chhuak ta nghâl a; NEET-2018 exam-ah chuan Mizo an khûm ta duai mai a ni. Mizo zirlaite hian tlàwmah kan la ngam em dâwn nge kan uipui tui lian thlîr mai mai zâwk dâwn?

Mizote pawh All India Civil Services Examinations-ah tling alawi kan awm ták loh avàngin tling awm theihna tûrin tûnah râlpui phiarin kan phiar ta a; sawrkar pawhin MYC kal tlangin ‘incentives’ a siam ṭha ta viau a. Mahse incentives îta ti ve mai mai, exam taka tling zo mang lo tûr kan ni palh ang tih a hlauhawm angreng khawp mai. Miten an sawi hi dik a nih ngai chuan hmãna inthlan dâwn khân party pakhat candidate-te chuan an hmunpui lam aṭangin chêng nuai 10 ṭheuh an dawng a; candidate-ten chêng nuai hnih khat bâk campaign nân an hmang si lo a, a bák zawng chu an fanghmano ei ta hmak mai an tih ang deuhin tûna sawrkar hmalákna pawh hi tlin tak tak tum loa rei lo tê atâna hlêpa chantîr duh táwk mai an awm ang tih a hlauhawm deuh roh. DDK leh local cable TV channel-ah All India Services-a tlin tam pawimawhzia sawi ni tawh ṭhin mah se kan inau harh zo tak tak eng em?

Tûnah chuan MIMER din a ni dâwn ta a; MBBS zirna seat lah chu a tam angreng si a. ‘Buana hmaa kherh’ an tih ang deuhin lo thlîr lâwk ila, nakin lawkah chuan kan duh mang loh Chakma leh Bru-te hian MIMER-ah MBBS an la zir ve ngei ang. Seat awm hi Mizoin luah sèn pawh a ni dâwn si lo a, a theih bawk hek lo. Chu chauh a ni lo, nakinah chuan Chhingchhîpa Sainik School-ah te khian Chakma leh Bru naupangte an la kal ve ngei ang a; kan dang thei tak tak lo ang a, indan ngawt chi pawh a ni hek lo ang. Nakinah chuan Mizoram NIT-ah hian Chakma leh Bru-in an la zir ve ang a; tûnah pawh an lo zir tawh zèn mahna! A ti ṭha hlei hlei pawh an la ni mai thei; chuvàngin Mizote hian hnam ral mai tûr nih kan duh loh chuan ṭan kan lák nasat a ngai hle a ni.

Kan ram politician-te hian kan ram leh hnam chhan nân ‘political will’ khauh leh chak tak an neih a ngai a; chutiang rilru pu pha leh pu ngam chu tûnah hian kan nei meuh em? Tûna an dinhmun anga lungâwi hliah hliah ringawt, tlêma boruak so sâng a han awm deuha phu ve deuh eih chauh, a tak taka ram leh hnam hmangaihna nei si lo inhàwr khâwm an ni palh ang tih a hlauhawm ṭhin. YMA-te pawh hi tûn aia chak zâwkin Chakma leh Bru issue-ah hian kal ngam se. Zirlai pâwl (MZP & MSU)-te hian theih tâwp chhuahin an bei ngei mai a; a tak takah erawh chuan an tih theih a sâng vak lo. Ram hruaitute leh NGOs support an mamawh tak meuh a ni. Zophai issue an han siamte pawh hi a ṭha hle a; Central sawrkar an au eih ta hial a. Mahse hei hi a tâwk lo; Central sawrkar hian boundary commission puitling law law din hial sela ṭha tûr a ni a. Mizoram sawrkar hian a nawr chak loh chuan zawi zawiin a zûzi leh mai ang a; a lo arh chhuah leh pawhin zirlaite bawkin Assam police kut thak hnawih an tuar leh mai mai emaw a ni ang.

Bru rál tlân lák lêt chungchângah pawh hian Mizoram sawrkar bákah mipuite hi khauh taka kan din tlat a pawimawh hle a ni. Tûna ruahmanna anga Bru-ho hi an lo kîr a nih ngat chuan an tân lo kìr vawkpa sa a ni ringawt. Leilung pian tirh ata an la hmuh ngai loh leh dawn ngai loh dawngin an lo kîr dâwn tihna a ni a; hemi bák an la ngên zêl a nih chuan a dik zozai bîk lo. Development council tih angreng an puala siamte chu a phala phal chi rual a ni lo; hmun hnih khat leka a hlãwma dah pawh phal tûr a ni hek lo. An miten dik lo taka thil an tih avànga an tlànchhiat hmaa an awmna ngaiah awm sela, mi pângngai an nih chuan hma an sâwn chhawm ve mai ang. Chutiang chu an duh lo a nih chuan tûna an awmnaah khuan a hlãwmin an awm sa alâwm; Tripura sawrkar khuan nei hlen mai ang hmiang. A nih loh vêk leh tûna an awmna khu Central sawrkarin Mizoram chhûngah rîn lût sela, khuta an awm chung khuan Mizoram hnuaiah awm law law ang hmiang.

Mizoram sawrkar bawk hi hetiang kawngah chuan a tum hi saruh angin ruh sela, khauh takin ding tlat rawh se; chutianga a din tlat chuan mipuiin kan thlâwp tlat bawk ang. June 22-ah khân Mamit-ah Synod Social Front political education seminar neiin kan zuk kal a; chumi ṭuma ka thu hriat chuan rilru a tina khawp mai. Seminar-a lo kal kan Pastor-te chuan keinin ration card kan neih hleih theih loh laiin Chakma leh Bru-te chuan awlsam takin a kawp a thuahin an nei thei an ti tlat mai. Tu tihsak nge tia ka zawh chuan Mamit district-a civil supply hotute niin an sawi. Mizote bawk hi hetiang thilah hian a tihnawktuah an ṭang leh ṭhin. Chakma leh Bru duhsak uchuak sawrkar hnathawk kan nei a nih chuan thil dik a ni thei lo ang. Chutiang thil chu awm tak tak a nih leh nih loh Mizoram sawrkar hotute pawh hian en fiah sela a ṭha ang; khawthlang lamah khuan Pastor leh missionary kan nei nual a; chûngho chuan thil awm dàn dik tak chu an lo hrilh thei ngei ang.

Mizoram mamawh chu degree leh certificate nei ṭha ringawt ni lo, thiam tak tak, chhawr tláka thiam ngah a ni; chutiang ni thei tûr chuan kan tu leh fate hian lehkha an zir nasat a ngai. Percentage sâng ringawt pawh a tâwk lo, thiam tak tak nih a ngai. Kan thiamnain a tlin chuan eng exam pawh hmachhawn ila, kan tling ngei ngei ang; kan tlin theih loh chhan chu kan thiam tâwk loh vàng a ni ber. Thiam tûr chuan zir tam a ngai; thiam thei eng ang pawh an zir tam loh chuan an thlen chin a sâng tak tak ngai lo.

Dr Sàwmliana, khãm laih thiam - Durtlâng kawng leh mi dum khàm laitu chanchinah ngaihnawm tih deuh mai ka nei. Hmànah Beraw tlângah sâwn STAM-in chawimawina an pêk ṭumin Chhingchhîp Mualpui aṭanga lo kal, Dr Sâwma naupan lai lehkha zir dàn hre chiang tak chuan, “Sâwma hi chu Krismas ruai pawh ṭheh ve mah se, ruai ṭheh zawhah inah a hãwng a, lehkha a chhiar leh ngat ngat mai a ni,” a ti. Min va han hneh tehlul êm! Mi fing leh thiam ni tûr chuan miten ‘mi â’ an tih deuh ngaih chàng a awm; rual pàwl loh ngam ṭûl châng a awm bawk. Dr Sâwma hi chu mi thiam tih tham a tling rêng a ni. Thiam tak tak tûrin Mizo ṭhalaite hian ṭan han la teh u; thiam tûr erawh chuan thawh rim a ngai. Pass tûr chauh ni loin thiam tak tak tûrin lehkha zir tûr a ni; mahni degree/ certificate phû tâwka thiam ngei tumin i zir ang u.