Revd Chuauthuama

Guest writer

Revd Chuauthuama

BSI TRANSLATORS WORKSHOP (September 5-12, 2018)

Tûnah hian BSI Translators Workshop ka hmang mêk a. Nikumah khân hetiang workshop hi Eastern Theological College, Jorhat-ah kan nei tawh a; kuminah chuan Landmark Hotel, Guwahati-ah kan nei ta thung a. Thlenna leh workshop neihna hmun thu-ah ECT, Jorhat ai chuan a nuam záwk deuh. Kumin hian Thuthlung Thar lam kan thlùr bing a. Chumi bákah chuan ni tin Practice Session leh Practical Work with Paratext kan nei ziah bawk ang. Kan hotupa ber chu Revd Dr Along Jamir a ni a; ani hi Shillong-a Bible Translation Centre-a hotupa ber a ni. Pa valai, thothãng ṭha tak, thiam zet mai a ni. Kan hotute zînga pakhat Zeth Bitjoli hi han thur chhuak bîk ila. Ani hi United Bible Society (UBS, Reading, UK)-ah kum 2000 aṭanga thawk, Bible lehlin nâna hman software hman bík Paratext siam chhuaktu ber a ni. Indonesia mi, pa tâwi tê, ngo lêm lo, hàng chhe lutuk lo, pa inngaitlâwm leh fiamthu duh tak a ni a; a bula awm a nuam hle. A hmêl en chuan “Indonesia-ah thil ṭha a chhuak thei em ni?” tih ve mai àwm tak a ni a; mahse PARATEXT-ah na ná ná chuan a ‘ber’ zînga mi a ni tih loh rual a ni si lo.

Kan hotute zînga pakhat Suee Yee Yan pawh hi UBS aṭanga lo kal bawk a ni a. Religious/ Theological Backgrounds to the New Testament a lecture tawh bákah Practice Session vawi khat min neihpui tawh a. Chuta a thil rawn phawrh pakhat chu - God, god, leh gods hi engtin nge in lehlin tih a ni. Mizo ṭawngah chuan God - Pathian, god - pathian, gods - pathiante kan ti a; mita hmutu tân chuan a danglamna a hriat theih mai a; mi chhiar ngaithlatu erawh chuan a danglamna a hre dâwn si lo. Pathian tih hi Jehova (Heb. Yahweh) lehlin nân hmang ta ila, god/gods lehlin nân thumal dang chher dâwn ta ila, kan tãwng nasa viauin a rinawm bawk si! Nge ‘ramhuai’ tih kan hmang zâwk mai dâwn? Jehova (Heb. Yahweh) bák hi pathian dang an awm tak tak si lo!

Bible lehlin hi tih dàn bîk (technique) nei a ni a; “English ka thiam alãwm” ti-a pâwngpaw zuam ngawt chi a ni lo. A ṭawng bul ang chiaha lehlin (literal translation) pawh a awmzia a bo daih thei. Mi pakhatin ‘The LORD is my shepherd’ tih chu “LALPA chu ka beràmpu a ni” ti-a a lehlin pawh hian a awmzia a ṭhelh duai ang. LALPA chu amah vêngtu ni loin beràm a ventîr daih tihna a ni. “Mi dotute mit hmuhah ka hmaah hian dawhkàn i buatsaih ṭhin a,” tih pawh hi ‘dawhkàn buatsaih’ awmzia hre lo mi tam tak an awm ang; ‘ei tûr buatsaihsak’ tihna a ni a. Rev. Zaireman fiamthuin, “Fatu hluiah mi kîltîr a,” tih a rawt a; kei chuan, “Tûnah chuan fatu hlui chu hlui ṭha a ni tawh si lo,” ka ti ve thung. Brig. T. Sailo chuan, “Arpui tui lai min talhsak a,” tih a duh mai thei!

Ṭawng danga awm ve lo, Mizo ṭawnga chiang bîk êm êm a awm thei. “Davida chuan Zion kulh chu a la ta mial a,” (2 Sam 5.7) tiha ‘mial a’ tih hi Hebrai leh English-ah pawh a awm lo. He laia ‘mial a’ tih hian Zion kulh chu lák theih loh tùr, mitdel leh kebaite pawhin an vèn hneh tûra an ngaih kha Gihon tuikhur tui khai chhuahna lei verh lâwn chhuakin an luh chhuah ni ngei tùr a ni a. Lák theih loh hial tùra ngaih Zion kulh chu Davida chuan a la ta si; chumi lehlin nâna kan mi hluiten, “Davida chuan Zion kulh chu a la ta mial a,” an han ti kher kher hi chu a fuh ngei mai. Kan ennawn hunah pawh hei hi chu thlâk phal chi a ni lo ang; Chronicles bua tlêma an lehlin dàn an tidanglam deuh, “a la ta rêng rêng a” tih ai pawhin a fuh zâwk.

‘Khuan’ nge ‘sâwn’? Mizo ṭawngah hian hnam dang ṭawnga awm ve lo hmun sawinaah a awmna azirin chhak, thlang, phei lama awm a nih leh nih loh sawi theih bîk a ni a. Hmun sâng záwka awm a nih chuan ‘khian’ kan hmang a; hmun hniam zâwka awm a nih chuan ‘khuan’ kan hmang a; hmun inzàwl táwka awm a nih chuan ‘sâwn’ kan hmang thung. Chutiang bawkin ‘han’ leh ‘zuk’ pawh kan hmang a; ‘han’ kan hman chuan hmun sáng záwka awm kan pan tihna a ni a; ‘zuk’ kan hman chuan hmun hniam záwkah kan kal tihna a ni. “Jeriko-ah a zuk kal dâwn a” tih leh “Jerusalem-ah a han kal dáwn a” tihah hian a awmna insàn hleih a ni tih a lang thei. Juda-te chuan Jerusalem chu khawvêla hmun sâng berah an ngai a; chuvàngin Jerusalem pana an kal rêng rêngin ‘chho’ tih an hmang a; Jerusalem aṭanga an chhuah rêng rêngin ‘chhuk’ tih an hmang thung. Hei hi Thuthlung Hlui leh Thuthlung Thara an hman dàn a ni.

Isuan Jeriko-a Zakaia in aṭanga Jerusalem a pan khân Matthaia ziah ang chuan Bethphage a lo thleng a; chuta ṭang chuan an hma zâwn khuaa sabengtungno kai tûrin a zirtîrte pahnih a tîr a. Tûnlai Bible hrilhfiahtuten he thu an hrilh fiah hian Bethani aṭanga mi tîr angin an sawi leh tlat ṭhin a; a chhan chu tûna Jerusalem leh Jeriko inkâr kawng khu Isua hun laia kawng kha ni tûrah an ngaih vàng a ni. Chutiang chu ni loin khu kawng khu chu kum zabi 19-naa British-hoin an sial chauh a ni. Hmànlaia Jerusalem leh Jeriko inkâr kawng chu Olive tlâng chhuah lamah Judai thlalêr tan tlanga kal a ni zâwk a; Matthaian Bethphage an lo thleng a tih hi a ti dik chiah a; hemi thu-ah hi chuan Marka leh Luka hian an tidik tâwk lo a ni.

Bethphage aṭanga hma lam khuaah Isuan a zirtîrte a tîr a nih chuan thlang deuha khaw awm chhun chu Bethani a ni a; chu chu a hmangaih, a ṭhianpa Lazara-te unau awmna kha a ni. Isuan a ṭhianpa Lazara sabengtungno kai tûrin a zirtîrte a tîr a ni mai thei a, “Lalpain a duh a ni” tih pawh hi an pahnih inkâra inhriat tawnna tûr password a nih hmêl hle. Kha thu an hriat khân sabengtungno kaih chu an phalsak ta mai si a; tûn hmain Lazara kha Isuan remruatna a lo siampui tawh a nih a rinawm. Kan buaipui ber erawh chu, ‘sâwn’ tih tûr nge ‘khuan’ tih tûr? Bethphage aṭang chuan Bethani chu chhim lam, thlang deuh hleka awm a ni a, a awmna hi inzàwl táwk a ni lo. Chutih a nih chuan “In hma zâwn khuaah sâwn va kal ula,” tih ai chuan “In hma zâwn khuaah khuan zuk kal ula,” tih chu Mizo ṭawng kalhmangah chuan a dik zâwk lo’ng maw?

Bethani aṭang khân Bethphage-a mi sabengtungno kai tûrin tîr ni sela chuan, “In hma zâwn khuaah khian han kal ula,” tih tûr a ni thung ang. Mahse hma lama khaw awm, Jerusalem an pan leh zêlna tûra an pal tlang tûr Bethphage-a mi sabengtungno kaihtîr chu thil tih chi a ni lo; Bethphage aṭanga Bethani-a mi zuk kaihtîr erawh chu thil tih àwm tak a ni a; mi dang nèn Isua kha Bethphage-ah an lo chàwl hahdam hman dâwn a ni. Dik tak chuan Grik-ah emaw English-ah emaw ‘zâwn’ tih pawh hi a awm lo; Mizo ṭawngah belh chawp a ni. ‘In hma khuaah kal ula” tih a ni mai. Mizo ṭawng erawh chuan inhmeh lehzual záwkin, “In hma zâwn khuaah sâwn va kal ula,” tih emaw “In hma lam khuaah khuan zuk kal ula” tih emaw a hman theih ve ve. Bethphage leh Bethani hi khaw inṭhenawm, Olive tlângdung uai thla lama awm ve ve a ni a; kan sawi tawh angin Bethphage hi a sâng zâwk a ni. Kalhlûn kût lai pawha Jerusalem-a leng lo mikhual thlen phalna chin ve ve a ni.